Twórczość Władysława Kuta

Agata Michalska 

Władysław Kut należy do grona indywidualnych twórców, których dorobek wyrasta bezpośrednio z podhalańskiej tradycji, a zarazem przekracza jej ramy poprzez osobistą wizję artystyczną i otwartość na nowoczesne formy wyrazu. Urodzony w Nawsiu, od wczesnych lat związany był z kulturą regionu, która stała się dla niego naturalnym punktem odniesienia – zarówno tematycznym, jak i formalnym.

Edukację artystyczną rozpoczął w 1932 roku w Państwowej Szkole Przemysłu Drzewnego na oddziale rzeźby, którą ukończył cztery lata później z wynikiem celującym. Już sam egzamin wstępny ujawniał jego wyobraźnię i sprawność techniczną. Sam artysta wspomina ten moment tak:

 

"Warunkiem do przyjęcia mnie do szkoły było wykazanie się zdolnościami artystycznymi przez okazanie pracy z drewna wykonanej w domu. Ja wykonałem mechanizm, który poruszał pięć segmentów wykonujących ludowe roboty wiejskie. Było to: kobieta robiąca masło, para ludzi mieląca w żarnach, grajek na skrzypcach, para tańcząca, tracz, który rżnął drewno."

 

Szkolne doświadczenia ugruntowały jego warsztat, ale nie zatarły indywidualnego charakteru twórczości, który zawsze pozostawał bliski rzemieślniczemu myśleniu o formie.
 

Próba kontynuowania nauki w Warszawie została przerwana przez wybuch II wojny światowej. Powrót do rodzinnych stron i podjęcie współpracy z parafią w Bystrzycy w 1942 roku okazały się momentem przełomowym. Kompleksowe wyposażenie świątyni – od ołtarzy po ambonę i rzeźby Chrystusa – otworzyło Kutowi drogę do licznych realizacji sakralnych, które na trwałe wpisały się w krajobraz południowej Polski. Jego prace do dziś zdobią wnętrza kościołów w Dębowcu, Nawsiu, Nowym Sączu czy Jadownikach Mokrych, świadcząc o skali i dojrzałości artystycznej twórcy.

Równolegle Kut rozwijał nurt kameralnych form rzeźbiarskich: przedstawień górali, muzyków, par zakopiańskich czy pojedynczych figur o wyraźnie ludowym rodowodzie. W tych realizacjach widoczne jest napięcie pomiędzy tradycją a nowoczesnością – kubizująca struktura bryły, syntetyzacja kształtów i dekoracyjność zdradzają wpływy art déco oraz zachodnioeuropejskiej nowoczesności, przefiltrowane przez doświadczenie szkoły podhalańskiej. To właśnie te wczesne prace wpisują się w szerszy nurt poszukiwań narodowego stylu w polskiej rzeźbie pierwszej połowy XX wieku.
 

Z biegiem lat drobne figurki ustępowały miejsca monumentalnym realizacjom, zwłaszcza przedstawieniom Chrystusa Ukrzyżowanego, wykonywanym głównie na zamówienie. Niezależnie jednak od skali, twórczość Kuta zachowuje spójność formalną i ideową: przywiązanie do drewna jako podstawowego materiału, szacunek dla rzemiosła oraz dialog z tradycją, który nie ma charakteru czysto odtwórczego.

Uhonorowanie artysty w latach 80. tytułem Mistrza Rzemiosła Artystycznego przez Rzeszowską Izbę Rzemieślniczą, a następnie przez Ministerstwo Kultury i Sztuki, potwierdziło rangę jego dorobku. Dziś dzieła Władysława Kuta pozostają ważnym punktem odniesienia dla kolekcjonerów i badaczy związanych ze szkołą podhalańską – jako świadectwo twórczej syntezy lokalnego dziedzictwa, indywidualnej wrażliwości i nowoczesnego myślenia o formie