1 kwietnia 2021

Twórczość w Kręgu „WPROST”

 

"Chcemy wyrażać wprost, nie pomijać wielorakich możliwości w plastyce: tematów, symboliki, form znaczących, tworzywa stosowanego dla treści. Każda użyteczna metoda i tworzywo służące ekspresji jest ważne dla wyobraźni, to znaczy – ujawniania kształtu przeżyć. Pokazujemy to, co robimy, swój warsztat, by ujawnić myśli i wyobrażenia w jej bezpośredniej, często pierwszej postaci".

Grupa "Wprost" została założona w 1966 w Krakowie i zrzeszała absolwentów tamtejszej Akademii Sztuk Pięknych. W jej skład wchodzili Maciej Bieniasz, Zbylut Grzywacz, Leszek Sobocki, Barbara Skąpska i Jacek Waltoś. Poza najstarszym z czwórki Leszkiem Sobockim, który w Krakowie studiował u Adama Hoffmana i obronił się w pracowni Wacława Taranczewskiego (1959), a także studiował w Katowicach (na Wydziale Grafiki Propagandowej, 1953-56) i Łodzi (przez rok na Wydziale Reżyserii PWSTiF), pozostała trójka ukończyła studia u prof. Emila Krchy w 1963. W pierwszym wystąpieniu grupy w tzw. Świetlicy Wyspiańskiego w Pałacu Sztuki w Krakowie (1966) wzięła udział także niemal zapomniana dziś malarka Barbara Skąpska, odmalowująca poetyckie sceny z wnętrz mieszkalnych analizujące iluzję przestrzeni tworzonej przez załamania obrazu w oknach czy lustrach.

 

Swoje artystyczne cele twórcy tłumaczyli:

"Chcemy wyrażać wprost, nie pomijać wielorakich możliwości w plastyce: tematów, symboliki, form znaczących, tworzywa stosowanego dla treści. Każda użyteczna metoda i tworzywo służące ekspresji jest ważne dla wyobraźni, to znaczy – ujawniania kształtu przeżyć. Pokazujemy to, co robimy, swój warsztat, by ujawnić myśli i wyobrażenia w jej bezpośredniej, często pierwszej postaci".

W odróżnieniu od licznie pojawiających się w latach 80. i działających dość efemerycznie ugrupowań artystycznych, grupa Wprost istniała ponad dwie dekady (1966-85). Jej członkowie wystąpili razem łącznie na 20 wystawach. Za główny temat swoich prac twórcy obrali otaczającą ich rzeczywistość wraz z jej problemami. Jak pisała Ewa Gorządek,

"W tamtych czasach [w latach 60., przyp. red.] klimat artystyczny określała sztuka abstrakcyjna, skupiona na problemach formalnych, w której przekaz pozaartystyczny pojawiał się w sposób aluzyjny. Stąd powstała idea, aby mówić w sztuce wprost. Członkowie grupy opowiadali się za sztuką figuratywną wyrażającą pewne treści, niemal publicystyczną. Głosili antyestetyzm i antyformalizm, a swymi działaniami wyprzedzili nową figurację lat 70."

(Ewa Gorządek, Grupa Wprost, dostęp: https://culture.pl/pl/tworca/ grupa-wprost, dostęp: 1.08.2019).

 

W ofercie aukcji "Dekada buntu. Polska sztuka lat 80." prezentujemy dzieła wszystkich reprezentantów ugrupowania. Warto zwrócić uwagę szczególnie na monumentalne płótno Zbyluta Grzywacza "Leżąca", pochodzące z cyklu "Wiosna ‘82". Malarz, jedyny internowany w czasie stanu wojennego artysta, wykonał całą serię prac odnoszących się do sytuacji społeczno-politycznej kraju i przesyconych symboliką. Obok niego znaleźć możemy również dzieła Leszka Sobockiego, będące recepcją działalności "Solidarności" i jej roli w społeczeństwie. "Blokowisko" Sobockiego jest z kolei obrazem, który w mistrzowski wręcz sposób oddaje atmosferę przygnębienia w szarej polskiej rzeczywistości ostatnich lat komunizmu.

 

W kręgu oddziaływań krakowskich malarzy znaleźli się też inny twórcy prezentowani w ofercie. Pisała o nich Anda Rottenberg:

"Twórczość Grupy Wprost w okresie stanu wojennego odznaczała się okazjonalnością i dużą siłą perswazyjną, znalazła też wielu naśladowców. W podobnym stylu utrzymane były obrazy bardzo wówczas młodego Tadeusza Boruty i jego żony, Aldony Mickiewicz, choć starali się oni zawrzeć w swych obrazach więcej duchowości, a przede wszystkim odejść od dosłowności przesłania"

(Anda Rottenberg, Sztuka w Polsce 1945-2005, Warszawa 2005, s. 279).