Victor Vasarely × Rosenthal: nowy wymiar op-artu
Kornelia Starczewska
"Erebus" został zaprojektowany w 1982 przez pioniera op-artu, Victora Vasarely. Projekt został zrealizowany przez fabrykę Rosenthal, z którą węgierski artysta współpracował od 60. lat. Forma wpisuje się w koncepcję tzw. "Alfabetu Plastycznego" opracowaną przez Vasarelyego. Zgodnie z jej założeniami artysta tworzył w oparciu o zestaw podstawowych kształtów i kolorów, z których budował kompozycje.
Efekt iluzji optycznej budowany jest w tym przypadku za pomocą warstwowego opracowania szklanej płyty. Żłobienia układają się w formy działających jak soczewki wypukłych i wklęsłych pól. Sposób opracowania wzoru w momencie zmiany punktu widoku nieustannie się zmienia, co buduje wrażenie ruchu. Analogiczny egzemplarz znajduje się od 2014 w zbiorach angielskiego British Museum. Projekt wystawiany był jako eksponat muzealny podczas przekrojowej wystawy poświęconej modernistycznej myśli projektowej ("Modern design and graphics: a selection of objects and prints from post-war Europe in the British Museum", 12 listopada 2016- 22 stycznia 2017, British Museum, Londyn).
Vasarely tworzone na płótnach złożone figury przenosił na trójwymiarowe formy. Rzeźbiarskie realizacje, takie jak prezentowany Erebus, powstawały szczególnie w późniejszym okresie jego kariery. Zwrot ku rzeźbie można interpretować jako poszukiwanie nowego medium rozszerzającego możliwość tworzenia jeszcze bardziej dynamicznych wrażeń optycznych. Szkło i pleksiglas otwierało nowe możliwości na zniuansowanie optycznej gry poprzez półprzeźroczystą bryłę poddaną działaniu światła i cieni.
Choć prezentowana forma realizuje postulaty nowoczesności, tytuł uziemia ją w długiej tradycji akademickiej, odniesień do starożytności. W mitologii greckiej Erebus był jednym z synów Chaosu, występował jako personifikacja ciemności i niekiedy funkcjonował jako synonim krainy zmarłych, Hadesu.
Współprace artystów z renomowanymi manufakturami, takimi jak Rosenthal pokazują następujący po II wojnie światowej proces zacierania granic między sztukami pięknymi a projektowaniem użytkowym. Tego rodzaju realizacje odpowiadały na nowoczesną ambicję podnoszenia standardów estetycznych nowej codzienności.
Historia bawarskiej porcelany spod sygnatury Rosenthala sięga 1879 i jest synonimem wysokiej jakości, a także długoletniej tradycji. Od lat 60. Rosenthal poza tradycyjnymi wzorami realizuje projekty niszowe, we współpracy z artystami o światowej sławie takimi jak Andy Warhol, Walter Gropius, czy właśnie Victor Vasarely. Projekty opracowane w tej formule wchodziły w skład tzw. Rosenthal Studio-Line, którą w 1961 zapoczątkował syn założyciela Rosenthala – Philip Rosenthal Junior. Eksperymentalna produkcja stanowiła gest stworzenia profesjonalnego zaplecza dla awangardowych projektów. Silny nacisk na współpracę z artystami, architektami i projektantami zaowocował szeregiem projektów na styku tradycji i nowoczesności, które zachwycają jakością wykonania.