25 listopada 2021

Zegarki kieszonkowe

Pierwsze zegarki kieszonkowe pojawiły się w drugiej połowie XVI stulecia. Konstrukcja ich mechanizmów oparta była na trzech kołach zębatej przekładni, bębnie wyrównawczym i wychwycie wrzecionowym. Przed końcem XVII wieku wprowadzano mechanizm z czterema kołami, co usprawniło siłę napędową zegarków. Na tarczy umieszczono wówczas tylko jedną wskazówkę. Na przełomie XVII i XVIII stulecia wprowadzono wskazówki minutowe, zapewniające bardziej precyzyjny odczyt czasu. 

Angielskie oprawy mechanizmów były bardzo proste, czasami dekorowane jedynie symbolicznymi grawerunkami. Jednak to właśnie w Wielkiej Brytanii powstawały zegarki o najbardziej zaawansowanych rozwiązaniach technicznych. Wyroby z innych krajów europejskich charakteryzowały się bardzo kolorowymi i pięknie malowanymi emaliowanymi kopertami. 

W tamtym czasie zegarkami mogli się posługiwać jedynie przedstawiciele dworu królewskiego i bogaci kupcy. Misternie wykonane zegarki kieszonkowe stanowiły wyznacznik statusu społecznego i luksusu. Począwszy od drugiej połowy XVIII wieku, w miarę rozwoju metod produkcji, zegarki stały się bardziej dostępne. Mężczyźni nosili je w kieszeniach, a kobiety w formie wisiorka na szyi. Najpopularniejsza była wówczas podwójna obudowa, najczęściej wykonywana ze srebra, czasami ze złota. Konstrukcja zegarków kieszonkowych praktycznie nie uległa zmianie aż do początku XIX wieku. Wtedy zaczęto wytwarzać delikatniejsze modele, często nadal stosowano w nich wychwyt wrzecionowy, wyróżniały się dekoracyjnymi emaliowanymi tarczami. Popularne w tamtym czasie stały się oryginalne zegarki w formie np. skrzypiec, żuków, motyli, kwiatów, pistoletów czy tabakierek. Zegarki tego typu niejednokrotnie stanowiły arcydzieła sztuki złotniczej.

Począwszy od połowy XIX stulecia zaczęto produkować pierwsze zegarki bez kluczyków, stosowano naciąg główkowy. Około 1870 roku rozwiązanie to stosowano już praktycznie we wszystkich powstających zegarkach. W XIX wieku zaczęto produkować zegarki w wielu różnych typach. Najpopularniejsze były czasomierze  z otwartą kopertą, przeszkloną tarczą i wieczkiem na zawiasach. Stosowano wtedy głównie dwa rodzaje wychwytów – cylindrowy i kotwicowy. 


Pod koniec XIX stulecia wyjątkowe egzemplarze zegarków kieszonkowych zyskały nowe funkcje, jak repetier, czyli mechanizm powtarzający wybijane godziny, kwadransów czy nawet minut. Wyposażono je również w kalendarz, stoper i oznaczenie faz księżyca. Zegarki kieszonkowe były powszechnie używane aż do I wojny światowej, później były powoli zastępowane zegarkami naręcznymi.

BIŻUTERIA. DZIEŁA SZTUKI JUBILERSKIEJ XIX-XX WIEKU
Zobacz ofertę aukcji
KATALOG AUKCYJNY
Zobacz więcej