Maria Anto. Zapiski wyobraźni

5 minut z...

Maria Anto. Zapiski wyobraźni

"Jestem malarką, natchnioną amatorką. W tym świecie, w którym nie ma spokoju, poczucia bezpieczeństwa, żadnej pewności, radość jest krótka, nadzieja trwa, a demony nonszalancko spacerują po trotuarach, w tej wędrówce malowanie jest mi niezbędne. Poezja porusza moją wyobraźnię, pojedyncze kartki z ulubionymi wierszami noszę po kieszeniach. Głowę mam pełną wierszy"

- Maria Anto, Z Marią Anto rozmawia Małgorzata Bocheńska, w: Maria Anto, red. E. Olszewska, Warszawa 2004, s. 55

To co, czyni dzieła Marii Anto wyjątkowe, to nieograniczona poetyka którą artystka wypełnia swoje płótna w każdym najdrobniejszym detalu. Jednocześnie obrazy Anto naznaczone są życiowymi doświadczeniami z okresu dzieciństwa spędzonego w okupowanej Warszawie, śmiercią bliskich osób oraz momentem ocalenia w drodze do niemieckiego obozu zagłady. Lekiem na lęki i traumy wczesnych lat dzieciństwa okazała się głęboka erudycja i magiczna wyobraźnia malarki. Metafizyka i literatura. Słowo i obraz. Tajemnica i odrealnienie scen, magiczność, bajkowość, oniryczność i liryczność, wszystko to tworzy wizualną próbę przedstawienia przez Anto osobistej rzeczywistości psychicznej, naznaczonej intymnymi i realnymi doświadczeniami oraz historiami.

 

Artystka szczyt swojej aktywności osiągnęła w latach 1960 -1980. W kolejnych dwóch dekadach Anto była coraz mniej obecna na scenie polskiej sztuki, stąd powstały w tym późniejszym czasie obraz "Podróż" jest unikalny i wyjątkowy. To właśnie to dzieło będzie można wylicytować na najbliższej aukcji "Art Outlet. Sztuka Współczesna". Niewielkich rozmiarów płótno jest kwintesencją artystycznych poszukiwań i stylu artystki bliskiemu realizmu magicznemu. Kompozycję obrazu tworzy nocny, górski pejzaż i tajemnicze, wyróżnione żółtą, ognistą poświatą, niepowiązane ze sobą obiekty porównywalne do zapisków podświadomości lub marzeń sennych. Statek, klucz, zając, drzewo – pozornie przypadkowe przedmioty zabierają odbiorcę w bezkresną podróż luźnych skojarzeń, których interpretacja pozostaje dowolna. Są one wytworem wyobraźni oraz owocami własnej fantazji Anto, stanowią jej wizualny słownik, za pomocą którego artystka komunikowała i kodowała swoją intymność. Proweniencja powielanego na jej obrazach sztafażu detali i figur jest różnorodna: od judaizmu i chrześcijaństwa, przez europejskie mitologie i wierzenia dalekowschodnie, aż na folklorze i ezoteryce kończąc.

 

Oniryczna, fantazyjna poetyka obrazu zabiera każdego z nas w bezkresną podróż. Wyprawie towarzyszy odległy górski krajobraz w tle – z jednej strony ułatwiający ucieczkę od rzeczywistości, a z drugiej będący próbą odnalezienia harmonii i piękna na polu sztuki. Dopiero u kresu tej podróży przypadkiem napotykamy samą postać Marii Anto w towarzystwie mężczyzny, symbolicznie umieszczonych w zamkniętej, surrealistycznej szklanej kuli u dołu kompozycji. Autobiograficzny zapis artystki jest charakterystyczny w licznych jej obrazach. Często artystka przedstawia się widzom odwrócona plecami jako mała figura, która jest ledwo zauważalna w otoczeniu zgromadzonych wokół niej zwierząt i przedmiotów. Tym samym artystka w oryginalny sposób przełamuje konwencję portretowania. "Podróż" w pełni odzwierciedla instynktowny, intuicyjny, enigmantyczny i poetycki charakter obrazów Anto. 

"W ramach podsumowania dotyczącego onirologicznego podłoża sztuki Anto istotne jest zwrócenie uwagi także na relację między mistyką (doświadczenie), a estetyką (wizualna retoryka). Zapamiętaną przestrzeń i fabułę snu oraz odczuwane w odniesieniu do niego emocje Anto odwzorowuje drobiazgowo i plastycznie. Barwy, dźwięki czy uczucia są intensywne i opisane wręcz namacalnie. Malarka wyjaśniła, że jej zwyczaj i proces plastycznego rejestrowania sennych wizji jest spontaniczny, pracuje w uniesieniu i obezwładnieniu, zanurzając się w "przychodzące do niej" wizje i zapisując je własnym kodem jako tematy (…), które na powrót przyprowadzają ją do wizji. Na tym polega zatem mechanika autobiograficznej praktyki artystycznej Anto, oparta na relacji zwrotnej między obrazem i słowem, utrwalonej zarówno w formie plastycznej, jak i poetyckiej" - 

 

- Aleksandra Grzemska, "Jestem bardzo czułym medium". O oniryczno-poetyckiej twórczości Marii Anto, ELEMENTY, nr 2/2022, s. 209