12 października 2021

"Niezobaczenie" Erny Rosenstein

Wiktor Komorowski

 

Obraz Erny Rosenstein zatytułowany "Niezobaczenie" to esencja stylu pracy artystki. W dziele tym wyjątkowo wyraźnie ujawnia się jej starannie wypracowany i powszechnie rozpoznawalny idiom twórczy.

 

Choć malarstwo Rosenstein bywa umieszczane w tradycji surrealistycznej, w ten sposób zakwalifikowali je chociażby Bożena Kowalska, Janusz Wojciechowski czy też Anda Rottenberg, to jednak sama artystka nie czuła się komfortowo, będąc przypisywaną właśnie do tej kategorii. Najlepszą manifestacją odrębności jej działalności artystycznej jest unikalna metoda zapełniania powierzchni malarskich, którą odnajdziemy również w prezentowanej na tej aukcji pracy. "Niezobaczenie" szczelnie wypełniają kształty świadczące o fascynacji światem organicznym. W twórczości Rosenstein, zastosowanie horror vacui jest bardzo często spotykanym zabiegiem i ma za zadanie kreowanie lirycznej aury oddającej to, co nieświadomie, a co musi finalnie znaleźć swoje ujście. Z jednej strony można w tej metodzie dostrzec wpływy charakterystyczne dla twórców surrealizmu, w szczególności artystów, którzy z powodzeniem uprawiali rysunek automatyczny. Z drugiej jej dzieła często pozbawione są jakichkolwiek elementów figuratywnych i z tego względu spozycjonować je można bliżej kręgów związanych abstrakcją. Tym samym prace malarskie Rosenstein odnoszą się do bardziej wzrokocentrycznego odbioru dzieła, pozostając otwarte w sferze znaczeniowej na interpretacje ze strony widza. Otwarta forma znaczeniowa pozwalała Ernie Rosenstein uwolnić się z opresyjnych kanonów i kodów społecznych.

Tym samym – stosując przenośnię – można powiedzieć, że obrazy Rosenstein od początków lat 60. starają się wydostać z ram – ram klasyfikacji, ale też ram kanonu sztuki zdominowanego przez mężczyzn. Patrząc na obrazy Rosenstein i jednocześnie podchodząc do zagadnienia ram bardziej dosłownie, można również odnieść wrażenie, że jej kompozycje abstrakcyjne starają się opuścić płótno czy też drewnianą deskę, którą pokrywają. W latach 60. Erna Rosenstein rozwinęła swoje poszukiwania w kierunku eksploracji możliwości tworzenia znaczeń, jakie niesie za sobą zastosowanie form abstrakcyjnych. Aleksander Wojciechowski pisał, że twórczość Erny Rosenstein, mimo że tworzona w okresie powojennym, skupionym na potrzebie wypracowania nowego języka mówienia o sztuce i podejmowania rozważań historiozoficznych, nie obejmowała nigdy wątków moralizatorskich, a zrodziła się głównie z dramatyzmu form, baśniowości i fantastyki (Aleksander Wojciechowski, Polskie malarstwo współczesne, Warszawa 1977, s. 9). Jej uwaga skupiła się na kształtach mikrobiologicznych, a płótna i deski zaczęły pokrywać kreślone grubą kreską gęstwiny organicznych form. Dlatego "Niezobaczeniu" zdecydowanie bliżej jest do malarstwa abstrakcyjnego, czy też teorii widzenia Strzemińskiego niż do kompozycji surrealistycznych, choć niektórzy w kłębowiskach barwnych linii kojarzonych ze światem biologicznym dostrzegają elementy surrealistycznego rysunku automatycznego charakterystycznego dla twórczości takich artystów jak na przykład André Masson.