Nie tylko Chełmoński. Ukryta przez pół wieku kolekcja Monachijczyków po raz pierwszy w Polsce
Po ponad pół wieku w prywatnej kolekcji, dzieła najwybitniejszych twórców Szkoły Monachijskiej po raz pierwszy trafiły na publiczną wystawę. Unikatowy zbiór – budowany konsekwentnie od lat 70. przez rodzinę polskich emigrantów w Londynie – można zobaczyć w DESA Unicum. Ekspozycja wpisuje się w szersze zainteresowanie fenomenem Szkoły Monachijskiej, który podkreśla również monumentalna wystawa w Muzeum Narodowym w Lublinie.
Na polskim rynku sztuki nie miała dotąd miejsca aukcja kolekcji obejmującej tak kompletny zestaw kluczowych twórców XIX-wiecznego malarstwa polskiego. Wiele prezentowanych dzieł nie było pokazywanych w kraju od ponad stu lat, a część – nigdy wcześniej. Powstałe w Paryżu i Monachium, przez dekady funkcjonowały w obiegu zagranicznych kolekcji. Tym bardziej znaczące jest to, że ten wybitny zbiór malarstwa wraca dziś do Polski i ma realną szansę zasilić zarówno kolekcje prywatne, jak i zbiory muzealne.
Twórczość Józefa Chełmońskiego, jednego z najsłynniejszych przedstawicieli monachijskiej kolonii, przeżywa dziś renesans dzięki serii wystaw w muzeach narodowych. Choć jego nazwisko zna niemal każdy, mało kto pamięta, że artysta był częścią znacznie szerszego środowiska – grupy młodych adeptów, którzy w Monachium wypracowali wspólny język polskiego realizmu. O wadze tego zjawiska przypomina otwarta niedawno wystawa w Muzeum Narodowym w Lublinie. Ekspozycja w DESA Unicum pozwala spojrzeć na krąg artystów z innej perspektywy – przez pryzmat rodzinnej kolekcji polskich emigrantów, tworzonej z potrzeby zachowania łączności z polską kulturą. To prawdopodobnie ostatnia tak spójna i konsekwentna kolekcja sztuki dawnej, o której od lat mówi się wśród znawców. Tworzą ją dzieła klasy muzealnej, z kanonu polskiej sztuki. Teraz, zanim ponownie rozproszą się w prywatnych zbiorach, można je po raz pierwszy zobaczyć w Polsce.
Idealną okazją jest udział w specjalnym oprowadzaniu z Elizą Ptaszyńską - kuratorką wystawy “Monachijczycy. Gierymscy, Stryjeńska, Wierusz-Kowalski, Chełmoński i inni" w Muzeum Narodowym w Lublinie. Spotkanie odbędzie się 8.12 o 18:00 w DESA Unicum, przy ul. Pięknej 1A.
Wystawa "Malarstwo XIX wieku i Szkoła Monachijska. Dzieła z polskiej kolekcji w Londynie" to nie jedyna prezentacja sztuki dawnej w DESA Unicum. W grudniu, w ramach dwóch wystaw można oglądać łącznie 117 prac najbardziej znanych artystów, w tym szkic doskonale znanego z podręczników szkolnych obrazu Władysława Podkowińskiego "Szał", z którym wiąże się tajemnicza historia.
Szkoła Monachijska, czyli realizm po polsku
"Otóż i jestem" – miał napisać w 1868 r. do rodziców Maksymilian Gierymski przemierzając po raz pierwszy ulice Monachium. Zanim Paryż stał się celem artystycznych pielgrzymek, to właśnie stolica Bawarii przyciągała młodych adeptów sztuki znad Wisły. Po represjach powstania styczniowego i zamknięciu warszawskiej Szkoły Sztuk Pięknych wyjazd do jednego z najważniejszych ośrodków sztuki był szansą na edukację bez politycznych konsekwencji. Wg jednego z uczniów – Stanisława Witkiewicza – Alma Mater miała być "najrozumniej zorganizowanym zakładem wychowawczym dla artystów […], ponieważ […] nie było w niej żadnego systemu". Studenci mogli wybierać pomiędzy wieloma pracowniami i doskonalić rzemiosło. Do techniki przykładano szczególną uwagę. Wg anegdoty Franz Adam miał nawet przyprowadzać uczniów do rodzinnej stajni, by studiowali anatomię koni. Monachijczycy nie stanowili formalnej grupy i nie pisali manifestów. Łączyła ich wspólna wrażliwość – melancholia za utraconą ojczyzną, która znalazła wyraz w charakterystycznym Stimmungu, malarstwie nastroju. Twórcy wybierali tematy polowań, scen bitewnych, stepowych pejzaży oraz motywów napoleońskich, budując własną, przesyconą tęsknotą odmianę realizmu. Żartobliwie mówi się, że jego wyróżnikiem jest – wprowadzony przez Polaków piąty żywioł – błoto.
To oni przetarli szlaki w Europie
Wpływu Szkoły Monachijskiej na rodzime malarstwo nie sposób przecenić. Polscy malarze w Bawarii na trwałe zapisali się w kanonie historii sztuki. Mogli konfrontować swoje idee z najnowszymi prądami i przeszczepiać je na rodzimy grunt. Ich twórczość wyraźnie zaznaczyła obecność Polaków na europejskiej scenie artystycznej. Jednocześnie stała się sposobem na pokazanie światu historii, kultury i pejzaży państwa, które nie istniało na mapie. Na wystawie w DESA Unicum możemy zobaczyć prace 25 reprezentantów środowiska, w tym – bardzo charakterystyczny dla Szkoły Monachijskiej – obraz Stanisława Witkiewicza "Targ na konie w małym miasteczku", imponującą nokturnową scenę rodzajową Józefa Brandta "Pożar mostu w kresowym miasteczku", czy płótno "Nadchodząca burza" przedstawiające charakterystyczny dla Alfreda Wierusza – Kowalskiego motyw rozpędzonej dorożki.
XIX wiek i modernizm w DESA Unicum
To jednak nie wszystko. Podczas tegorocznej kulminacji sezonu DESA Unicum przygotowała wyjątkową selekcję aż 117 prac sztuki dawnej. Poza szeroką prezentacją Monachijczyków, którą znajdziemy również na wystawie "Sztuka Dawna. XIX wieku, Modernizm, Międzywojnie", na odwiedzających czekają topowe nazwiska szkoły paryskiej, w tym prace Mojżesza Kislinga, Tadeusza Makowskiego, czy Eugeniusza Zaka. Nie zabrakło prac Jacka Malczewskiego, Józefa Mehoffera, czy Franciszka Żmurko, a także świetnej selekcji prac artystek: Olgi Boznańskiej, Meli Muter, Alicji Halickiej, czy Tamary Łempickiej. Szczególną uwagę na wystawie przyciąga jednak szkic wyjątkowo rozpoznawalnego obrazu "Szał uniesień" Władysława Podkowińskiego, który należy do najsłynniejszych dzieł polskiego symbolizmu. Płótno uosabia namiętność i szaleństwo, a jego prezentacja w warszawskiej Zachęcie w 1894 r. wywołała ogromne poruszenie. Sam artysta na oczach zszokowanej publiczności zadał pracy ciosy nożem. Dzieje obrazu i towarzysząca mu legenda należą do najgłośniejszych i najbardziej intrygujących historii w dziejach sztuki polskiej.
Te i wiele innych ze 117 prac sztuki dawnej można oglądać bezpłatnie w DESA Unicum przy ul. Pięknej 1A podczas dwóch wystaw:
"Malarstwo XIX wieku i Szkoła Monachijska. Dzieła z polskiej kolekcji w Londynie
"Sztuka Dawna. XIX wieku, Modernizm, Międzywojnie. Sesja Wieczorna"