Jerzy Nowosielski - bohater roku 2023

Rok 2023 został ustanowiony przez Sejm rokiem Jerzego Nowosielskiego! 7 stycznia przypadła setna rocznica urodzin malarza. Jest to znakomita okazja do przybliżenia Państwu sylwetki tego niezwykłego twórcy. Dodatkowo, już 9 lutego, będzie można wylicytować pracę autora na papierze stanowiącą część oferty aukcji "Sztuka Współczesna. Prace na Papierze". 

Jerzy Nowosielski był malarzem, scenografem, rysownikiem, ale także jednym z najwybitniejszych współczesnych pisarzy ikon. Jego sztuka jest niezwykłym zjawiskiem, które powstało z połączenia strefy sacrum oraz profanum, fuzji teologii prawosławnej oraz świeckiej rzeczywistości.

Artysta urodził się w 1923 roku w Krakowie. Jako nastolatek znajdował się w kręgu oddziaływania obrządku unickiego, a z drugiej strony ortodoksyjnego prawosławia. Na jego twórczość wpłynęły dwa ważne wydarzenia – odbyta pielgrzymka do Ławry w Poczajowie na Wołyniu oraz odwiedzenie Muzeum Ukraińskiego we Lwowie z obszerną kolekcją ikon. Wraz z europejską sztuką XX wieku te trzy obiekty fascynacji odbiły piętno na późniejszej sztuce twórcy. 

Nowosielski rozpoczął studia w 1940 roku na Wydziale Malarstwa Dekoracyjnego w Krakowie. Dwa lata później poprosił ihumena podlwowskiej Ławry św. Jana Chrzciciela, aby go przyjął do wspólnoty. Artysta nie zagrzał tam długo miejsca z powodu choroby. Podczas pobytu jednak zetknął się z ikoną i ikonopisaniem, którym sam się zajmował. Po doświadczeniach lwowskich powrócił do Krakowa w 1943 roku. Po podjęciu nauki w krakowskiej Akademii Sztuk Pięknych przystąpił do grona Tadeusza Kantora. W roku 1946 wziął udział w zbiorowej wystawie Grupy Młodych Plastyków w krakowskim Pałacu Sztuki, poprzedzonej publikacją manifestu "realizmu spotęgowanego" autorstwa Tadeusza Kantora i Mieczysława Porębskiego.

Równocześnie zajmował się pracą pedagogiczną zostając w 1947 roku asystentem Tadeusza Kantora w Państwowej Wyższej Szkole Sztuk Plastycznych w Krakowie. Od 1957 roku prowadził zajęcia w Państwowej Wyższej Szkole Sztuk Plastycznych w Łodzi. 

Na aukcji "Sztuka Współczesna. Prace na papierze" pojawi się wyjątkowy rysunek ukazujący zgeometryzowany zarys sylwetki ludzkiej. Artysta przystąpił do stworzenia szkicu w 1993 – tym samym roku, w którym otrzymał nagrodę polskiej fundacji Wielka Fundacja Kultury. W 2000 kolejnym znaczącym wyróżnieniem był nadany mu tytuł doktora honoris causa Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie. W szkicach postaci Nowosielskiego uzyskana forma charakteryzuje się mocnym zarysowaniem, wydłużoną postawą ciała, pociągłą twarzą i oczami o migdałowym obrysie. Głównymi źródłami twórczości i narzędziami działań dla artysty był współczesny język artystyczny i ikonopisarstwo, którego wpływ jest widoczny w omawianym rysunku.

Portrety Nowosielskiego zyskały na znaczeniu już w latach 50. Szczególne podobieństwo można dostrzec w głowach postaci i serii obrazów ukazujących półakty ludzkiej sylwetki, w których często artysta nawiązywał do sztuki Persji, Indii czy Bizancjum. Tematyka świecka szczególnie była nasilona w późniejszych pracach, co podkreślał sam Nowosielski:

"Chcę być malarzem, całkiem po prostu malarzem. I dlatego właśnie, w ostatnich latach zacząłem eliminować różnicę pomiędzy tzw. ikonami, które maluję, i moimi obrazami świeckimi. Na szczęście eliminowanie różnic ani nie eliminuje wszystkich reminiscencji zmysłowych w ikonach, ani myślenia religijnego w obrazach świeckich…"

- Jerzy Nowosielski, Od 28 marca…, "Atelier" – Kwartalnik Artystyczny, Poznań, nr 2, 1993; tamże: Janusz Marciniak, Odpowiedź ikony. Refleksja na marginesie wystawy Jerzego Nowosielskiego.