Prymitywni współcześni
Aukcja "Naiwni i współcześni. Źródła – relacje – konteksty" stanowi wyjątkowy projekt, w ramach którego spotykają się prace artystów i artystek działających w obszarze sztuki naiwnej oraz współczesnej. To nowatorskie zestawienie wskazuje na unikalną wartość obu grup, jaką jest świeże spojrzenie i niezależność od cudzych autorytetów. Zarówno wśród nieprofesjonalnych artystów, jak i tych wykształconych artystycznie, zauważamy powtarzalność motywów, inspirację ludycznością oraz prostotę w realizacji wizji.
Na przykładzie wybranych nazwisk obserwujemy to zjawisko i prezentujemy zbiór najciekawszych realizacji, mając świadomość, że nie jest to pełna kolekcja i może nadal się rozwijać w zależności od kierunku budowy kolekcji. Licytacja stanowi okazję do szukania powiązań, nowego spojrzenia na twórczość artystów nazywanych naiwnymi oraz przywołania interesujących postaci ze sztuki współczesnej, w której odnajdujemy wspólne wątki. Szczególnie interesujące są dla nas bezpośrednie odniesienia współczesnych artystek i artystów do niezwykłych w swej prostocie wizji Nikifora Krynickiego czy Teofila Ociepki. Śledząc prace artystów takich jak Edward Dwurnik, Aleksandra Czerniawska, Maria Anto czy Ryszard Grzyb, nie sposób nie zauważyć wspólnoty wizji, naiwnego realizmu i prostoty przedstawienia.
Inną płaszczyzną, którą mamy wspólną, jest sięganie po podobne środki wyrazu. Oprócz najbardziej oczywistych, takich jak deformacja perspektywy lub jej brak, dowolne zastosowanie światłocienia i świadome łamanie zasad obrazowania, zauważalne są także autorskie techniki i strategie szczególnie widoczne w zestawieniach prac malowanych na szkle i gwaszach. Bez wątpienia w obu grupach artystów, jak i artystek, podejmowane są tematy takie jak ludowe wierzenia i ich ikonografia, sceny rodzajowe z życia codziennego oraz bogactwo świata przyrody i królestwa zwierząt.
Fenomen nie wykształconych artystów można odnaleźć już pod koniec XIX wieku we francuskim środowisku artystycznym, zwłaszcza w Paryżu, gdzie tworzył jeden z najbardziej znanych przedstawicieli sztuki naiwnej - Henri Rousseau, znany także jako "Le Douanier" czyli "Celnik" ze względu na swoje wcześniejsze zatrudnienie. W Polsce, szczególnie po II wojnie światowej, obserwujemy wzmożone zainteresowanie sztuką "prymitywistów". Zmiany polityczne i społeczne, które miały miejsce w tym okresie, przyczyniły się do zmiany percepcji sztuki i kultury ludowej. Obszary wiejskie stały się istotne dla ideologii władzy, a ich wytwory stały się integralną i niezaprzeczalną częścią narodowej tradycji. W celu ochrony i zachowania tego dziedzictwa podjęto inicjatywy, co zaowocowało wzrostem liczby muzeów etnograficznych oraz odkrywaniem artystów, którzy dotychczas tworzyli w domowym zaciszu i dla własnej satysfakcji.
Przeważająca większość artystów sztuki naiwnej to twórcy pochodzący z wiejskich obszarów, zajmujący się pracą rolniczą lub innymi fizycznymi zajęciami. Poprzez swoje dzieła i indywidualne podejście, łamali konwencje sztuki ludowej. Wprowadzając nowe elementy, przetwarzali tradycyjne wzorce ludowego rzemiosła. Ci artyści łączyli także pewien aspekt biograficzny - często rozpoczynali swoją karierę artystyczną w dojrzałym wieku, po zdobyciu bogatego doświadczenia życiowego i zawodowego. Motywacje za ich działaniami były różnorodne - finansowe, religijne, ale przede wszystkim zależało im na wyrażeniu siebie i przedstawieniu własnej interpretacji otaczającego świata. Robili to pomimo licznych trudności, pokonując swoje słabości i walcząc z brakiem technicznych umiejętności. Często przedstawiali rzeczywistość w sposób symboliczny i stylizowany, zwracając uwagę na liczne szczegóły.
Rozmaite konkursy, wystawy oraz systematyczne powiększanie zbiorów muzealnych miały istotny wpływ na intensyfikację działalności wielu artystów, którzy dążyli do rozwoju swojej twórczości i prezentacji swojego dorobku. W wyniku tych działań odkryto wielu twórców, którzy zostali docenieni i na stałe wpisali się w kanon polskiej, a czasem nawet światowej sztuki nieprofesjonalnej. Dzisiaj nazwiska takie jak Epifaniusz Drowniak, znany jako Nikifor Krynicki, Teofil Ociepka, Władysław Matlęga czy Katarzyna Gawłowa niezaprzeczalnie kojarzą się z najbardziej interesującymi przejawami sztuki naiwnej. Fenomen artystycznej twórczości "prymitywów" trwa więc nadal, a do grona dociekliwych tłumaczy świata dołączają stale nowi artyści.