Indeksy cenowe na rynku sztuki – czy kolor ma znaczenie?

Julia Niżnik

Indeksy cenowe pomagają obserwować zmiany cen danego dobra na przestrzeni lat, a w matematycznym ujęciu są one wyrażone każdą liczbą względna otrzymaną w wyniku podzielenia ceny owego dobra w badanym okresie przez jego cenę w okresie bazowym.

Jak już zostało wcześniej wspomniane, rynek sztuki w porównaniu do pozostałych segmentów gospodarki, może być, a nawet powinien być postrzegany jako perła o nieregularnym kształcie. Z tego powodu również i konwencjonalne metody wyznaczania indeksów nie mają zastosowania w świecie sztuki, gdzie wszystkie dzieła to dobra niehomogeniczne.

Na rynku sztuki wyróżnia się dwie główne metody wyznaczania owych indeksów cenowych: indeks powtórzonej sprzedaży oraz indeks hedoniczny. Metoda powtórzonej sprzedaży bierze pod uwagę tylko dzieła, które sprzedane zostały co najmniej dwa razy w analizowanym okresie. Podczas gdy indeks hedoniczny zbudowany jest na podstawie funkcji hedonicznej opisującej zależność między ceną danego dobra, a jego jakością. Wynika to z faktu, że nabywca nie kupuje tylko pokolorowanego kawałka płótna owitego w ramę.  Kupujący nabywa bowiem kombinacje pewnych charakterystyk ważnych dla dzieła sztuki, które w przyszłości mogą przynieść pewne korzyści i które przyczyniają się do wyboru tego właśnie dzieła spośród innych kombinacji dostępnych na rynku. Miarą jakości jest zatem agregat tych charakterystyk i z tego powodu cena w ujęciu hedonicznym powinna być rozumiana jaka suma pojedynczych cen każdej z cech. 

Przykładowo kolory używane na obrazach potrafią mieć wpływ na osiąganą przez niego cenę, ponieważ wpływają na ludzką psychikę i powodują różne emocjonalne reakcje. Badania przeprowadzone na rynku europejskim, amerykańskim oraz chińskim wskazują, że pojawienie się koloru czerwonego i niebieskiego na dziele sztuki generuje ponad 17% premię cenową w porównaniu do innych kolorów. Ponadto jako cechy wpływające na rozmiar dzieła wyróżnia się również rozmiar dzieła, użytą technikę oraz rodzaj materiału, styl, czy ukazany temat. W przypadku obrazów, olej na płótnie uznawany jest w świecie sztuki jako najbardziej uniwersalne i trwałe medium pozwalające na zastosowanie różnorodnych technik malarskich, a jego użycie powiązanie jest z wysokim poziomem warsztatu artystycznego. Z tego powodu dzieła wykonane w tej technice są sprzedawane po wyższych cenach w porównaniu do innych mediów. 
 

Liczbowi giganci, czyli która sztuka ma najwyższy indeks cenowy?

Do najbardziej znanych indeksów na świecie należą: Artnet, Sotheby's Mei Moses Fine Art Index, Artprice oraz Art Market Research Index. Indeksy te różnią się zazwyczaj zakresem prezentowanych danych, segmentów, jak i stosowanych metod ekonometrycznych. Z tego powodu otrzymywane przez nich wielkości nieznacznie się różnią. Jednakże ich obecność pozwala na przeprowadzenie dokładnych analiz rynku sztuki, co nie było możliwe w takim stopniu jeszcze pół wieku temu. 

Jak wskazuje indeks stworzony przez Artprtice.com, sprzedaż dużych kolekcji może generować nowe, sensacyjne rekordy w segmentach sztuki XIX-wiecznej, ale ważne dzieła w tym segmencie pozostają rzadkością. Tymczasem w ciągu ostatnich dziesięciu lat rynek ponownie skupił się na dziełach powojennych i współczesnych, co wyjaśnia niedawny silny wzrost ich wskaźników cenowych. Obecnie ewolucja cen współczesnych dzieł wyróżnia się jako najbardziej dynamiczna, co niesie ze sobą możliwość nie tylko posiadania i "konsumowania" dzieła, ale również wygenerowania wysokich stóp zwrotu z późniejszej sprzedaży prac twórczych współczesnych artystów.

Bibliografia: 
Ma, M. X., Noussair, C. N., & Renneboog, L. (2022). Colors, emotions, and the auction value of paintings. European Economic Review, 142, 104004.
Artprice (2022), The art market in 2022. https://imgpublic.artprice.com/pdf/the-art-market-in-2022.pdf
 

_{Treści publikacji służą wyłącznie do celów informacyjnych i edukacyjnych. Przed każdą inwestycją należy samodzielnie ocenić zalety i ryzyko związane z planowaną transakcją. Przed podjęciem jakiejkolwiek decyzji należy rozważyć (na przykład z pomocą doradcy finansowego), czy rozważane transakcje są odpowiednie w świetle szczególnych potrzeb zainteresowanego i jego sytuacji finansowej, adekwatności inwestowania w jakiekolwiek aktywa lub stosowania jakichkolwiek strategii inwestycyjnych. 
Przedstawione informacje opierają się na obecnej wiedzy autorów w chwili opublikowania i mogą stracić aktualność. Nie stanowią także zapewnienia, że rynek sztuki w przyszłości utrzyma dotychczasowe trendy. Obrót dziełami sztuki obarczony jest zawsze szeregiem ryzyk, które należy indywidualnie rozważyć przed podjęciem decyzji o dokonaniu transakcji. Żadne informacje zawarte w publikacji nie stanowią porady inwestycyjnej ani żadnej opinii w odniesieniu do stosowności jakichkolwiek zabezpieczeń, a opinie wyrażone na tej stronie nie powinny być traktowane jako porady dotyczące kupna, sprzedaży lub posiadania jakichkolwiek zabezpieczeń. DESA Unicum ani autor publikacji nie ponoszą żadnej odpowiedzialności z tytułu podjętych przez odbiorców opublikowanych treści decyzji, które zawsze pozostają indywidualnym wyborem strony ewentualnych transakcji. 
Inwestowanie zawsze wiąże się z ryzykiem straty, a zainteresowany transakcjami na rynku sztuki powinien zasięgnąć profesjonalnej porady finansowej lub prawnej.}