Autoportrety XXI

20 stycznia 2022

Autoportrety XXI

Słowo wstępne Pawła Kastorego, Prezesa Zarządu Stowarzyszenia Przyjaciele Muzeum Narodowego w Warszawie, do katalogu aukcji "Kolekcjonerzy dla Muzeum".

Paweł Kastory, fot. Zuza Krajewska

 

Szanowni Państwo, 


biorąc do ręki ten katalog, przyczyniają się Państwo do powstawania kolekcji Autoportrety XXI.


Z inicjatywy Dyrektora Muzeum Narodowego w Warszawie dr hab. prof. UJ Łukasza Gawła stowarzyszenie Przyjaciele Muzeum Narodowego w Warszawie podjęło się realizacji projektu Autoportrety XXI. Jego idea odwołuje się do kolekcji malarskich przedstawień powstałych na zamówienie Ignacego Karola hr. Korwin-Milewskiego. Niniejsze przedsięwzięcie stanowi przypomnienie tego unikalnego przykładu mecenatu prywatnego, mającego na celu wsparcie wybitnych twórców epoki. 


Postać Korwin-Milewskiego jest w równym stopniu szczególna jak jego kolekcja autoportretów. Urodzony w 1846 na Litwie, w rodzinie ziemiańskiej, zdobył wykształcenie prawnicze w dzisiejszym Tartu, w Estonii. Ukończył także studia malarskie na Królewskiej Akademii Sztuk Pięknych w  Monachium. Swój majątek przeznaczał na zlecenia dla artystów. Fundował im także stypendia malarskie. Kierując się znawstwem i intuicją, w ciągu przeszło 30 lat (1879-1910) zgromadził kolekcję ponad 200 dzieł malarstwa polskiego. Najlepiej i  najliczniej była reprezentowana twórczość artystyczna ostatniej ćwierci XIX wieku. Wszyscy wybitni artyści tamtych czasów mieli w tym zbiorze kilka lub kilkanaście swych najlepszych dzieł. 


Szczególne miejsce w  kolekcji Korwin-Milewskiego zajmuje zbiór kilkunastu dzieł, które miały być autoportretami znakomitych polskich artystów z przełomu XIX i XX wieku. Chciał, by jego kolekcję malarstwa, pogrupowaną według autorów, zaczynał pokaz ich wizerunków. Zamówił szesnaście autoportretów u  najbardziej cenionych przez siebie malarzy i  jednej malarki: Tadeusza Ajdukiewicza, Teodora Axentowicza, Anny Bilińskiej-Bohdanowicz, Aleksandra Gierymskiego, Alfreda Wierusza-Kowalskiego, Józefa Męciny-Krzesza, Michała du Lauransa, Ludwika de Laveaux, Jacka Malczewskiego, Jana Matejki, Antoniego Piotrowskiego, Kazimierza Pochwalskiego, Mieczysława Reyznera, Alfreda Römera, Wincentego Wodzinowskiego, Franciszka Żmurki oraz dwa portrety, Józefa Brandta i  Michała Wywiórskiego. Miały one ustalony wymiar i układ kompozycyjny. Z wyjątkiem Jana Matejki – który narzucił własną koncepcję wizerunku – wszyscy artyści zastosowali się do wytycznych kolekcjonera. Portrety przedstawiające postaci naturalnej wielkości, ujęte w  ¾ wysokości, w  postawie stojącej, z  paletą w  dłoni, na neutralnym tle – stworzyły szczególnie ciekawy dział kolekcji. Ten cenny zbiór wizerunków malarzy został zakupiony trzy lata po śmierci kolekcjonera, w 1929, od spadkobiercy Milewskiego, Szymona Meysztowicza przez warszawskie muzeum. 


Dziś trudno nakłonić artystów do tak konkretnych zadań, dlatego kierujemy nasze zaproszenie nie tylko do malarzy i  malarek, ale także do artystów i  artystek tworzących w  szeroko pojętej dziedzinie sztuk wizualnych. Nowocześnie rozumiane pojęcie "autoportretu" znacznie wykracza poza podobiznę artysty, oznaczać może bardzo różne dzieła powstające w  procesie introspekcji, czy to analizy miejsca artysty w  społeczeństwie, czy poprzez spojrzenie skierowane poza świat materialny – w  głąb samego siebie. Do momentu zamknięcia pracy nad katalogiem nasze zaproszenie do projektu przyjęli: Paweł Althamer, Agnieszka Brzeżańska, Rafał Bujnowski, Izabella Gustowska, Zuzanna Janin, Łukasz Korolkiewicz, Katarzyna Krakowiak, Zbigniew Libera, Rafał Milach, Jarosław Modzelewski, Agnieszka Polska, Karol Radziszewski, Joanna Rajkowska, Wilhelm Sasnal, Jadwiga Sawicka, Artur Żmijewski. Trwają rozmowy z  kolejnymi artystkami i artystami. Mamy nadzieję zgromadzić co najmniej dwadzieścia autoportretów. 


Kolekcja, której powstanie umożliwi mecenat stowarzyszenia Przyjaciele MNW, zostanie przekazana do zbiorów muzeum, gdzie będzie stanowić osobną, nierozerwalną całość. Premierowy pokaz kolekcji uświetni obchody kolejnej rocznicy powstania Muzeum Narodowego w  Warszawie. Gest powrotu do koncepcji sprzed stulecia pokazuje ciągłość tradycji kultury artystycznej, jednocześnie otwierając się na nowe nurty w  sztuce i  nowe rozumienie roli artysty, dzieła sztuki i  instytucji muzeum. W  kolejnych latach kolekcja autoportretów będzie prezentowana rotacyjnie w galerii sztuki współczesnej. 

 

Paweł Kastory 

Prezes Zarządu Stowarzyszenie Przyjaciele Muzeum Narodowego w Warszawie