18 listopada 2021

Środowisko cleveland institute of art

Jednym z najważniejszych ośrodków, w którym rozwijał się amerykański op-art, było Cleveland w stanie Ohio. Z Cleveland Institute of Art wyszło wielu cenionych w tej dziedzinie artystów, między innymi reprezentowani w tym katalogu Sztuka Współczesna. Abstrakcja Geometryczna i Op-art Julian Stańczak, Francis Hewitt, Richard Anuszkiewicz i Edwin Mieczkowski. To tam narodziła się i rozwijała słynna Anonima Group – jedyne w Stanach Zjednoczonych ugrupowanie w całości poświęcające swoją działalność twórczości w duchu optical art.

 

Największy rozkwit środowiska skupionego wokół uczelni nastąpił w latach 60. XX wieku. Wówczas zaczęły pojawiać się pierwsze przykłady nowego typu twórczości, coraz chętniej pokazywane w lokalnych galeriach. Jednym z fundujących wydarzeń była wystawa grupy Anonima w 1962 roku zorganizowana w dawnym sklepie odzieżowym przy Euclid Avenue. Ugrupowanie zostało założone dwa lata wcześniej przez Edwina Mieczkowskiego, Ernsta Benkerta oraz Francisa Hewitta. Celem ich twórczości było precyzyjne śledztwo naukowych fenomenów oraz psychologii percepcji optycznej. Jedenastoletniej działalności malarskiej towarzyszyła także aktywności pisarska w postaci propozycji, projektów i manifestów. Wieść o nowym rodzaju twórczości z Cleveland zaczęła roznosić się po innych ośrodkach, między innymi w różnych częściach Stanów Zjednoczonych i największych miastach Europy: Londynie, Paryżu, a nawet Warszawie. Przykładem może być pokaz zorganizowany w 1966. Na wystawie "Obrazy czarno-białe i szare" w Galerii Foksal pokazano twórczość artystów reprezentujących Anonima Group.

Siedziba Cleveland Institute of Art, źródło: Wikipedia Commons

 

O okresie w działalności Juliana Stańczaka w Cleveland Marta Smolińska pisała:

"Czasy studiów w Cleveland Institute of Art zbliżają Stańczaka także z dwoma innymi artystami o polskich korzeniach, bliskimi nurtowi op-art: Richardem Anuszkiewiczem oraz Edem Mieczkowskim. Anuszkiewicz był na studiach rok wyżej niż Stańczak, ale połączyła ich przyjaźń i dyskusje o sztuce. Anuszkiewicz, pochodzący z Erie w Pensylwanii, został niejako ‘adoptowany' przez rodzinę Stańczaków osiadłą w Cleveland, co przejawiało się wspólnymi posiłkami i poniekąd kręgiem wspólnych znajomych. Z kolei Ed Mieczkowski po studiach w Cleveland Institute of Art stopień magistra zdobył w Pittsburgh Carnegie Melon Institute. Później, w latach 1964-1995, obaj wykładali na macierzystej uczelni, Stańczak – malarstwo, Mieczkowski – głównie rysunek. Wspólne lata pracy dydaktycznej dawały możliwość prowadzenia nieustannych debat o sztuce i statusie obrazu, które niejednokrotnie bywały burzliwe ze względu na różnice w artystycznych postawach"

(Marta Smolińska, Julian Stańczak. Op art i dynamika percepcji, Warszawa – Kraków 2014, s. 29).

 

Szkoła w Cleveland była również ważnym miejscem dla rozwoju artystycznego Anuszkiewicza. Młody artysta dostał się na 4-letnie stypendium na uczelnię, którą ukończył w 1953 na poziomie licencjatu. Jak wielu twórców tego okresu, pozostawał pod silnym wpływem nauk Josefa Albersa, którego poznał na uniwersytecie w Yale w 1953 roku. O okresie w Cleveland Anuszkiewicz mówił:

"W Cleveland byłem bardzo pewny siebie, wygrywałem nagrody podczas ‘May Show'… Odkrycie sposobu zachowania kolorów [wobec siebie – przyp.tłum.] oraz sposobów, w jakie można je wykorzystać, było dla mnie rodzajem oświecenia… zanim zacząłem w pełni wykorzystywać [tę wiedzę], upłynęło trochę czasu. Zdaje mi się, że trochę z nim [Albersem] walczyłem, ponieważ taka jest generalna tendencja: do walki z silną osobowością w celu uchronienia samego siebie"

(Richard Anuszkiewicz, cyt. za: John T. Spike, Richard Anuszkiewicz: Color Perfectionist [w:] David Madden, John T. Spike, Nicholas Spike, Anuszkiewicz. Paintings & Sculptures 1945-2001, tłum. Anna Kowalska, Florencja 2010, s. 16-17).

 

Liczna reprezentacja artystów wywodzących się z clevelandzkiego środowiska była reprezentowana na pokazie "The Responsive Eye" – jednego z najważniejszych wydarzeń instytucjonalnie konstytuujących zjawisko sztuki optycznej w kręgu sztuki zachodniej.