24 lutego 2020

Miniaturowy świat wielkich mistrzów

Richard Cosway, Miniatura – Portret damy, 1790

Początków malarstwa miniaturowego upatrywać należałoby już w głębokiej starożytności. Samo określenie miniatura pochodzi najprawdopodobniej od łacińskiego przymiotnika "minus", który oznacza tyle co "mały".

 

Status tych dzieł o niewielkich rozmiarach znakomicie określił Maciej Przemysław Smolarek pisząc, że

"Cenna miniatura, niczym biblijny Dawid może głębią artystycznej wizji przyćmić niejeden goliatowej miary obraz".

Miniatura dwustronna z portretami mężczyzn (szkoła francuska), XVIII w.

Miniatury pojawiać zaczęły się zatem już w antyku przedstawiając wizerunki cesarzy i dostojników. Ich rozwój nastąpił wraz ze średniowiecznymi iluminowanymi kodeksami, które otrzymywały bogate oprawy artystyczne w postaci niewielkich przedstawień umieszczanych w obrębie tekstów. Stopniowo miniatura zaczęła wyodrębniać się jako samodzielne dzieło sztuki na pojedynczych kartach ksiąg. Nowożytność wraz ze swoim humanistycznym nastawieniem powróciła do tradycji miniaturowych wizerunków portretowych tworzonych wówczas na drewnie, blasze i pergaminie.

Miniatura w drewnianej ramie – Madonna z Dzieciątkiem wg Rafaela Santi, XIX w.

Wraz z początkiem XVIII wieku nastał nowy okres w historii miniatur oraz ich największy rozwój. Śmierć Ludwika XIV oraz przemiany jakie zaszły w paryskiej Królewskiej Akademii Malarstwa i Rzeźby wpłynęły także na malarstwo miniaturowe. Coraz chętniej zaczęto wykorzystywać jako podobrazie kość słoniową, czerpiąc jednocześnie z jej właściwości. Malowano farbami akwarelowymi lub gwaszem niejednokrotnie pozostawiając prześwitujące podłoże o delikatnej barwie. Z racji na stylistykę i formę dzieł wykształciły się odrębne szkoły malarstwa miniaturowego, wśród których należy wymienić przynajmniej szkołę francuską czy angielską.

Miniatura – Portret damy w typie Marii Antoniny, XVIII/XIX w.

Wytwarzane na tak drogim materiale jak kość słoniowa wizerunki stały się w czasach, w których nie powstała jeszcze fotografia wyrazem czci oddawanej portretowanemu i formą uwiecznienia jego podobizny. Miniatury często towarzyszyły ludziom w chwilach, gdy nie mieli oni kontaktu z bliską sobie osobą. Pełniły funkcję, którą dziś realizują zdjęcia. Długa historia miniatur portretowych i moda na tego typu małe formy wygasać zaczęła powoli w 2. połowie XIX wieku wraz z rozwojem technik fotograficznych.

Kazimiera Dąbrowska, Miniatura – Portret kobiety w perłach, 1933

Pośród licznych, wybitnych dzieł sztuki miniatorskiej oferowanych podczas niniejszej aukcji należy zwrócić szczególną uwagę na portret młodej kobiety inspirowany wizerunkami Marii Antoniny czy na dwustronną miniaturę z portretami dwóch mężczyzn szkoły francuskiej. Wyjątkową pracę stanowi portret damy autorstwa Richarda Cosway'a – Brytyjczyka uznawanego za jednego z najwybitniejszych miniaturzystów 2. połowy XVIII stulecia. Równie interesujące wydają się obiekty o reprodukcyjnym charakterze, do których należą bogato oprawione przedstawienia "Madonny della seggiola' według Rafaela Santi, jak i "Portret pani Récamier" inspirowany dziełem Jacques-Louis Davida. Kontekst polski aukcji przywołany został natomiast m. in. w dwóch pracach Kazimiery Dąbrowskiej – wybitnej dwudziestowiecznej malarki i miniaturzystki.

Miniatura – Portret Pani Récamier wg Jacques-Louis Davida, XIX/XX w.