100 lat sztuki kobiet na dwóch wystawach w DESA Unicum
W maju DESA Unicum pokazuje jak artystki od dekad zmieniają reguły gry. Dwie wystawy: "Nowe Pokolenie po 1989" oraz "Klasycy Awangardy po 1945" prowadzą przez niemal sto lat sztuki współczesnej, również z perspektywy kobiet. Wśród prezentowanych nazwisk znajdziemy m.in. Marię Jaremę, Teresę Tyszkiewicz, Agatę Kus, Ewę Juszkiewicz czy Dorotę Kuźnik – twórczynie reprezentujące różne generacje, media i języki artystyczne.
W międzynarodowym rankingu Artprice 2025, wśród 100 najbardziej pożądanych twórców i twórczyń w kategorii ultra contemporary, znalazły się dwie Polki – na 6. miejscu Ewa Juszkiewicz, na 63. Agata Kus. To wyraźny sygnał, że polskie artystki odnoszą dziś sukcesy na arenie międzynarodowej - budują globalną rozpoznawalność, biją rekordy aukcyjne, trafiają do prestiżowych galerii i redefiniują sposób, w jaki opowiada się o sztuce Europy Środkowo-Wschodniej. Nie zawsze tak było. Przez dekady ich obecność w obiegu sztuki była ograniczana przez uwarunkowania społeczne i instytucjonalne. Dwie wystawy sztuki współczesnej w DESA Unicum pozwalają prześledzić proces stopniowego "wychodzenia z cienia" – od powojennej awangardy po kolejne pokolenia.
Wśród 145 prac, obok szerokiej reprezentacji sztuki artystek, odwiedzający zobaczą również prace Kantora, Wróblewskiego, Nowosielskiego czy Stażewskiego. Uwagę przyciąga również debiut Jędrzeja Bieńko. Wystawa "Nowe Pokolenie po 1989" potrwa do 21 maja. Ekspozycję "Klasycy Awangardy po 1945" można oglądać do 28 maja.
Jaremianka – jej prace biją rekordy
Po wystawie "Kwestia Kobieca" w Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Warszawie, publiczność doczekała się wystawy monograficznej Marii Jaremy. Jej monotypie należą do rzadkości – większość znajduje się w kolekcjach muzealnych, a pojawiające się na aukcjach osiągają rekordowe ceny, czyniąc Jaremę artystką, której prace są najdroższe na polskim rynku. To dowód na to, jak bardzo zmieniła się percepcja twórczości kobiet oraz ich miejsce w historii sztuki. Maria Jarema, znana jako "Jaremianka", była jedną z najbardziej nowatorskich postaci polskiej awangardy. Już wybór rzeźby – studiowanej u Xawerego Dunikowskiego – świadczył o jej skłonności do przekraczania narzuconych kobietom ograniczeń. Pobyt w Paryżu i kontakt z europejską awangardą, w tym z "Guernicą" Picassa, wzmocniły jej potrzebę poszukiwania własnego języka artystycznego. Doświadczenie wojny skierowało ją ku malarstwu, które stało się jej głównym medium. Na wystawie w DESA Unicum prezentowany jest obraz "Rybak" z 1948 roku, powstały niedługo przed jej przedwczesną śmiercią.
Córki, matki, artystki
Sztuka kobiet to również historia negocjowania ról społecznych. Zofia Stryjeńska, aby móc studiować, musiała przebrać się za mężczyznę. Choć dziś dostęp do edukacji artystycznej jest powszechny, napięcia związane z oczekiwaniami wobec kobiet pozostają aktualne. Na wystawie "Nowe Pokolenie po 1989 r." silnie wybrzmiewa głos Natalii Bażowskiej – jej "Game Changer" opowiada o momencie przełomu i tworzeniu własnych zasad. Podobne wątki podejmuje Dorota Kuźnik, która w cyklu "Sisterhood" pokazuje dziewczynki i nastolatki w codziennych sytuacjach, nadając im wymiar symboliczny – związany z doświadczeniem przemocy i potrzebą budowania więzi. Z kolei Małgorzata Rittersschild, prezentowana na wystawie "Klasycy Awangardy po 1945", tworzy uniwersalną opowieść o człowieku – noszącym w sobie pamięć traum, ale też zdolność odradzania się. Po latach wycofania z życia artystycznego, po urodzeniu córki, jej prace powracają dziś na rynek sztuki.
Duże nazwiska, rzadkie prace i odkrycia – co jeszcze zobaczymy w DESA Unicum?
Wystawy w DESA Unicum oferują niemal muzealne doświadczenie – publiczność zobaczy prace najważniejszych współczesnych artystów i artystek, obejmujące różne okresy ich twórczości, w tym dzieła wczesne i rzadko obecne na rynku sztuki. Obecnie w Wenecji prezentowana jest wystawa towarzysząca Biennale zestawiająca prace Marii Jaremy i Tadeusza Kantora. Na wystawie przy Pięknej 1A zobaczymy dwustronny, wczesny obraz mistrza, wpisujący się w trendy i kierunki sztuki europejskiej lat 50. Silne emocje budzą zawsze prace Andrzeja Wróblewskiego – jednego z najwybitniejszych artystów polskiej sztuki powojennej, uważanego za geniusza, który zginął tragicznie w wieku 29 lat. Pokazywany wielkoformatowy rysunek to szkic do kompozycji malarskiej znajdującej się dziś w zbiorach Muzeum Narodowego w Krakowie. Do zbiorów muzeum trafiła niedawno również praca Piotra Uklańskiego. W DESA Unicum zobaczymy jego płótno Bez tytułu ("Your Living Blood"). Po raz pierwszy przy Pięknej 1A odwiedzający mogą zobaczyć również obraz jednego z najbardziej rozchwytywanych obecnie artystów nowego pokolenia – Jędrzeja Bieńko.
Te i wiele innych spośród 145 prac można oglądać w ramach dwóch bezpłatnych wystaw:
"Sztuka Współczesna. Nowe Pokolenie po 1989" – do 21 maja,
"Sztuka Współczesna. Klasycy Awangardy po 1945" – do 28 maja.