Sploty, Wątki i Supły Tkanina Zakopiańska
Modernistyczne hasła oraz młodopolskie poszukiwania stylu narodowego ogarnęło kilim, którego urodę doceniono, zachwycając się dawniej potępianym prymitywizmem i ludowością. Coraz chętniej eksponowany we wnętrzach mieszkalnych oraz wystawienniczych kilim, urósł niemal do rangi sztuki narodowej. Uznanie jakie otrzymały tego typu tkaniny, przełożyło się na liczbę ich realizacji oraz zamówień. Polski kilim stał się bowiem reprezentacją stylu polskiej sztuki, symbolem rodzimości, wielokrotnie docenionym i nagradzanym na najważniejszych krajowych i międzynarodowych wystawach.
Towarzystwo Polska Sztuka Stosowana założone w 1901 roku, czy Stowarzyszenie "Kilim" w Zakopanem działające od 1910 roku i przekształcone kolejno w Warsztaty Kilimkarskie obrały za swój cel odnowę polskiego rzemiosła, skupiając wybitnych twórców i entuzjastów tej dziedziny. Stowarzyszenia te dążyły do wprowadzenia polskich, ludowych motywów do sztuki użytkowej, w tym również tkactwa. Polscy artyści plastycy starali się wydobyć z tradycji te elementy lokalnego folkloru, które miały stanowić o narodowym charakterze sztuki. Kilimy zachwycały swoją secesyjną dekoracyjnością, mnogością stylizowanych kwiatów, ornamentami pisanek, wycinanek, parzenic zaczerpniętymi z ludowej tradycji.
Tkaniny powstałe w ramach zakopiańskiego Stowarzyszenia "Kilim" cechowała dbałość o wysoki poziom przede wszystkim artystyczny, ale także techniczny. Do grona artystów działających w Stowarzyszeniu należeli między innymi Władysław Skoczylas, Karol Kłosowski, Jan Rembowski, Stanisław Gałek, czy Bogdan Treter. Niezwykle ważną postacią dla zakopiańskiej tkaniny był Kazimierz Brzozowski – współzałożyciel stowarzyszenia oraz członek wspomnianego już Towarzystwa Polska Sztuka Stosowana. Jak pisze Irena Huml Brozowski był "artystycznym inspiratorem i orędownikiem rozwoju artystycznego kilimu zakopiańskiego". Artysta brał również udział w słynnej Międzynarodowej Wystawie Sztuki Dekoracyjnej w Paryżu w 1925 roku. Tkaniny autorstwa Brzozowskiego charakteryzują się niezwykle malarską formą, podkreśloną przez młodopolską, miękką linię i odważną, żywą kolorystyką. Stowarzyszenie "Kilim" kładło nacisk na rozwój kobiernicwa oraz na kultywowanie ludowych motywów w tkactwie. Zgodnie z pozytywistycznymi założeniami oraz wcielaniem haseł pracy organicznej w pracę tkackie zaangażowane były miejscowe góralki. Co równie istotne zamysłem Stowarzyszenia kilimy miały być dedykowane dla średnio zamożnej warstwy społeczeństwa. Tkaniny powstałe w ramach Stowarzyszenia sygnowane były zwykle w rogu, poniżej bordiury monogramem leżącej litery Z lub podwójnej litery H. Ornamentyka zakopiańskich kilimów to głównie stylizowane kompozycje kwiatowe ujęte w wąskiej bordiurze, ale także zgeometryzowane, ułożone naprzemiennie roślinne dekoracje oraz te opatrzone motywami zaczerpniętymi z góralskiego haftu.
Kolejnym niezwykle ważnym ośrodkiem kilimkarskim są warsztaty tkackie Tarkos, założone przez Wandę Kossecką wraz z mężem Janem Tarnowskim. Kossecka należała do twórców szczególnie kultywujących historyczne dziedzictwo kilimowe, zatem wiele z jej projektów przywodzi na myśl wzory oraz motywy zaczerpnięte ze staropolskich kobierców. Tradycyjną ornamentykę, koloryt artystka powiązała z motywami i wzorami lokalnego podhalańskiego tkactwa. Kossecka zaprojektowała ponad sto kilimów tkanych w technice płochowej oraz grzebyczkowej. W dekoracji warsztatów dominują głównie kompozycje kwiatowe, pojedyncze kwiaty lub bukiety otoczone bordiurą. Kilimy warsztatów Tarkos zdobiły wnętrze pawilonu reprezentacyjnego na Międzynarodowej Wystawie w Paryż w 1925 roku, gdzie zostały nagrodzone złotym medalem.
Sztuka podhalańskich górali inspirowała artystów plastyków na terenie całego kraju. Kilimy w stylu zakopiańskim tkano również w Artystycznej Wytwórni Kilimów Michała Chamuły w Glinianach koło Lwowa. Prezentowana w niniejszym katalogu roślinno-geometryczna kompozycja jest przykładem takiej realizacji.
Niezwykle istotną postacią dla powojennej tkaniny zakopiańskiej jest postać Urszuli Kołaczkowskiej – wybitnej plastyczki, której niczym nie skrępowana wyobraźnia nadała tkaninie nowy wydźwięk. Artystka jako jedna z pierwszych zaczęła wykorzystywać włókno sizalowe oraz eksperymentować z nieprzynależnymi dotąd tkaninie materiałami, takimi jak blacha. drewno, czy stylon. Tkaniny autorstwa Kołaczkowskiej cechują się monumentalnymi rozmiarami. Tematy do swoich prac czerpała z otaczającej jej podhalańskiej przyrody, architektury, oraz literatury pięknej.