21 grudnia 2019

Władysław Hasior

Władysław Hasior (1928 Nowy Sącz - 1999 Zakopane), Bez tytułu, 1957-1963

"Hasior posługuje się w przeważającej mierze materiałem budzącym sprzeciw zwolenników utartych szlaków. Cement, chleb z klejem, mydło, masy drutu, gwoździ itp., itp. (…) Hasiorowi udaje się wzbudzić nie tylko liczne kontrowersje, lecz również podziw dla wielkiej żarliwości jego dzieł (…)".

Hasior i Rząsa na Krupówkach, "Echo Krakowa" 1962, nr 95, s. 4

"Marzę o takim mocnym wyrazie rzeźby, żeby nie było miejsca na dyskutowanie o jej wartości, bo gdy to zaistnieje to znaczy, że ludzie nie zapomną i języka w gębie pod wpływem jakiejś wielkiej emocji i sugestywnego czaru".

List Władysława Hasiora do Aleksandra Henisza, 1961

Władysław Hasior w pracowni, 1965, fot. Jan Popłoński

Pochodzący z Nowego Sącza, Władysław Hasior, przeprowadził się do Zakopanego w wieku dwudziestu dziewięciu lat. Na Podhale postanowił sprowadzić go Antoni Kenar, jego wcześniejszy profesor z Liceum Technik Plastycznych w Zakopanem, aby objął posadę nauczyciela rzeźby. W Zakopanem stworzył również swoją pracę podyplomową – ceramiczne stacje Męki Pańskiej. Po śmierci mistrza w 1959 staje się jedną z głównych postaci w szkole i troskliwie zabiega o utrzymanie tej niezwykłej atmosfery artystycznej, którą wytworzył w liceum Antoni Kenar. W tym właśnie czasie powstają pierwsze asamblaże.

Prezentowana pochodzi najprawdopodobniej z omawianego wcześniej okresu, o czym świadczą użyte przez artystę materiały. Asamblaże, przy tworzeniu których artysta używał dużych ilości drutu powstawały przede wszystkim na początku lat 60. Natomiast, w 1962 pojawiła się seria prac, w których Hasior używał płaskiej tafli lustra jako podobrazia oraz drutu w konstrukcji rzeźby. Przykładem analogicznych prac są powstałe w tym okresie: "Wdowa", "Święty łotr" czy "Łzy Hasiora". Dlatego też pracę datować można na lata 1962/1963. O owym datowaniu świadczą również wysyłane przez artystę listy do przyjaciela Aleksandra Henisza, przebywającego w Paryżu: "Obecnie mam kilka prac, w których znalazłem jakąś nadzieję na nowe środki wyrazu w takich materiałach jak szkło, lustro, chleb, mydło, kamień i żelazo" (List Władysława Hasiora do Aleksandra Henisza, 1961, s. 3).

Na początku lat 60. krytyka artystyczna także zwracała uwagę na użycie "nietypowych materiałów" w konstrukcji rzeźb, które "pozbawione swej praktycznej roli, zyskują symboliczne znaczenie, stają się uogólnieniem" (M. Gutowski, Wiadomości plastyczne. W Zakopanem – Hasior i Rząsa, "Dziennik Polski" 8-9 VI 1962, s. 60) oraz, które wzbudzają nie tylko liczne kontrowersje, lecz również podziw dla wielkiej żarliwości jego dzieł (…)" (Hasior i Rząsa na Krupówkach, "Echo Krakowa" 1962, nr 95, s. 4).

MAŁY SŁOWNIK SYMBOLI WIZUALNYCH WŁADYSŁAWA HASIORA

Wyjaśnienia symboli wizualnych pochodzą z artykułu Marii Anny Potockiej "Mały słownik symboli wizualnych Hasiora"([w:] Władysław Hasior, Europejski Rauschenberg? The European Rauschenberg?, Kraków 2014, s. 86-95). Autorka tekstu zaznacza, iż omawiane znaczenia starają się uchwycić generalną zasadę wprowadzenia danego przedmiotu, nie uwzględniając szczegółów znaczeniowych wynikających z niepowtarzalnego dla każdej pracy kontekstu.

MEDALIK – aluminiowy, odpustowy. Symbolizuje walutę duchową, za którą kupuje się pokój sumienia.

SZKOŁO – tafla o nieregularnych brzegach. Symbolizuje materię duchową.

ZWIERZĄTKA – plastikowe zabawki. Artysta wykorzystuje obiegowe uprzedzenia wobec pewnych gatunków. Symbolizują złe uczucia, mroczne intencje i inne "zanieczyszczenia psychiczne".

FUTERKO – łączone skrawki. Otacza lub zarysowuje kształt. Jest symbolem sensualnym, zmysłowym. Sugeruje skrywaną, pradawną istotę. Otoczka z futra daje niezdrową tajemniczość, wciąga w małą otchłań. Postać zbudowana z futra emanuje zwierzęcością, manifestuje siłę i pierwotność.

DRUT – cienki, używany, pokryty rdzą. Często pojawia się w pracach Hasiora. Spełnia kilka funkcji. Oplata przedmioty, zamykając je w klatce. Tworzy aureole wokół głów, sugerując promieniowanie cienkich, ciemnych myśli. Jest używany jako materiał rzeźbiarski, między innymi do wykonywania nagich, ekspresyjno-depresyjnych drzewek.

Karta pocztowa Władysława Hasiora do Aleksandra Henisza, archiwum spuścizny po Aleksandrze Heniszu