Dzieła Jacka Malczewskiego od przełomu XIX i XX wieku należą do największych rarytasów kolekcjonerskich. Jak kiedyś, tak i współcześnie, obrazy twórcy „Błędnego koła” stanowią trzon najwybitniejszych polskich kolekcji prywatnych. Historia polskiego rynku sztuki w ostatnich trzydziestu latach stale wiąże się z odkrywaniem nieznanych obrazów mistrza i rekordowymi licytacjami prac największego malarza polskiego symbolizmu. W ubiegłych latach w domu aukcyjnym DESA Unicum mieliśmy zaszczyt prezentować tak wybitne i rzadkie dzieła jak „Jasełka” (1888), „Orfeusz i Eurydyka” (1914) czy „Wiosna” (1914). Sensacją okazało się odkrycie w 2021 roku zaginionego „Portretu Stanisława Witkiewicza” (1902), malowanego przez Malczewskiego na tarasie Willi pod Jedlami w Zakopanem.

 

Odnaleziona na przełomie 2021 i 2022 roku „Rzeczywistość” (1908) to jeden z najwspanialszych obrazów Malczewskiego. Dzieło wielkiej skali i barokowej wręcz kompozycji dotyka najważniejszych tematów, które nurtowały Malczewskiego przez całą twórczość: misji artysty, patriotycznego posłannictwa sztuki czy romantycznych i narodowych mitów. Postać błazna królów Polski, Stańczyka, którą Malczewski antytetycznie zestawił ze swoim autoportretem stawia „Rzeczywistość” w jednym szeregu z wybitnym „Stańczykiem” Jana Matejki (1862, Muzeum Narodowe w Warszawie) i „Stańczykiem” Leona Wyczółkowskiego (1898, Muzeum Narodowe w Krakowie).

 

Dzisiaj mamy zaszczyt zaprezentować publiczności po raz pierwszy od 1926 roku to wielowątkowe arcydzieło Jacka Malczewskiego, o fenomenalnym dla polskiej kultury znaczeniu.
 

 

 

Agata Szkup
Prezes Zarządu DESA Unicum

Jacek Malczewski (1854 Radom - 1929 Kraków)
"Rzeczywistość", 1908
olej/płótno, 115 x 209 cm
sygnowany i datowany wzdłuż krawędzi płótna l.g.: 'J Malczewski 1908'
inne historyczne tytuły: "Polskie Jasełka", "Stańczyk"

Obiekt posiada licencję importową państwa UE.

Estymacja: 14 000 000 - 22 000 000 zł

olej/płótno, 115 x 209 cm
sygnowany i datowany wzdłuż krawędzi płótna l.g.: 'J Malczewski 1908'
inne historyczne tytuły: Polskie Jasełka, Stańczyk
Obiekt posiada licencję importową państwa UE.
ID: 125617

Proweniencja
  • własność artysty
  • ze zbioru Jana Tadeusza Jarzyny, Lwów (1926)
  • kolekcja rodzinna, Polska-Niemcy (od okresu międzywojennego do 2022)
Literatura
  • Jacek Malczewski: Rzeczywistość. Publikacja z okazji odkrycia i publicznej prezentacji obrazu "Rzeczywistość" Jacka Malczewskiego, koncepcja i redakcja Tomasz Dziewicki, Warszawa 2022
  • Jacek Malczewski. Powrót, oprac. E. Micke-Broniarek, katalog wystawy, Muzeum Narodowe w Warszawie, Warszawa 2000, s. 26 (wzmiankowany i opisany w kalendarium)
  • Agnieszka Ławniczakowa, Jacek Malczewski. Wystawa dzieł z lat 1890-1926, katalog wystawy, Muzeum Narodowe w Poznaniu, Poznań 1990, s. 41 (wzmiankowany i opisany w kalendarium)
  • Andrzej Jakimowicz, Jacek Malczewski i jego epoka, Warszawa 1970, s. 196 (wzmiankowany w kalendarium)
  • Adam Heydel, Jacek Malczewski, Człowiek i artysta, Kraków 1933, s. 140 (wzmiankowany jako "Polskie Jasełka")
  • Jacek Malczewski. Nakładem Rafała Malczewskiego. Rotograwiury Drukarni Narodowej w Krakowie, Kraków [brak daty], s. nlb. (il., jako "Stańczyk – L'espiègle")
  • Jacek Malczewski (album), nakładem Rafała Malczewskiego, brak miejsca i daty wydania, w zbiorach Miejskiej Biblioteki Publicznej w Radomiu, s. nlb. (il., "jako Stańczyk")
  • Katalog orjentacyjny jubileuszowej wystawy Jacka Malczewskiego, Towarzystwo Przyjaciół Sztuk Pięknych we Lwowie, Lwów 1926, nr kat. 121 (jako "Rzeczywistość")
  • Katalog wystawy jubileuszowej Jacka Malczewskiego (z 14 tablicami), Towarzystwo Przyjaciół Sztuk Pięknych we Lwowie, Lwów 1926, nr kat. 121 (jako "Rzeczywistość")
  • Katalog wystawy jubileuszowej Jacka Malczewskiego, Towarzystwo Przyjaciół Sztuk Pięknych we Lwowie, Lwów 1926, nr kat. 121 (jako "Rzeczywistość")
  • "Tygodnik Ilustrowany" 1914, nr 3, s. 43 (17 stycznia, il., błędnie tytułowany jako "Goście", poprawny tytuł "Rzeczywistość", s. 45)
  • Jacek Malczewski. Dzieła. Serya X. Z przedmową Stanisława Witkiewicza i tekstem Lucyana Rydla i Teofila Lenartowicza, nakładem Salonu Malarzy Polskich, Kraków 1910, s. nlb. (il.) oraz tablica XL (wierszowany komentarz Rydla do obrazu)
  • fotografia dzieła autorstwa Amalii Krieger, zbiory Muzeum Narodowego w Krakowie
  • Sprawozdanie Dyrekcji Towarzystwa Przyjaciół Sztuk Pięknych we Lwowie z czynności za rok 1908-1909, Lwów 1908, s. 24 (jako "Rzeczywistość")
  • [W.], Echa krakowskie (Kraków 7 czerwca), "Kurier Poznański", 1908, r. III, nr 132, s. 1, 2 (jako "Rzeczywistość")
  • Kazimierz Błeszyński, Ze sztuki. Wystawa Towarzystwa Przyjaciół Sztuk Pięknych w Krakowie, "Nowa Gazeta", 1908, r. III,  nr 382, s. 2 (jako "Rzeczywistość")
  • Kazimierz Błeszyński, Ze sztuki. Wystawa Przyjaciół Sztuk Pięknych w Krakowie, "Nowa Gazeta" 1908, r. III,  nr 337, s. 2 (jako (jako "Rzeczywistość")
  • [W.], Z wystawy Towarzystwa Sztuk Pięknych, "Nowa Reforma", 1908, r. XXVII, nr 291, s. 1 (jako "Rzeczywistość")
  • Katalog wystawy "Towarzystwa Przyjaciół Sztuk Pięknych" w Krakowie. Czerwiec-lipiec 1908, Kraków 1908, s. 12, nr kat. 101 (jako "Rzeczywistość")
Wystawiany
  • Wystawa jubileuszowa Jacka Malczewskiego, Towarzystwo Przyjaciół Sztuk Pięknych we Lwowie, maj-czerwiec 1926
  • Wystawa Towarzystwa Przyjaciół Sztuk Pięknych w Krakowie, czerwiec-lipiec 1908

 

„Oto świat cały wokoło – są nawet ptaszki maleńkie na żerdzi płota, co w poprzek przegradza całe płótno, a za nim i przed nim stoi i przesłania go cały tłum ludzi. Cały świat, jako zadanie, zagadnienie być może – któż to zgadnie, co Jacek chciał powiedzieć”.


Kazimierz Błeszyński, Ze sztuki. Wystawa Przyjaciół Sztuk Pięknych w Krakowie, „Nowa Gazeta” 1908, R. III, nr 337, s. 2

 

 

 

„Malarzu gramy jasełka!
Każda z nas ma na sukience
U ramion jasne skrzydełka,
Jak niebiescy aniołowie...
A tam — spójrz jeno do wnętrza —
Widzisz/ u żłoba w stajence
Z obręczą złotą na głowie
Usiadła Matka Najświętsza
I Dziecię wzięła na ręce...
Co to? Chyba Trzej Królowie?
Co za jedni? skąd się wzięli?
Starcy dziwni, siwowłosi;
Na ich piersiach mundur stary
Na ramionach strzęp szyneli!
Idą... każdy z nich przynosi
Jezuskowi swoje dary:
Staroświecki krzyż wojskowy,
Serce kute w złotej blasze
I żelaznych pęt okowy...
Brzękiem swoim te kajdany
Zgłuszyły kolendy nasze.
A błazen w dzwonki przybrany,
Co na jasełkowej scenie
Stroić miał ucieszne żarty,
Stanął żałośnie podparty,
Mało, że się nie rozełka...
Skąd mu takie rozrzewnienie!
Co? I ty masz łzę na rzęsie?!
Chciałeś malować jasełka,
A tobie ręka się trzęsie!”.


Jacek Malczewski. Dzieła. Serya X. Z przedmową Stanisława Witkiewicza i tekstem Lucyana Rydla i Teofila Lenartowicza, nakładem Salonu Malarzy Polskich, Kraków 1910, tablica XL
 

Nieznane arcydzieło


Przez wiele dekad nieznane polskiej publiczność dzieło Jacka Malczewskiego, znane w przedwojennej literaturze jako „Rzeczywistość”, pozostawało ukryte w polsko-niemieckiej kolekcji rodzinnej. Odnalezienie tego obrazu na przełomie 2021 i 2022 roku stanowi istotne wydarzenie w skali polskiej historii sztuki. Praca ta jest bowiem ważnym ogniwem w cyklu najważniejszych symbolistycznych, wielopostaciowych obrazów malarza, w których odnosi się do kwestii powołania artysty, takich jak „Melancholia” czy „Błędne koło”.


Do tego czasu o jego istnieniu zaświadczała czarno-biała fotografia autorstwa Amalii Krieger, krakowskiej fotografki, która na początku XX wieku wykonała zdjęcia dokumentujące obrazy zgromadzone w pracowni Malczewskiego. „Rzeczywistość” wkrótce po namalowaniu, już w 1908 roku, była eksponowana zarówno w krakowskim, jak i lwowskim Towarzystwie Przyjaciół Sztuk Pięknych. Krytyka artystyczna w tym okresie dostrzegała hermetyczne, symboliczne przesłanie kompozycji, jak również jej artystyczny kunszt:


„Potężną symboliczną wizyą jest obraz ‘Rzeczywistość’, wspaniała kompozycya, w której twórca śmierci Ellenai powrócił do swej umiłowanej idei symbolizowania dziejów Polski porozbiorowej. Widzimy ich tu znowu razem stłoczonych na wielkiem płótnie, przedstawicieli męczeństwa narodu, bojowników o niepodległość z trzech epok dziejowych, siwowłosych starców i mężów w sile wieku i młodzieńców o skostniałem w bólu obliczu, kroczących w jednym szeregu. Naprzeciw nich zasiadł Matejkowski ‘Stańczyk’ z kaduceuszem w ręku i mierzy pełnem głębokiego współczucia spojrzeniem ten zastęp przedstawicieli orężnych porywów narodu, którzy zgubili swą drogę, a z boku wychyla się z ram postać samego twórcy obrazu, skupiona w sobie z wyrazem proroczego jasnowidzenia. Obraz, niesłychanie kolorystyczny, posiada pierwszorzędne zalety malarskie, najświetniejszy rysunek, przedziwną plastykę i ekspresyę, a w technice wszystkie te znamiona wszechstronnego opanowania kunsztu używania farby, jakie cechują pędzel Jacka Malczewskiego”

 

([W.], Z wystawy Towarzystwa Sztuk Pięknych, „Nowa Reforma” 1908, R. XXVII, nr 291, s. 1).


O znaczeniu tej kompozycji i jej reprezentatywności dla dorobku malarza świadczy fakt, że w 1910 roku obraz został zreprodukowany w albumie dzieł Malczewskiego wydanym nakładem Salonu Malarzy Polskich w Krakowie, gdzie ilustracji towarzyszył wierszowany komentarz autorstwa Lucjana Rydla. W 1914 roku zdjęcie obrazu opublikowano w „Tygodniku Ilustrowanym”, a w 1926 roku dzieło zostało zaprezentowana na wystawie jubileuszowej artysty w lwowskim Towarzystwie Przyjaciół Sztuk Pięknych. W albumie zachowanym w zbiorach Miejskiej Biblioteki Publicznej im. Józefa A. i Andrzeja S. Załuskich w Radomiu wydanym nakładem Rafała Malczewskiego umieszczono reprodukcję obrazu z tytułem „Stańczyk”.


„Rzeczywistość” Jacka Malczewskiego jest obecnie prezentowana publicznie po raz pierwszy od 1926 roku. 

„Więc zdarza się często, że patrząc na me płótna, mówię sobie: ‘Nie, nie to być nie może! Tak nie jest… To nie ja malowałem’… I nie wiem w końcu, kto ma słuszność. Czy ci wszyscy, którzy nie spostrzegają tego co widzę, czy ja, który spostrzegam to, czego nikt nie widzi…”.

Jacek Malczewski

 

 

history-background

Rzeczywistość malarza

 

W „Rzeczywistości”, podobnie jak w „Melancholii” (1890-94, Fundacja im. Raczyńskich przy Muzeum Narodowym w Poznaniu) wielopostaciowa scena wyłania czy odbija się w umieszczonym w kompozycji podobraziu, jako symptomie właściwego tematu obrazu. Temat ten to ponadzmysłowa i psychiczna rzeczywistość malarza – świat jego inspiracji płynących z romantycznego światopoglądu, głębokiej religijności i patriotycznych mitów. Ich skomplikowanie w „Rzeczywistości” zachęcało pierwszych krytyków obrazu do rozpatrywania go w kategoriach artystycznego uniwersum i wyrażania się o nim jako „świecie całym” (Kazimierz Błeszyński, Ze sztuki. Wystawa Przyjaciół Sztuk Pięknych w Krakowie, „Nowa Gazeta” 1908, R. III, nr 337, s. 2).


Skomplikowane przesłanie „Rzeczywistości” bierze się z zaskakującego zestawienia wielorakich porządków symbolicznych i historycznych. Malarz miesza w niej wątki religijne, związane z historią Rzeczpospolitej wraz z motywami z własnego życia codziennego. Splot przeszłości i teraźniejszości charakterystyczny dla ikonografii kluczowych dzieł Malczewskiego stanowi schedę odziedziczoną po malarstwie Matejki. W dziele tego artysty i nauczyciela Malczewskiego wypadki historyczne były poddawane analizie i osądzane przez pryzmat ich wpływu na późniejsze dzieje. W swoich znanych obrazach Matejko tworzył nie tyle wierne realiom epoki przedstawienia, co przede wszystkim historiozoficzne wizje, które budowały wizję dziejowego upadku Polski i stanowiły komentarz do współczesnej sytuacji politycznej kraju.


Historyczna rozpiętość okresów, z których pochodzą bohaterowie „Rzeczywistości”, jest szeroka. W obrębie płótna reprezentantem współczesności jest sam malarz. Pięćdziesięcioczteroletni Malczewski sportretował się w obrazie w czarnej kamizelce i kapeluszu z przyrządami malarskimi. Jego zastygła w ruchu poza z oczami wbitymi w ziemię wynika z nieuchronności rodzącej się malarskiej wizji. Artysta dotyka ręką skraju płótna, przez co podkreśla naoczność artystycznej kreacji, która rozpościera się za jego plecami. Na namalowanym w obrębie płótna podobraziu zresztą, metaforycznie, pojawia się zielona sygnatura malarza. 


Antytetycznie, w drugiej partii obrazu umieścił postać Stańczyka w szkarłatnym stroju błazna. Ta postać rodem z historii Polski XVI stulecia w jawny sposób odwołuje się do Matejkowskiej, krytycznej historii dziejów upadku Rzeczpospolitej. Dziewiętnastowieczna, powstańcza historia zniewolonego kraju jest upostaciowiona dzięki trzem starcom w szynelach i mundurach na drugim planie kompozycji. Podejmując w "Rzeczywistości" temat narodowej tradycji, Malczewski prowadzi osobliwy dialog z tradycją malarstwa europejskiego. Dzieło jest bowiem osobistym odczytaniem klasycznego tematu pokłonu pasterzy, których role grają Sybiracy. Malczewski akcję swojej sceny osadził w szopce z nowonarodzonym Chrystusem i Matką Boską, których postaci wyłaniają się z ciemności, zza deski na ostatnim planie kompozycji. Malczewski od wczesnego okresu twórczości („Jasełka", 1888, kolekcja prywatna) parokrotnie malował sceny jasełkowe i wzorem XIX-wiecznych polskich tekstów misteriów bożonarodzeniowych, malowane sceny jasełek aktualizował o wątki narodowe. W porządek religijny, niczym w „Rzeczywistości” wkradała się w nich przeszłość Rzeczpospolitej i teraźniejszość zniewolonego kraju.


Postaciom swojego malarskiego dramatu Malczewski nadał rysy bliskich mu osób. Zachodzi tutaj paralela między Świętą Rodziną a klanem Malczewskich. Twarze aniołów noszą rysy córki artysty, Julii, co potwierdza fizjonomia modelki z wcześniejszej o rok, innej pracy Malczewskiego. Matka Boska i Chrystus to w istocie żona artysty Maria i syn Rafał. Użyte w „Rzeczywistości” wizerunki rodziny artysty nie są zgodne z czasem powstania obrazu. Malczewski cofa się tutaj do dzieciństwa swojej córki i syna, tworząc nie tyle dokument wierny czasowi malowania dzieła, co idealny obraz symbolicznych bohaterów bazujący na postaciach bliskich.

 

Barokowa kompozycja „Rzeczywistości” paradoksalnie jest pozbawiona dynamiki, a jej akcja jakby zatrzymana w kadrze. Dziesięć namalowanych na płótnie postaci malarz ujął w bezruchu, który jest powodowany presją narodowej historii. Płótno symbolicznie można postrzegać jako dialog lewej strony – ze starcami-przedstawicielami zrywów narodowych oraz prawej – owładniętej mocą Stańczyka. Podobną konstrukcję odnajdziemy w „Hamlecie polskim” (1903, Muzeum Narodowe w Warszawie), którego główny bohater wybiera między Polską młodą i rewolucyjną, a starą, konserwatywną i zniewoloną.


„Rzeczywistość” Malczewskiego jest drugim wielkim dziełem polskiego modernizmu, którego twórca żywo dialoguje ze „Stańczykiem” Matejki. Dziesięć lat wcześniej Leon Wyczółkowski nastrój politycznej beznadziei wyraził w „Stańczyku” (1898, Muzeum Narodowe w Krakowie), przedstawiając błazna zasłaniającego twarz dłonią na tle lalek – Polaków-marionetek. Diagnoza Malczewskiego nie jest jednak tak dekadencka. Choć bohaterowie „Rzeczywistości” biernie trwają i sennie wpatrują się w przestrzeń lub podłoże, Malczewski jest świadkiem pierwszego czynu wyzwoleńczego – anielica na pierwszym planie zrzuca przecież kajdany.

 

Symbolika "Rzeczywistości" Jacka Malczewskiego

 

Szpachla i pędzel

Te dwa atrybuty pracy malarza autor szczególnie wyeksponował w obydwu dłoniach swojego autoportretu. Pędzel o długim trzonku przecina krawędź podobrazia. Na szpachli widzimy zieloną plamkę, którą malarz pozostawił jakby od niechcenia, zwracają uwagę widza na realność malarskiego aktu.

Pierścień

Pierścionek z zielonym oczkiem przykuwa uwagę widza na lewej dłoni malarza. Malczewski używał tego rodzaju ozdób, budując ekstrawagancki obraz swojej postaci. W tym przypadku w pierścionek wprawiono zapewne turkus, którego symbolika odnosi się do szczerości, kreatywności i poświęcenia sprawie.

Płótno

Malczewski w lewym skraju kompozycji przedstawił fragment płóciennego podobrazia, na którym tworzy nowe dzieło. W sposób symboliczny to wyobrażone płótno odbija scenę, która dzieje się w obrazie za plecami malarza. Malczewski prowadzi grę z widzem, zadając pytanie: co jest realne, a co jest namalowane? Na tym „wyobrażonym” płótnie umieścił zresztą swoją sygnaturę.

Kajdany

Symbolizują zniewolenie, a w twórczości Malczewskiego zawsze odnoszą się zniewolenia Polski w XIX stuleciu. Podobnie jak grube, skórzane pasy z guzami odnoszą się do presji wywieranej przez zaborców na oblicze życia politycznego. Anielica jednak ma rozkute kajdany – to symbol wiary w przywrócenie Rzeczpospolitej niepodległego bytu.

Anioły

W malarskiej ikonografii Pokłonu Trzech Króli anioły zawsze towarzyszą narodzinom Chrystusa. Twarze dziewczynek-aniołów noszą rysy córki artysty, Julii Malczewskiej. Ubrane w bluzki i sukienki z bufami posiadają również pierzaste skrzydła. Artysta nadał jednak każdemu aniołowi unikalny charakter, zmieniając intensywne barwy strojów i skrzydeł.

Grabie

Grabie są najbardziej enigmatycznym symbolem w obrazie. Dwa anioły trzymają je za trzonek, a ich ząbki widoczne są między głową środkowego żołnierza i trzeciego anioła. Ich uniwersalna symbolika odnosi się do zbierania plonów i pracy rąk ludzkich. Tutaj tworzą wrażenie kieratu, w którym chodzą obydwie dziewczynki. Być może w ten sposób Malczewski komentuje postawę polskiego społeczeństwa, które biernie trwa w państwie rozbiorowym i ciężką, organiczną pracą, buduje swoją przyszłość.

Stańczyk

Malczewski posłużył się postacią nadwornego błazna Jagiellonów – Stańczyka jako archetypem artysty-prześmiewcy, ale i zaangażowanego komentatora społecznego. Malując kubrak i czapkę błazeńską posłużył się intensywną, czystą czerwienią – kraplakiem. Zadumana postać błazna przyjmuje dekoracyjną pozę charakteryzującą się skręceniem ciała. Malczewski cytuje tutaj „Stańczyka” swojego nauczyciela, Jana Matejki, ale też odwołuje się do tzw. „stańczyków”, dominującego, konserwatywnego ugrupowania politycznego w Galicji przełomu wieków.

Kaduceusz

Stańczyk trzyma w dłoni laskę zakończoną dekoracyjną lalką – głową w błazeńskiej czapce. W „Stańczyku” Jana Matejki kaduceusz leży porzucony na dywanie w komnacie wawelskiej, w „Weselu” Wyspiańskiego Stańczyk, który pojawia się na weselu przekazuje swój atrybut Dziennikarzowi. U Malczewskiego symbol narodowej stagnacji Stańczyk pewnie dzierży w ręce na znak swojej władzy.

Kotwica, krzyżyk i serce

Przedmioty te zostały przez Malczewskiego namalowane jako proste, żołnierskie ozdoby z metalu. W istocie są darami, które żołnierze, zamiast złota, mirry i kadzidła, pragną podarować nowonarodzonemu Chrystusowi. Pierwsi komentatorzy obrazu dostrzegali w nich symbole cnót teologalnych: wiary, nadziei i miłości.

Szynele

Rosyjskie płaszcze mundurowe, która noszą bohaterowie wielu obrazów Malczewskiego. Szynele oznaczają polskich powstańców i zesłańców na Sybir i oznaczają narodową katorgę i duchowe uśpienie Polaków. W „Rzeczywistości” – właśnie w tym kontekście – szynel nosi nawet Stańczyk.

Mundur

Malczewski przedstawił swojego znajomego i modela do wielu kompozycji Piotra Hubal-Dobrzańskiego w mundurze doby Księstwa Warszawskiego. Odwołał się do gorącej wiary Polaków na przywrócenie Polsce niepodległości w dobie ponapoleońskiej i przed powstaniem listopadowym. Szynele, w kontraście do tego munduru, symbolizują polityczną beznadzieję doby postyczniowej.

Szopka 

Akcja „Rzeczywistości” dzieje się szopce bożonarodzeniowej. Malczewski wzorem XIX-wiecznych tekstów misteriów bożonarodzeniowych stworzył wręcz rodzaj wyreżyserowanego spektaklu jasełkowego, w który oprócz postaci biblijnych grają postaci z narodowej historii, jak również on sam. W nietypowy sposób Matkę Boską i Dzieciątko przedstawił za deską szopy, która biegnie przez całą szerokość płótna w górnej jego partii. To sygnał, że narodziny Chrystusa, centralne wydarzenie dla religii chrześcijańskiej, nie jest głównym tematem obrazu.

Matka Boska i Chrystus 

Maria i Jezus zdają się przypatrywać dziwnemu spektaklowi zza deski szopy. Ich rysy Malczewski zapożyczył z postaci swoich bliskich: żony, Marii właśnie i syna Rafała. Rafał w roku w powstania obrazu był już szesnastoletnim chłopcem. Malczewski cofa się do czasu dzieciństwa swoich dzieci, tworząc idealne obrazy „świętej rodziny”.

Wróble

Na desce w szopce przysiadły dwa wróble. Ptaki stanowią tutaj urokliwy element urealniający całe przedstawienie. Są reprezentantami naturalnego porządku, który zostaje tutaj skonfrontowany z porządkiem historii, religii i mitu. Wróble mogą ćwierkać, tak samo jak namalowane przy nich dzwoneczki czapki błazeńskiej mogą wydawać dźwięki – Malczewski odwołuje się już nie tylko do wzroku, lecz również do słuchu widza.

 

 

Ostatnie lata przyniosły emocjonujące rekordy na wybitne dzieła twórców wszystkich epok. „Rzeczywistość” Jacka Malczewskiego to nie tylko wybitny obraz okresu Młodej Polski, lecz także ważne dzieło dla polskiej kultury.

Zobacz dzieła największych polskich i światowych twórców wszechczasów sprzedane w DESA Unicum.