O historii polskiego rynku sztuki i inwestycji w sztukę współczesną

Julia Niżnik

Jak wspomniał kiedyś Stanisław Lec w swoim zbiorze aforyzmów: "dyscyplina sztuki wymaga wolności". Nic więc dziwnego, że rynek sztuki w Polsce zaczął rozkwitać dopiero od roku 1990. Jednakże pomimo młodego wieku, rynek sztuki, zwłaszcza tej współczesnej, rozwija się z nadzwyczajną dynamiką, osiągając przy tym wysokie pozycje w rankingach światowych pod względem wygenerowanych przychodów aukcyjnych.

Ponadto, Polska jako jedyny z krajów Europy Środkowo -Wschodniej, posiada reprezentację artystów współczesnych, zajmując 12. miejsce pod względem ilości twórców danej narodowości w światowym rankingu sztuki współczesnej udostępnianym przez jeden z największych globalnych portalów ze świata sztuki – artprice.com.

Polska cechuje się bogatą historią, gdyż nie doświadczyła jeszcze stulecia bez wojen, najazdów czy powstań. Wiele dzieł sztuki i drogocennych przedmiotów zostało zgrabionych podczas licznych konfliktów zbrojnych na przestrzeni lat, co znacząco wpłynęło na poziom podaży dzieł sztuki. Ponadto istotną barierą dla rozwoju rynku był okres komunizmu. Dopiero rok 1989 okazał się cezurą dla rozwoju wolnego rynku sztuki w Polsce, co stanowiło również zalążek dla postrzegania sztuki jako inwestycji.

Globalna perspektywa

Pierwszy dom aukcyjny powstał w 1647 roku w Sztokholmie, 100 lat przed powstaniem domów aukcyjnych Sotheby's i Christie's. Na początku wyłącznie najbogatsi byli w stanie zainwestować w sztukę, często obejmując mecenatem największych artystów w celu otrzymania ekskluzywnych praw do ich dzieł. Jednakże zmieniło się to w roku 1904 wraz z powstaniem pierwszego funduszu inwestycyjnego założonego przez André Levela. Młody finansista wraz z dwunastoma przyjaciółmi zainwestował w dzieła współczesnej awangardy. Sprzedając je w 1914, grupa osiągnęła czterokrotny zwrot z inwestycji. Następnymi działaniami, które wzmocniły motyw inwestowania w sztukę była zmiana polityki sprzedaży Sotheby's na początku lat 80 XX w. W celu zainteresowania potencjalnych inwestorów, instytucja zapewniała kupującym pożyczki, a sprzedającym gwarantowała ceny. Obecnie perspektywa inwestycyjna na rynku sztuki posunęła się jeszcze dalej, a na rynku znalazły się przedsiębiorstwa oferujące takie możliwości, jak np. zakup cząstki realnego dzieła. Dzieło po pewnym okresie sprzedawane jest przez firmę w celu osiągniecia zysku, a zwrot następuje proporcjonalnie w stosunku do posiadanego procentu dzieła. Przykładowo, obraz "Doppelbild" autorstwa Alberta Oehlena przyniósł inwestorom roczny zwrot netto w wysokości 36,2%. Ponadto, w najważniejszych domach aukcyjnych pojawiają się nowe kategorie kolekcjonerskie: samochody, torebki, plansze komiksowe, czy video art, co wskazuje na ciągły rozwój i wzrost tego segmentu rynku. 

Zachodni rynek sztuki jest z pewnością bardziej dojrzały niż nasz rodzimy rynek, ale na przestrzeni lat Polska stopniowo konwerguje do międzynarodowych standardów. Wzrasta nie tylko liczba przeprowadzanych aukcji, ale również ich obrót. W 2000 roku odbyło się 55 aukcji, podczas gdy rok 2022 zaowocował w 636 (o 58 więcej w porównaniu do 2021). Ponadto, od lipca 2021 do czerwca 2022, Polska zajęła 8. miejsce pod względem wygenerowanego przychodu aukcyjnego o wartości ponad 22.5 miliona dolarów z segmentu sztuki współczesnej, notując wzrost o 63%. Natomiast w roku 2022 całkowity obrót na rynku sztuki w Polsce wyniósł 600 milionów złotych, zapisując w historii aukcyjnej 3 rekordowe transakcje z dziedziny sztuki współczesnej.

Polska wyszła zza żelaznej kurtyny, a coraz większa ilość współczesnych artystów, zajmuje miejsca na międzynarodowych wystawach, powodując nieustanny wzrost polskiego rynku sztuki, co z pewnością rokuje pozytywnie na przyszłość, zwłaszcza w przypadku sektora sztuki współczesnej. 

Bibliografia:
Artprice.com (2022), The contemporary art market report 2022
Bołdok, S. (1992), Rynek sztuki w Polsce, Art.&Business. Gazeta Aukcyjna, 4-5. 
Borowski, K. (2012). Inwestycje alternatywne w Polsce i na świecie na przykładzie rynku dzieł sztuki. Warszawa Oficyna Wydawnicza SGH.
Najwyższa Izba Kontroli (2017), https://www.nik.gov.pl/aktualnosci/nik-o-odzyskiwaniu-utraconych-dziel-sztuki.html 
 

_{Treści publikacji służą wyłącznie do celów informacyjnych i edukacyjnych. Przed każdą inwestycją należy samodzielnie ocenić zalety i ryzyko związane z planowaną transakcją. Przed podjęciem jakiejkolwiek decyzji należy rozważyć (na przykład z pomocą doradcy finansowego), czy rozważane transakcje są odpowiednie w świetle szczególnych potrzeb zainteresowanego i jego sytuacji finansowej, adekwatności inwestowania w jakiekolwiek aktywa lub stosowania jakichkolwiek strategii inwestycyjnych. 
Przedstawione informacje opierają się na obecnej wiedzy autorów w chwili opublikowania i mogą stracić aktualność. Nie stanowią także zapewnienia, że rynek sztuki w przyszłości utrzyma dotychczasowe trendy. Obrót dziełami sztuki obarczony jest zawsze szeregiem ryzyk, które należy indywidualnie rozważyć przed podjęciem decyzji o dokonaniu transakcji. Żadne informacje zawarte w publikacji nie stanowią porady inwestycyjnej ani żadnej opinii w odniesieniu do stosowności jakichkolwiek zabezpieczeń, a opinie wyrażone na tej stronie nie powinny być traktowane jako porady dotyczące kupna, sprzedaży lub posiadania jakichkolwiek zabezpieczeń. DESA Unicum ani autor publikacji nie ponoszą żadnej odpowiedzialności z tytułu podjętych przez odbiorców opublikowanych treści decyzji, które zawsze pozostają indywidualnym wyborem strony ewentualnych transakcji. 
Inwestowanie zawsze wiąże się z ryzykiem straty, a zainteresowany transakcjami na rynku sztuki powinien zasięgnąć profesjonalnej porady finansowej lub prawnej.}