30 października 2020

Art déco - nowoczesna elegancja

Dwudziestolecie międzywojenne to czas rozwoju stylu zwanego art déco, który objął architekturę, malarstwo i sztuki dekoracyjne. Termin ukuł francuski architekt Le Corbusier, na łamach opublikowanego w 1925 roku eseju w czasopiśmie "L'Esprit Nouveau". Owo określenie, zapomniane  przez niemal pół wieku, zostało powtórnie użyte z okazji wystawy poświęconej sztuce lat 20. XX wieku w Muzeum Sztuk Dekoracyjnych w Paryżu (1966).

 

Termin ten powtórnie opracował historyk i teoretyk sztuki Bevis Hillier, który wyróżnił dwa kierunki w obrębie stylu art deco: bardziej konserwatywny, orientalny charakteryzujący lata 20. oraz modernistyczny styl lat 30. identyfikowany z erą maszyn i nowych technologii. W latach 20. królowały motywy roślinno-zwierzęce, które niecałą dekadę później zostały zastąpione geometrycznymi kształtami. Wzory te zdobiły liczne przedmioty, począwszy od tkanin, po biżuterię i wyroby z ceramiki. Art deco powstało w oparciu o różne wpływy: kubizm, formizm, sztukę Dalekiego Wschodu i Afryki, secesję, a nawet biedermaier. Był to styl wykraczający poza ramy i dogmaty, cieszący się ogromną wolnością.

 

Na rodzimym gruncie, rozwój sztuki i życia kulturalnego miał szczególny charakter. Oprócz czynników wspólnych dla całej Europy, przede wszystkim wybuchu entuzjazmu, także artystycznego, wynikającego z zakończenia I wojny światowej, nasz kraj owładnięty był radością z odzyskanej niepodległości. Dlatego też, polska sztuka międzywojnia cechuje się silnymi akcentami narodowymi i ludowymi, podkreślającymi wyjątkowość sytuacji naszego kraju po 1918 i jego niezależność polityczno-gospodarczą.

 

Estetyka "art décowskich" form może być odczytywana jako zdyscyplinowana odpowiedź na secesję, której brakowało przestrzennego uporządkowania. Charakteryzował się klasycyzującym zgeometryzowaniem i dążeniem do syntetycznych uproszczeń. W tworzonych bryłach uwidaczniały się aktualne w sztuce nurty – geometryczność kubizmu, wyjęte z wiedeńskiej secesji operowanie zgeometryzowaną dekoracyjnością czy fowistyczne podejście do barw. 

 

W tym czasie podjęto się nowoczesnego projektowania masowych wyrobów. Warto zauważyć, że styl art deco nigdy nie był kierowany do szerokiej klienteli. Twórcy art déco przykładali  olbrzymią wagę do perfekcyjnego wykonania przedmiotó użytkowych – nie mogły być więc one tanie, ani szeroko dostępne. Dla artystów, kluczowe były forma w połączeniu z materiałem, a na drugim miejscu funkcjonalność. 

 

Pisząc o twórcach art deco w Polsce trudno nie wspomnieć o Julii Keilowej. Nie bez powodu mówi się o niej jako o najbardziej znanej polskiej projektantce okresu międzywojennego – jej bardzo charakterystyczne projekty zaczęły stanowić symbol polskiego art déco w sztuce użytkowej. Zgeometryzowane, lecz niepozbawione elegancji i zdobności, Projekty Keilowej były bardzo cenione i cieszyły się popularnością do tego stopnia, że zaczęły być produkowane seryjnie, m.in. przez firmę Norblin czy Fraget. Stały się fenomenem kolekcjonerskim, którego popularność nadal nie słabnie.

 

Punktem wyjścia wszystkich projektów Keilowej były formy geometryczne – kula, stożek, prostopadłościan. Zgeometryzowanie i początkowa surowość dawały duże możliwości artystyczne, które Keilowa w pełni wykorzystywała. Powierzchnie swoich przedmiotów traktowała rzeźbiarsko, operując wypukłościami i wklęsłościami, bryłami i ich powierzchniami. W plastyczny sposób wykorzystywała napięcia powstające między zestawianymi bryłami, uzyskiwała zaskakujące kontrasty, sprawiając, że przedmioty codziennego użytku nabierały rzeźbiarskich wartości i stawały się niezależnym obiektem we wnętrzu, funkcjonującym na odrębnych zasadach. Prace Julii Keilowej cechuje niezwykła wizja przestrzenności i świadomość materiału, którym się posługiwała. Dzięki temu, zaprojektowane przez nią przedmioty są eleganckie, piękne w swojej prostocie i jednocześnie wysoce funkcjonalne. 

 

Dzisiaj projekty Julii Keilowej są poszukiwane przez kolekcjonerów i wszystkich miłośników polskiej sztuki użytkowej okresu międzywojnia. Obiekty te łączą najbardziej luksusowe wizje lat 20. i 30. XX wieku w Polsce – wyzwalają skojarzenia o nowoczesnej elegancji, splendorze nowatorskich rezydencji i apartamentów.