history-background

Obserwując kulturalną mapę Polski, w ciągu ostatnich lat, trudno wskazać drugą tak ważną, zaangażowaną, a zarazem wizjonerską instytucję, jaką była Art Stations Foundation. Spostrzeżenie to nie może dziwić, wiedząc, że fundacja powstała z inicjatywy Grażyny Kulczyk – najważniejszej polskiej kolekcjonerki, ambasadorki, mecenaski rodzimej sztuki na świecie i odwrotnie – promotorki międzynarodowych trendów w sztuce w kraju.

 

Z perspektywy czasu fundacja była jedyną w Polsce instytucją o tak szerokim spectrum stawianych przed sobą zadań nieograniczających się jedynie do działań z zakresu prezencji sztuki współczesnej, która, obok biznesu mogłaby się wydawać główną domeną wielopłaszczyznowych realizacji Grażyny Kulczyk. Fundacja postawiła przed sobą cele o wiele ambitniejsze, a z pewnością, biorąc pod uwagę klimat galeryjny wczesnych lat 2000 – pionierskie. Głównym założeniem Art Stations Foundation było kreowanie interakcji pomiędzy masową publicznością a takimi dziedzinami kultury jak sztuka nowoczesna, teatr, taniec, film eksperymentalny czy koncerty muzyczne. Przez 17 lat swojego funkcjonowania fundacja była jedną z najważniejszych instytucji wystawienniczych oraz edukacyjnych w Polsce i Europie. Tym bardziej mamy przyjemność przybliżyć historię fundacji, a przede wszystkim zaprezentować wkład, jaki Grażyna Kulczyk wniosła w rozwój polskiej sztuki u progu XXI wieku.

 

Tożsamość, fot. Przemysław Jasiński/Archiwum Art Stations Foundation by Grażyna Kulczyk

 

GŁÓWNE ZAŁOŻENIA DZIAŁALNOŚCI ART STATIONS FOUNDATION

 

Art Stations Foundation by Grażyna Kulczyk została założona w 2004 w Poznaniu pod nazwą Kulczyk Foundation. Od samego początku fundacja odznaczała się odważnym, holistycznym programem łączącym wiele inicjatyw z pogranicza kultury, sztuki oraz biznesu. Nie sposób zliczyć podejmowanych przez nią przedsięwzięć, które przez niespełna 20 lat działalności przyczyniała się do kreowania sceny artystycznej w Polsce, jednakże szczególnie warte podkreślenia są dwa główne programy instytucji: wystawienniczy oraz performatywny. Pierwszy z nich okazał się kluczowy dla Art Stations Foundation, z biegiem czasu bowiem realizowane projekty wystawiennicze przyniosły jej obecną do dziś rozpoznawalność. Przez lata fundacja inspirowała, koordynowała i finansowała działania propagujące sztukę współczesną, a także, co niezwykle istotne, systemowo wspierała rozwój oraz promocję młodych artystów, których twórczość niejednokrotnie była eksponowana obok uznanych awangardowych dzieł. Zgodnie z założeniami fundacji, prezentowane z jej ramienia wystawy były oparte na pracach pochodzących w znacznej mierze z prywatnej kolekcji Grażyny Kulczyk i pokazywane w przestrzeni Galerii Art Stations, której siedziba znajdowała się w Starym Browarze w Poznaniu. Budowany przez ponad 30 lat zbiór dzieł sztuki umożliwiał mnogość kreowania innowacyjnych zestawień prac z kolekcji, które poprzez umiejętną kuratorską kontekstualizację podkreślały najnowsze poszukiwania natury estetycznej, naukowej czy kulturoznawczej.

 

Drugim filarem działalności fundacji był program performatywny "Stary Browar Nowy Taniec", który stanowił wielopłaszczyznową koncepcję promocji oraz prezentacji tańca współczesnego. Zakładał on organizację spektakli, pobytów rezydencyjnych, warsztatów i licznych projektów badawczych mających na celu popularyzację sztuki choreograficznej i, co znamienne dla filozofii fundacji, wspieranie profesjonalnego rozwoju młodych artystów.

 

CENTRUM HANDLU, SZTUKI I BIZNESU "STARY BROWAR" ORAZ ART STATIONS GALLERY

 

Powstanie Starego Browaru w 2003 było ukoronowaniem idei mariażu sztuki z biznesem – nadrzędnej, dualistycznej zasady, którą do dzisiaj konsekwentnie kieruje się Grażyna Kulczyk w swoich działaniach biznesowych. Jest ona związana z realizacją idei "50:50", zgodnie z którą 50% przedsięwzięcia stanowi biznes, zaś druga część poświęcona jest promocji i popularyzacji sztuki. Warto w tym miejscu zaznaczyć, iż wspomniana koncepcja jest podstawową osią wszystkich inwestycji Grażyny Kulczyk, które metodycznie dzielone są w 50% na sztukę i 50% przez inny pierwiastek w zależności od specyfiki danego przedsięwzięcia.

 

Hubert Czerepok, Not only good times from above/Archiwum Art Stations Foundation by Grażyna Kulczyk

 

 

Stary Browar, a właściwie Centrum Handlu, Sztuki i Biznesu "Stary Browar" powstał w 2003 w centrum Poznania w miejscu dawnego Browaru Huggerów, wybudowanego w latach 70. XIX wieku i od samego początku miał stanowić przestrzeń przeznaczoną dla szeroko pojętych działań artystycznych. Podobnie jak dawny Browar był świadectwem przemysłowej rewolucji, tak Nowy Browar oddawał ducha rewolucji kapitalistycznej u progu XX wieku. Sam budynek został uznany za jeden z najciekawszych przejawów współczesnej polskiej architektury, który został doceniony również w skali europejskiej. Za realizację wielokrotnie nagradzanego projektu kompleksu urbanistycznego odpowiedzialni byli architekci: Przemysław Borkowicz i Piotr Barełkowski z poznańskiego Studia ADS.

 

Niemal paralelnie, wraz z otwarciem Starego Browaru w 2004, powstała prywatna Galeria Art Stations, za której program w pełni odpowiedzialna była fundacja. Wystawiane na ścianach galerii prace w niemal pełnej mierze pochodziły z prywatnej kolekcji jej fundatorki – Grażyny Kulczyk. Warto w tym miejscu zaznaczyć, że była to pierwsza w Polsce poważna, niezależna od jakichkolwiek zewnętrznych wpływów kolekcja, która stanowiła nową oraz całkowicie wolną platformę dla rozwoju i ekspozycji sztuki. Ponadto, obok głównych instytucji publicznych, czy nielicznych wówczas niezależnych galerii komercyjnych, po raz pierwszy pojawiła się przestrzeń ekspozycyjna prowadzona przez kolekcjonerkę. Galeria znajdowała się w wolnostojącym budynku na dziedzińcu Browaru. Modernistyczne, powierzchnie wystawowe tworzyły wręcz idealne warunki do prezentacji twórczości współczesnych artystów. W salach ekspozycyjnych Browaru przez lata odbywały się ogólnopolskie targi sztuki, biennale fotografii, spektakle tańca współczesnego, a także liczne konferencje akademickie, wykłady oraz panele dyskusyjne dotyczące sztuki i kondycji kultury wizualnej w Polsce.

 

Przez ponad dekadę działalności zespół Galerii Art Stations zrealizował kilkadziesiąt wystaw dokumentujących dzieła z zakresu sztuki powojennej i aktualnej. Każda z nich wyróżniała się ambitną strategią kuratorską oraz niechybnym doborem wystawiających artystek i artystów pochodzących zarówno z Polski (z ewidentnie widoczną silną reprezentacją twórców z kręgu poznańskiego), jak i zapraszanych przez galerię z całego świata. Do najbardziej zapamiętanych należały: indywidualna wystawa naczelnej reprezentantki nurtu sztuki krytycznej Doroty Nieznalskiej (2006), solowy pokaz prac Jana Berdyszaka (2006/2007), ekspozycja obrazów czołowego polskiego przedstawiciela sztuki konceptualnej Romana Opałki (2010), wspólna wystawa, a właściwie międzypokoleniowy dialog Tadeusza Kantora i Piotra Uklańskiego (2010/2011) czy zbiorowa ekspozycja "Rzeczy wspólne" (2013). Podsumowując, wystawiane przez lata w Galerii Art Stations dzieła sztuki w pełni odzwierciedlały artystyczną ideę jej założycielki, która opierała się na kolekcji o silnym pierwiastku osobistym. Program wystawienniczy Art Stations Foundation by Grażyna Kulczyk realizowany z konsekwencją od 2004 zwieńczyła wystawa "Nieczytelność. Konteksty pisma" zorganizowana wiosną 2016. Do wyeksponowanych przez fundację projektów wystawienniczych byli zapraszani znamienici kuratorzy z polskich i zagranicznych instytucji, wnoszący nowe spojrzenie na zbiór prac fundatorki. Ponadto każdej z wystaw towarzyszył bogaty program edukacyjny angażujący osoby z różnych grup wiekowych, na który składały się oprowadzania, wykłady czy pokazy filmowe.

 

 

Tadeusz Kantor, Piotr Uklański, The Year We Made Contact/Archiwum Art Stations Foundation by Grażyna Kulczyk

 

MISJA SPOŁECZNA

 

Pasja do sztuki zrodziła się u Grażyny Kulczyk w trakcie studiów prawniczych na Uniwersytecie Adama Mickiewicza w Poznaniu. Pierwsze dzieła nabyła jeszcze w latach 70., a były nimi realizacje graficzne z kręgu "Polskiej Szkoły Plakatu". W kolejnej dekadzie skupiła się kolekcjonowaniu prac polskich artystów uznawanych za klasyków polskiego malarstwa: Jacka Malczewskiego, Andrzeja Wróblewskiego, Tadeusza Kantora, Jerzego Nowosielskiego czy Władysława Strzemińskiego. Z biegiem czasu w zbiorze pojawiały się dzieła twórców nowego, debiutującego wówczas pokolenia, których kolekcjonerka darzyła szczególnym zainteresowaniem. Sztuka aktualna, odzwierciedlająca i żywo komentująca otaczającą rzeczywistość jest bowiem jednym z ulubionych tematów Grażyny Kulczyk, o czym świadczy jej zainteresowanie pracami Piotra Uklańskiego, Mirosława Bałki, Katarzyny Kozyry czy Jadwigi Sawickiej. Na oddzielny wątek zasługuje fakt, iż znaczną część kolekcji stanowią prace polskich i zagranicznych artystek, m.in. Aliny Szapocznikow, Zofii Kulik, Rosemarie Trockel, Joan Mitchell. Sztuka kobiet oraz sztuka feministyczna jest szczególnie bliska Grażynie Kulczyk, która od wielu lat jest jej ochoczą propagatorką. Jej kolekcja daleko wyrasta poza lokalny charakter i wpisuje się w europejskie czy też światowe standardy. Co więcej, wzbogacają ją prace zagranicznych artystek i artystów – Damiana Hirsta, Andy Warhola, Donalda Judda, Antoniego Tapiesa czy Anselma Kiefera. W swoim spojrzeniu na sztukę kolekcjonerka połączyła to, co lokalne z międzynarodowym, a ową dwoistość w pełni odzwierciedlają dzieła będące najważniejszym prywatnym polskim zbiorem oraz jedną z istotniejszych kolekcji w tej części Europy. Spectrum zainteresowań artystycznych Grażyny Kulczyk zawsze było wyjątkowo szerokie i obejmowało niemałą liczbę współczesnych nurtów i kierunków sztuki, co bez wątpienia jest widoczne w pracach wchodzących w skład jej kolekcji, które mogą być układane w przeróżne konstelacje i wciąż odkrywane na nowo.

 

Zbierana konsekwentnie przez ponad 30 lat bogata kolekcja Grażyny Kulczyk od samego początku była budowana z myślą o prezentowaniu jej szerokiej gamie publiczności. Kolekcjonowanie nigdy nie było dla niej, co wielokrotnie podkreśla w swoich wypowiedziach, prywatną przyjemnością, lecz przede wszystkim było tworzone z myślą, by stać się dobrem publicznym. W konsekwencji 20 lat temu Grażyna Kulczyk zdecydowała się publicznie udostępnić swoje zbiory w specjalnie zaadaptowanym do tego budynku Starego Browaru, zaś dziś powołuje do życia prywatne muzeum w szwajcarskim Susch, będące kolejnym etapem jej społecznej misji.