Gracze na rynku sztuki – o scenie artystycznej zza kulis

Julia Niżnik

Z pewnością rynek sztuki dla wielu początkujących inwestorów kojarzy się głównie z zamyślonym artystą kreującym swoje nowatorskie dzieła w zaciszu pracowni i w ferworze weny twórczej. Jednakże, scena sztuk wizualnych nie jest jedynie monologiem pojedynczego artysty, a na jej deskach mieszczą się też pozostałe instytucje pełniące rolę ekspertów. Są to m.in. galerie sztuki, domy aukcyjne, muzea, marszandzi, kuratorzy, targi sztuki, a nawet korporacje i banki tworzące swoje kolekcje. 

W literaturze określani są oni jako gatekeepers lub intermediares i postrzegani są jako mediatorzy, pośrednicy na rynku sztuki między artystą, a resztą podmiotów. Dzięki specjalistycznej wiedzy przyczyniają się do zmniejszenia asymetrii informacji oraz świadczą wieloaspektowe usługi w sektorze. Ponadto dodają społeczną, kulturalną, jak i finansową wartość do całej artystycznej sceny, a zwłaszcza tej współczesnej. Ilość i jakość tych instytucji ma również wpływ na wielkość popytu i podaży dzieł sztuki. Wpisuje się to w koncepcję ekonomii pojedynczości, która w przeciwieństwie do teorii neoklasycznej kreuje wartość przy pomocy zaplecza instytucjonalnego jakim są domy aukcyjne, galerie, krytycy sztuki oraz recenzenci. Należy również wspomnieć, że rynek sztuki można podzielić na rynek pierwotny (nowe obiekty trafiające do sprzedaży) oraz wtórny (odsprzedaż). 

Polska scena sztuki w liczbach

Polski rynek sztuki w ciągu ostatnich trzech dekad rozwija się niesamowitą dynamiką, pod względem jakości i ilości instytucji, oferowanych usług, jak i samych transakcji. Zgodnie z danymi GUS za 2022, w Polsce funkcjonuje łącznie 313 galerii sztuki, z czego 63% przynależy do sektora publicznego oraz 939 muzeów (i ich oddziałów), z których ponad 70% jest w rękach państwa. Co roku organizowane są również targi sztuki w Warszawie, a co kilka lat biennale. Ponadto od 2011, w stolicy odbywa się największy przegląd nowej sztuki w Europie Środkowo-Wschodniej – Warsaw Gallery Weekend. W ciągu ostatnich 30 lat nastąpił znaczy wzrost zarówno ilości aukcji oraz przychodów z nich wygenerowanych, jak i aktywności wystawienniczej. W 1990 roku przeprowadzonych zostało mniej niż 50 aukcji, podczas gdy w roku 2021 odbyło się ich prawie 600. Ponadto od 2017 do 2022 roku dynamika wzrostu sprzedaży na rynku aukcyjnym wyniosła więcej niż 17% rokrocznie. To zaowocowało w fakt, że DESA Unicum – lider na rynku Polskim od kilku lat znajduje się w pierwszej dziesiątce najlepszych domów aukcyjnych w Europie. 

Dlaczego zawierać transakcje w domu aukcyjnym?

Domy aukcyjne są instytucjami kultury, które dysponują szerokim gronem ekspertów. Dzięki posiadanej wiedzy, doświadczeniu oraz powiązaniom instytucjonalnym uważane są za jednego z certyfikowanych specjalistów w tej dziedzinie. Dla potencjalnego inwestora jest to istotne z punktu oceny autentyczności nabywanych dzieł, jak i ich jakości. Domy aukcyjne o ugruntowanej pozycji mają często dostęp do najwyższej klasy dzieł sztuki, zróżnicowanej oferty, zapewniają największe bezpieczeństwo transakcji oraz transparencję. Wyniki aukcyjne są jawne i dostępne dla szerokiej publiki w przeciwieństwie do transakcji zawieranych na rynku galeryjnym. Ponadto, rozwój nowych technologii umożliwił im również wprowadzenie nowych działań, które promują wydarzenia kulturalne przez wielorakie platformy, jak i pozwolił na wdrożenie nowych usług dla konsumentów jak aukcje online. Informacje podawane w katalogach aukcyjnych są ujednolicone i raportują datę aukcji, imię i nazwisko twórcy, przewidywaną cenę oraz niezbędne charakterystyki obrazu. To sprawia, że rynek jest bardziej transparentny, a inwestorzy posiadają więcej informacji. Transakcja sprzedaży posiadanego dzieła z pośrednictwem domu aukcyjnego jest również opłacalna z perspektywy inwestora. Pośrednictwo domu aukcyjnego, zwłaszcza tego o ugruntowanej pozycji na rynku, podwyższa nie tylko prestiż oraz bezpieczeństwo transakcji, ale zwiększa także dostęp do większej ilości jednostek potencjalnie zainteresowanych zakupem. Przysłowiową "wisienką na torcie" jest świadczenie profesjonalnych usług doradztwa w zakresie inwestycji w sztukę. Jako eksperci rynku oferują nie tylko pomoc w procesie kupna i sprzedaży dzieł sztuki, ale wspierają również w pozostałych formalnościach prawnych, logistycznych oraz konserwatorskich. Ponadto należy dodać, że niektóre domy aukcyjne rozpoczęły również szerzenie swojej edukacyjnej oraz społecznej misji. DESA Unicum, największa prywatna instytucja kultury w Polsce, w samym 2023 roku zaprasza zwiedzających na ponad 100 bezpłatnych i otwartych dla publiki wystaw. Wystawom przedaukcyjnym towarzyszą często inne inicjatywy związane z ekspozycją sztuki, jak oprowadzania, spotkania, panele dyskusyjne czy projekty specjalne. Działania te umożliwiają zwiedzającym nie tylko podziwiać kolekcjonerskie perły, które często do tej pory trzymane były w prywatnych zbiorach, ale również otrzymać cenne informacje dotyczące występujących na rynku sztuki trendów.  

Bibliografia:
Artinfo.pl (2021). Raport Artinfo.pl 2021
Główny Urząd Statystyczny (2022). Kultura i dziedzictwo narodowe w 2021, Warszawa/Kraków
Lucińska, A. (2021). Obrazy na rynku finansowym. Analiza efektywności inwestowania. Difin.
 

_{Treści publikacji służą wyłącznie do celów informacyjnych i edukacyjnych. Przed każdą inwestycją należy samodzielnie ocenić zalety i ryzyko związane z planowaną transakcją. Przed podjęciem jakiejkolwiek decyzji należy rozważyć (na przykład z pomocą doradcy finansowego), czy rozważane transakcje są odpowiednie w świetle szczególnych potrzeb zainteresowanego i jego sytuacji finansowej, adekwatności inwestowania w jakiekolwiek aktywa lub stosowania jakichkolwiek strategii inwestycyjnych. 
Przedstawione informacje opierają się na obecnej wiedzy autorów w chwili opublikowania i mogą stracić aktualność. Nie stanowią także zapewnienia, że rynek sztuki w przyszłości utrzyma dotychczasowe trendy. Obrót dziełami sztuki obarczony jest zawsze szeregiem ryzyk, które należy indywidualnie rozważyć przed podjęciem decyzji o dokonaniu transakcji. Żadne informacje zawarte w publikacji nie stanowią porady inwestycyjnej ani żadnej opinii w odniesieniu do stosowności jakichkolwiek zabezpieczeń, a opinie wyrażone na tej stronie nie powinny być traktowane jako porady dotyczące kupna, sprzedaży lub posiadania jakichkolwiek zabezpieczeń. DESA Unicum ani autor publikacji nie ponoszą żadnej odpowiedzialności z tytułu podjętych przez odbiorców opublikowanych treści decyzji, które zawsze pozostają indywidualnym wyborem strony ewentualnych transakcji. 
Inwestowanie zawsze wiąże się z ryzykiem straty, a zainteresowany transakcjami na rynku sztuki powinien zasięgnąć profesjonalnej porady finansowej lub prawnej.}