Apetyt rośnie w miarę jedzenia – czyli popyt i podaż na rynku sztuki

Julia Niżnik

Popyt

W klasycznym ujęciu ekonomii, popyt na rynku sztuki opisany jest jako liczba dzieł, którą jednostki są w stanie kupić przy różnych poziomach cen uwzględniając posiadane zasoby finansowe. Prawo popytu zakłada, że na rynku dóbr klasycznych wzrost ceny towaru skutkuje zmniejszeniem popytu na dane dobro, a w odwrotnej sytuacji spadek ceny owego dobra zwiększa na niego popyt. Jednakże rynek dzieł sztuki nie jest rynkiem dóbr klasycznych, dlatego oddziałują tam inne mechanizmy rynkowe. 

Analizując popyt na prace artystów należy wspomnieć, iż popyt i podaż kształtują się zgodnie z paradoksem Veblena, gdyż dzieła sztuki zaliczane są do dóbr luksusowych oraz rzadkich. W duchu tej teorii, pomimo wzrostu cen prac artystów następuje eskalacja popytu. Wyższa cena obrazów zachęca do kupna dzieł sztuki, ponieważ są one oznaką prestiżu, jak i określonego statusu materialnego oraz społecznego ich posiadacza. Na wielkość popytu na rynku sztuki wpływa również wiele innych pozacenowych czynników, których siła oddziaływania jest większa niż w przypadku determinantów cenowych. Należą do nich: dochody społeczeństwa, technologie informacyjne, kapitał kulturalny, oraz istniejąca na rynku sztuki podaż. 

Ciekawym czynnikiem wydaje się być poziom kapitału kulturalnego społeczeństwa, który rozumiany jest jako zbiór indywidualnych preferencji jednostki opartych na kumulacji doświadczeń z podobnymi dobrami. Te doświadczenia kształtują kulturalny gust podmiotu oraz jego upodobania do wybieranych produktów. Innymi słowy, częstszy kontakt ze sztuką, wpływa na jej większe zapotrzebowanie w przyszłości, a opisywana koncepcja może być skondensowana do przysłowia: "apetyt rośnie w miarę jedzenia". Teoria ta pozostaje w przeciwieństwie do prawa malejącej użyteczności krańcowej, które zakłada, że zadowolenie z konsumpcji kolejnej jednostki danego dobra jest coraz mniejsze. 

Czy współczesny artysta tak bardzo różni się od dawnych mistrzów?

Podaż na rynku sztuki

Podmioty znajdujące się po stronie podaży na rynku sztuki to w przeważającej części domy aukcyjne. Na rynku tym funkcjonują również galerie i artyści sprzedający obrazy, ale sektor ten jest niemierzalny, z powodu braku wiedzy o skali i cechach przeprowadzanych na nim transakcji. Prawo podaży obecne na rynku dóbr tradycyjnych ma również zastosowanie na rynku sztuki, gdzie wzrost ceny dobra powoduje większą opłacalność działalności oraz wpływa na wzrost liczby ofiarowanych usług bądź produktów. Jednakże należy pamiętać, że na wtórnym rynku sztuki, liczba dzieł w przypadku zmarłych artystów jest ograniczona, co wpływa na niski lub zerowy poziom elastyczności cenowej podaży. Ponadto podaż prac artystów kształtowana jest przez inne czynniki pozacenowe, takie jak rozwój instytucji rynku sztuki, czynniki losowe (historyczne), czy oddziaływanie państwa. Rozważając podaż na rynku sztuki należy wspomnieć o efekcie Baumola, zwanego również chorobą kosztową Baumola (z ang. cost disease). W klasycznym ujęciu ekonomii postęp technologiczny, obniża koszty produkcji danego dobra, podwyższając tym samym wydajność przedsiębiorstwa. Dzięki temu wzrastają nie tylko zyski przedsiębiorców, ale również pensje pracowników, które firma jest w stanie zaspokoić. Niestety jak zauważył Baumol, wydajność w sektorze sztuki pozostaje niezmienna od wieków, ponieważ twórczość artystyczna oraz naukowa nie ulegają postępowi technologicznemu w takim stopniu, jak w "klasycznych" sektorach gospodarki. 

Współczesny artysta, podobnie jak miało to miejsce 200 lat temu i w przypadku tradycyjnych form sztuki, tworzy rzeźbę używając tych samych narzędzi co jego poprzednicy. W długookresowej perspektywie, do czasu, gdy człowiek nie zastąpiony zostanie przez zrobotyzowanych profesorów lub artystów należy przewidywać, że ceny w tych sektorach będą coraz bardziej rosły, a współcześni artyści, podobnie jak poprzedzający ich mistrzowie, pozostaną w otoczeniu pędzli, płócien, dłut oraz długich godzin spędzonych w swojej pracowni. 
 

Bibliografia:
Lucińska, A. (2021). Obrazy na rynku finansowym. Analiza efektywności inwestowania. Difin.
Nierenberg, B. (2015). O chorobie Baumola i jej następstwach dla sztuki i nauki. Przegląd Kulturoznawczy, 26(4), 378-384.
Towse, R. (2019). A textbook of cultural economics. Cambridge University Press.

_{Treści publikacji służą wyłącznie do celów informacyjnych i edukacyjnych. Przed każdą inwestycją należy samodzielnie ocenić zalety i ryzyko związane z planowaną transakcją. Przed podjęciem jakiejkolwiek decyzji należy rozważyć (na przykład z pomocą doradcy finansowego), czy rozważane transakcje są odpowiednie w świetle szczególnych potrzeb zainteresowanego i jego sytuacji finansowej, adekwatności inwestowania w jakiekolwiek aktywa lub stosowania jakichkolwiek strategii inwestycyjnych. 
Przedstawione informacje opierają się na obecnej wiedzy autorów w chwili opublikowania i mogą stracić aktualność. Nie stanowią także zapewnienia, że rynek sztuki w przyszłości utrzyma dotychczasowe trendy. Obrót dziełami sztuki obarczony jest zawsze szeregiem ryzyk, które należy indywidualnie rozważyć przed podjęciem decyzji o dokonaniu transakcji. Żadne informacje zawarte w publikacji nie stanowią porady inwestycyjnej ani żadnej opinii w odniesieniu do stosowności jakichkolwiek zabezpieczeń, a opinie wyrażone na tej stronie nie powinny być traktowane jako porady dotyczące kupna, sprzedaży lub posiadania jakichkolwiek zabezpieczeń. DESA Unicum ani autor publikacji nie ponoszą żadnej odpowiedzialności z tytułu podjętych przez odbiorców opublikowanych treści decyzji, które zawsze pozostają indywidualnym wyborem strony ewentualnych transakcji. 
Inwestowanie zawsze wiąże się z ryzykiem straty, a zainteresowany transakcjami na rynku sztuki powinien zasięgnąć profesjonalnej porady finansowej lub prawnej.}