Od inwestycji do pasji 

W 2008 roku młody przedsiębiorca, Liwiusz Krawczyk podejmuje decyzję o dywersyfikacji portfela inwestycyjnego. Rozważa różne opcje, w tym zakup dzieł sztuki. Przypadkowo natrafia na katalog jednego z domów aukcyjnych. Po krótkim zastanowieniu wybór pada na artystę szanowanego oraz rynkowo uznanego, czyli na postać Jana Tarasina.

Za kilkaset złotych Liwiusz Krawczyk kupuje na aukcji serigrafie tego artysty. Kwota zakupu, choć z dzisiejszej perspektywy wydaje się mu być zupełnie nieznacząca, wówczas przyprawia go o zawrót głowy. Nie ze względu na relatywną wartość pieniądza, a głównie z powodów światopoglądowych. Przyszły właściciel grafik Tarasina nie ma wcześniejszych doświadczeń z rynkiem sztuki, a jako osoba zajmująca się na co dzień finansami, za wszelką cenę stara się zrozumieć istotę inwestowania w dzieła sztuki. Padają wówczas pytania o wartość dzieła sztuki i proces artyfikacji, czyli przemiany „nie-sztuki” w sztukę. Kilka grafik Tarasina zawieszonych na ścianie domu daje początek długiej podróży w jaką Liwiusz Krawczyk wyrusza razem ze swoją żoną Dominiką. Podróży, która będzie trwać przez siedemnaście lat, której najnowszy i – znając postacie kolekcjonerów – zapewne nie ostatni etap, prezentujemy w ofercie aukcji.

Francuski historyk sztuki, Pierre Cabanne napisał kiedyś, że „potrzeba posiadania, potrzeba gromadzenia i przechowywania przedmiotów czy obrazów jest ściśle związana z zamiłowaniem do rzeczy rzadkich i osobliwych i z instynktem odkrywczym człowieka” (Pierre Cabanne, Wielcy kolekcjonerzy, Kraków 1978, s. 9). Różne przejawy tego instynktu są zarysowane niezwykle wyraźnie w kolekcji Państwa Krawczyków. Choć zbiór ten zawiera niezwykle eklektyczny wybór zjawisk artystycznych, to trzon kolekcji stanowią prace powojennej awangardy i dzieła sztuki tworzone przez reprezentantów Nowego Pokolenia po 1989 roku. Zbiór ponad 80 prac, które odnajdą Państwo w ofercie, stanowi zapis historii poznawania świata poprzez pryzmat sztuki. Ta grupa wyśmienitych dzieł to dokumentacja przebytej drogi i zmieniających się gustów, ale też historia relacji z artystami, marszandami, pracownikami domów aukcyjnych i innymi kolekcjonerami. To świadectwo obcowania z pięknymi, intrygującymi przedmiotami i ich historią, ale także - a może przede wszystkim – z historiami ludzi, związanymi z tymi przedmiotami. Kolekcja Państwa Krawczyków bardzo szybko z inwestycji i chłodnej finansowej kalkulacji przerodziła się w pasję, której motorem napędowym stała się chęć poznawania świata. Stąd też decyzja, o rozstaniu się z tak pokaźnym zbiorem, przyszła kolekcjonerom naturalnie, choć nie bez pewnego trudu i konieczności zmierzenia się z sentymentem. Bo o ile kolekcjoner zbiera na początku jedynie przedmioty, to z czasem staje się przede wszystkim kolekcjonerem idei. A taka kolekcja – kolekcja wyjątkowych doświadczeń – pozostaje z kolekcjonerem na zawsze. Sprawdza się tutaj doskonale myśl, którą sformułował Walter Benjamin, który twierdził, że kolekcjonowanie, uszlachetnia przedmiot, a kolekcjoner ściera z nich “piętno towaru”.

Składamy szczególne podziękowania Państwu Dominice i Liwiuszowi Krawczykom za możliwość wzięcia udziału w jednym z etapów tej kolekcjonerskiej podróży.

Wywiad z Liwiuszem Krawczykiem przeprowadziła koordynatorka aukcji, Joanna Wolan. 

Joanna Wolan: W ostatnich latach odbyło się dużo wystaw kolekcji: Jacek Łozowski, Państwo Starmach, w przeciągu ostatniego roku dwie ekspozycje Wojciecha Fibaka. Czy był to dla Pana impuls, aby pokazać własną kolekcję? 

Liwiusz Krawczyk: Zdecydowanie tak. Wspomniała Pani o Panu Wojciechu Fibaku – sięgając pamięcią, mam wrażenie, że Pan Wojciech wyznaczał pewne trendy na rynku i przynajmniej dla mnie był inspiracją. Szczególnie jego kolekcja sztuki powojennej była mi bliska — odnajdywałem w niej cząstkę siebie. 

Pozostałe wymienione nazwiska, jak państwo Łozowscy, oczywiście znałem, ale, mówiąc szczerze, to osoby związane z rynkiem sztuki od pokoleń. Gdy prezentowano ich wystawy, nie potrafiłem się z nimi utożsamić — nie stanowiły dla mnie impulsu do stworzenia własnej ekspozycji. To raczej kolekcjonerzy mniej znani publicznie skłonili mnie do tego kroku. 

JW: Z Jackiem Łozowskim łączy Pana jeszcze jedna ciekawa rzecz – on, prezentując w 2016 roku we Wrocławiu przedwojenną część swojej kolekcji, założoną jeszcze przez jego ojca, nie podpisał się z imienia i nazwiska w tytule wystawy. Pan zrobił coś podobnego. Znalezienie informacji, że prezentowana w Katowicach kolekcja należy do Pana i Pańskiej żony nie jest rzeczą trudną, ale to w tytule wystawy nie wybrzmiało. Dlaczego Państwo podjęli taką decyzję? 

LK: Myślę, że powodów jest kilka. Jeden z nich uświadomiłem sobie dopiero podczas wernisażu: to nie my – osoby, które nabyły dzieła - jesteśmy najważniejsi, lecz artyści, których twórczość pokazujemy. 

Dlatego nie zależało mi na tym, by podkreślać, że to „kolekcja Liwiusza Krawczyka”. To naprawdę nie jest istota sprawy. Najważniejsze jest to, że dzięki takim ludziom jak Pan Łozowski, Fibak, Starak czy Pan Starmach ci artyści wciąż mogą z nami być - mogą być widziani, obecni, pokazywani. I właśnie to uważam za wartość – nie sam fakt, że to ja jestem właścicielem tych prac. To był jeden z powodów. 

Drugi wydaje mi się równie istotny. Osoby poruszające po rynku sztuki mogą potraktować tę wystawę jak pewnego rodzaju zagadkę – patrząc na dzieła, spróbują odgadnąć, do kogo należy dana kolekcja. To możliwe, bo wielu z nas zna się nawzajem, wymieniamy się pracami, rozmawiamy o tym, co udało się zdobyć. I to właśnie daje radość – że dana praca trafiła w nasze ręce, że to my mieliśmy okazję ją nabyć. 

Podczas wernisażu padło również pytanie: „Czy jestem kolekcjonerem?”. To wcale nie jest łatwe pytanie. Uczciwie mówiąc – może dopiero powoli się nim staję. Kolekcjonowanie to, z jednej strony, odpowiedzialność — tak to postrzegam. A z drugiej strony, to również silna potrzeba posiadania, czasem za wszelką cenę. 

W takich momentach nie zawsze zważa się na granice — przede wszystkim finansowe, ale czasem także inne. W moim przypadku są dzieła, za które zapłaciłem więcej, niż wynikało to z rynkowych estymacji, ale miałem świadomość, że mogą się już nigdy nie pojawić. Chciałem je mieć — i móc je dalej pokazywać. 

JW: Czy któraś z tych prac pojawi się na aukcji? 

LK: Tak, myślę, że do takich prac na pewno należą dzieła Jana Tarasina – zarówno „Deszcz”, jak i „Przedmioty” z 1964 i 1962 roku. To są obiekty, które kupiłem sercem. 

Miałem poczucie, że to prace wyjątkowe, które mogą nie pojawić się na rynku przez dekadę, a może i dłużej. Bardzo zależało mi na tym, by włączyć je do swojej kolekcji. 

JW: Tarasin rozpoczyna Pańską kolekcję – praca na papierze to pierwsze dzieło, które Pan kupił. 

LK: Tak, praca „Autoportret” z 1990 roku. Ma Pani rację — to dla mnie osobiście bardzo ciekawa historia, bo moja przygoda ze sztuką zaczęła się w czasie kryzysu finansowego w 2008 roku, kiedy szukałem nowej formy dywersyfikacji kapitału.

Tą nową drogą okazała się sztuka — i to jest naprawdę interesujące, bo wcześniej właściwie nie miałem z nią żadnego kontaktu. 

Na początku największą przeszkodą była dla mnie niepewność, czy kupuję oryginalne dzieło. To była bariera, która mnie na początku skutecznie zniechęcała. 

JW: Wybrał Pan sobie trudny obiekt na pierwsze dzieło sztuki. W przypadku grafiki trzeba wiedzieć, czym są edycje, są też kwestie późniejszego przechowywania takiej pracy czy jej konserwacji. Wymagający początek. 

LK: Tak, rzeczywiście, ma Pani rację. Dla mnie jeszcze bardziej wyjątkowe – i wymagające – było samo podejście. Od samego początku traktowałem to jako inwestycję, więc starałem się szukać takich artystów, którzy w perspektywie dekady mogą zyskać na wartości. To był główny aspekt. 

W przypadku wspomnianej pracy „Autoportret” barierą do przełamania była również cena. Z dzisiejszej perspektywy wydaje się nieduża – to było może pięćset, sześćset złotych – ale wówczas miałem w głowie porównanie z malarzami, których spotykało się w nadmorskich kurortach. Oferowali olejne obrazy po sto, dwieście złotych. Dla mnie dużym wyzwaniem było zapłacenie znacznie wyższej kwoty za grafikę – nawet z sygnaturą – niż za olejny obraz, jakby nie patrzeć, bardziej "namacalny". 

Z czasem ta świadomość zaczęła rosnąć – i to jest bardzo ciekawa sprawa. Gdy człowiek wchodzi do tej rzeki, jaką jest świat sztuki, zaczyna się edukować. Na początku mówiłem sobie: nie mam czasu, nie znam się, nie wiem – i rzeczywiście tak było. 

Ale z pojawieniem się kolejnych obiektów – wciąż w kwotach, które, jak sądzę, nie przekraczały dwóch tysięcy złotych – trafiłem na słowa Andy Rottenberg, która powiedziała mniej więcej tak: „człowiek widzi na obrazie to...” 

JW: Tyle, ile wie. 

LK: Tyle, ile wie. I rzeczywiście – coś w tym jest. 
Osoba, która przychodzi z zewnątrz, bez żadnej wiedzy o artyście, nieznająca jego biografii czy drogi twórczej, może mieć trudność z odbiorem. 

W momencie, kiedy zaczynamy sięgać głębiej – co oczywiście nie jest obowiązkowe – to jednak naturalnie rodzi się w nas chęć poznania więcej. I wtedy nagle każdy obraz zaczynamy widzieć na nowo. Czytamy go głębiej, potrafimy z niego więcej wyciągnąć. 

Bo sztuka to nie tylko sposób na życie w sensie inwestycyjnym, tak jak ja to postrzegałem w 2008 roku. To spojrzenie było dla mnie punktem wejścia, ale z perspektywy czasu mogę powiedzieć, że jestem wygranym – nie dlatego, że te prace zyskały na wartości, choć to również prawda – ale dlatego, że dzięki nim mogę te obrazy ciągle odkrywać na nowo. 

I mam poczucie, że to właśnie one sprawiają, że życie staje się prostsze, radośniejsze. Dla mnie to poczucie głębszego życia jest najcenniejszym doświadczeniem, jakie dała mi sztuka. 

JW: Czy wspomniany Winiarski i Abakanowicz pojawią się na aukcji? Rozstaje się Pan z tymi pracami czy zostają w kolekcji? 

LK: Pojawią się na aukcji. Użyła Pani sformułowania „rozstaję się z kolekcją”. To bardzo ciekawe określenie, bo nie mam wrażenia, że się rozstaję z kolekcją. Poprzez właśnie tę wystawę uświadomiłem sobie, że chciałbym może wejść głębiej w ten proces. To znaczy, kolekcja, którą budowałem, była typowo narzędziem inwestycyjnym, co powtarzaliśmy kilkukrotnie. W mojej kolekcji są dzieła autorstwa około dziewięćdziesięciu artystów. To pokazuje, jak szeroko została zdywersyfikowana. Myślę, że teraz dojrzałem do głębszego kolekcjonowania i próby wyboru kilku nazwisk, z którymi chciałbym zostać na kolejną dekadę i odkryć na nowo, jeszcze intensywniej i głębiej. 

JW: Czyli to będzie bardziej sprofilowana i pogłębiona kolekcja. Chciałby Pan zdradzić, jakie to będą nazwiska, czy to jest zbyt osobiste pytanie? 

LK: Myślę, że zbyt osobiste, ale z drugiej strony, patrząc przez pryzmat tego, co zostało pokazane na wystawie, a czego nie będzie na aukcji, można dojść do pewnych wniosków. 

JW: Dopytam bez nazwisk: czy pójdzie Pan w stronę artystów młodszej generacji czy zostaje Pan przy awangardzie powojennej? 

LK: Zostaję przy powojennej awangardzie. Z młodszymi artystami to też w moim przypadku bardzo ciekawa historia. Przez naprawdę długi czas nie potrafiłem przełamać sposobu myślenia, w jaki odbieram sztukę. Ciążył mi ten aspekt inwestycyjny, zatem mój obraz młodszej sztuki wiązał się z wyobrażeniem, że jest obarczona dużo wyższym ryzykiem, oczywiście też możliwością wyższej stopy zwrotu, ale jednak kwestia ryzyka była na pierwszym planie. Przyjeżdżając do Warszawy, z biegiem lat powoli poznawałem coraz więcej osób, co jest bardzo przyjemnym aspektem budowania kolekcji. Wydaje mi się, że od samego początku byłem namawiany na prace młodych artystów, ale pojawiło się ich tak wielu i tak wiele opinii, że trudno było wybrać to jedno nazwisko czy kilka. 

W pewnym momencie, chyba w „Rzeczpospolitej”, opublikowano artykuł na temat Kompasu Młodej Sztuki. Wówczas nie wiedziałem, czym to jest, ale po przeczytaniu tekstu pomyślałem, że ktoś w miarę obiektywny sposób próbuje przedstawić jacy artyści przed trzydziestym piątym rokiem życia rokują. Na ten artykuł natknąłem się w 2015 roku, a Kompas Sztuki wydawany był chyba co dwa lata i w 2014 zostało przyznane pierwsze miejsce ex aequo. Pomyślałem, że to może być wskazówka, w kogo z tych młodych nazwisk powinienem inwestować. Powiem szczerze, że był jeszcze bardzo istotny powód, dla którego chciałem zainwestować w młodą sztukę: sztuka, na której się skupiłem, czyli ta powojenna awangarda, to byli jednak artyści, którzy odeszli i nie miałem możliwości porozmawiania z nimi. Wszystko, co wiedziałem na ich temat, było przekazem innych osób, wiele z tych opowieści okazało się na tyle ciekawych, że brakowało tej możliwości poznania ich. Sztuka najnowsza daje możliwość spotkania z artystami, dlatego uznałem, że warto się nią zainteresować. 

Wracając do historii o Kompasie Sztuki, to był moment, w którym patrzyłem jeszcze inwestycyjnie. W 2014 roku ex aequo pierwsze miejsce zajęli Bartosz Kokosiński i Ewa Juszkiewicz. Z żoną przyjrzeliśmy się ich twórczościom i doszliśmy do wniosku, że od obu artystów kupimy po dwa, trzy obrazy. Musieliśmy podjąć decyzję, od kogo zaczynamy. W sztukę byłem bardziej zaangażowany Ja, więc zasugerowałem, że zaczniemy od Bartosza, którego twórczość była mi bliższa. Żona wskazała Ewę Juszkiewicz, ale w sumie stanęło na moim wyborze, bo nikt z nas nie myślał o tym w perspektywie krótkoterminowej. Myśleliśmy, że jeżeli zakupimy po te dwa, trzy dzieła jednego i drugiego artysty, to zostaną dla naszych dzieci, bo taki był cel. Rozpoczęliśmy zatem od Bartosza Kokosińskiego i tutaj dla mnie ważne przesłanie: to piękna przygoda móc porozmawiać z artystą, poznać go, uczestniczyć w ciekawych dyskusjach. Polecam każdemu, kto chce wejść na ten rynek. 

Od Bartosza kupiliśmy więcej niż planowane trzy prace, tak się zdarzyło. Byliśmy też na kilku jego wystawach zagranicznych. Zarówno prace Kokosińskiego, jak i Juszkiewicz na tamten czas, czyli w 2015 roku, kosztowały między sześć a dziesięć tysięcy złotych w zależności od formatu i techniki. Były to dla nas kwoty powiedzmy, że do zaakceptowania. Rozpoczęliśmy od Bartosza Kokosińskiego i później mieliśmy trafić do Pani Ewy Juszkiewicz, ale po miesiącu jej prace już trochę podrożały, czyli z sześciu czy dziesięciu tysięcy zrobiło się dwanaście, co nas lekko zniechęciło i doszliśmy do wniosku, że poczekamy chwilę. Nie doczekaliśmy się, bo, jak Pani zna historię Ewy Juszkiewicz, to te ceny zaczęły rosnąć, oczywiście w pierwszych latach nie tak drastycznie jak później, ale zrobiła się granica dwudziestu, trzydziestu, czterdziestu tysięcy, gdzie w moim pojęciu to już było dużo, ponieważ w tych cenach potrafiłem kupić dzieła artystów z kręgu awangardy, którzy już zapisali się na kartach historii sztuki. Wiemy, jak się potoczyła dalej historia. 

JW: Żałują Państwo? 

LK: Bardzo dobre pytanie! Myślę, że słowa nie oddadzą tego uśmiechu, który mam teraz na twarzy, ale z Bartoszem Kokosińskim nawiązaliśmy przez ten czas bardzo serdeczną relację. Myślę, że mogę śmiało powiedzieć – przyjacielską. Kiedy organizowałem wystawę w BWA Katowice, gdzie pokazywałem kilka jego prac, podczas jej trwania mieliśmy okazję spotkać się w jego pracowni. On zna tę historię, ale sam od siebie odpowiedziałem mu wtedy, że nie żałuję. Niczego, co postanowiliśmy, bo prace Bartosza Kokosińskiego naprawdę do mnie przemawiają, mają głębię, z której czerpię. W międzyczasie aspekt inwestycyjny, który na początku był kluczowy, stracił na znaczeniu. Gdyby mi Pani zadała to pytanie w 2015 roku, odpowiedziałbym pewnie twierdząco: „strasznie żałuję”. Dzisiaj już nie. Myślę, że nasze drogi były tak poukładane, że miało to tak wyglądać, a nie inaczej. Cieszę się, że przeżyłem tę przygodę, a raczej mogę ją nadal przeżywać. Doceniam, że mam taką anegdotę do opowiedzenia.