26 maja 2021

Jak pies z kotem Zwierzęta domowe na obrazach starych mistrzów

 

Weronika Daniluk

 

"Dla swego psa każdy jest Napoleonem. To powód nieustającej popularności psów."

Aldous Huxley

Salvador Dali z ocelotem o imieniu Babou, 1965, źródło: Wikicommons

 

Podobno, wśród wszystkich innych podziałów, ludzie dzielą się także na tych, którzy wolą psy i tych, którzy wolą koty. Nie inaczej jest u największych mistrzów sztuk plastycznych. Salvador Dali? Koty (dzikie). Pablo Picasso? Psy. Nie trzeba jednak być malarzem, aby mieć własne preferencje w tej dziedzinie.

Zarówno jedni, jak i drudzy znajdą coś dla siebie w ofercie prac prezentowanych w Aukcji Charytatywnej Wielcy Małym. Artyści pomagają Zwierzętom, którą dom aukcyjny Desa Unicum organizuje po raz drugi na rzecz Fundacji Wielcy Małym, związanej z Magazynem VIVA! Całkowity dochód z aukcji zostanie przeznaczony na rzecz schronisk i tymczasowych domów. W tym roku pomocą objęte zostaną ponad 1700 psów, 500 kotów i 60 innych zwierząt. Środki zasilą osiem schronisk w Polsce (Korabiewice, Łódź, Skierniewice, Tomaszów Mazowiecki, Kruszewo, Gliwice, Boguszyce Małe, Głowno).

 

Zapraszamy do przejrzenia oferty aukcji, wśród której znalazły się prace takich artystów, jak: Józef Wilkoń, Franciszek Maśluszczak, Stasys Eidrigevicius, Anna Gruszczyńska, Anna Bimer, Katarzyna Januszko, Piotr Młodożeniec, Stanisław Młodożeniec, Rafał Olbiński, Artur Przebindowski, Marek Ruff, Wiesław Szamocki, czy Marcin Rząsa.

 

Peter Paul Rubens, Cztery kontynenty, 1615, źródło: WikiCommons

 

Temat zwierząt w naturalny sposób przewijał się od wieków w twórczości artystycznej. Wystarczy wspomnieć chociażby sceny uwiecznione w jaskini w Lascaux z okresu paleolitu, czy też marmurową kopię greckiej rzeźby psa rasy molos, znajdującego się obecnie w British Museum. Ponadto zwierzęta w sztuce często niosły ze sobą symboliczne znaczenie. Na przełomie średniowiecza i renesansu nietoperza, zwierzę żyjące nocą, utożsamiano z jednym z czterech temperamentów (humorów)- melancholią, która z kolei miała charakteryzować uczonych i geniuszy. Do tej symboliki odnosi się sławny miedzioryt Albrechta Dürera pod tytułem "Melancholia I" (w zbiorach Muzeum Albertina w Wiedniu). Postać nietoperza znajdziemy w dekoracji nagrobka Kazimierza Jagiellończyka dłuta Wita Stwosza w Katedrze na Wawelu. Na obrazie Petera Paula Rubensa "Cztery kontynenty" (w Muzeum Historii Sztuki w Wiedniu) krokodyl towarzyszy alegorii Afryki i Nilu, a tygrys Azji.

Jan van Eyck, Portret małżonków Arnolfinich, 1434, źródło: Wikicommons

 

W przepełnionym symbolizmem "Portrecie małżonków Arnolfinich" (w National Gallery w Londynie) Jan van Eyck u stóp nowożeńców na osi obrazu przedstawił małego, kudłatego pieska. Wśród wielu innych, ukrytych i jeszcze nie w pełni odczytanych symboli tego arcydzieła niderlandzkiego realizmu psa można odczytać jako przyrzeczenie wierności małżeńskiej.

Diego Velázquez, Las Meninas, 1656- 1657, źródło: Wikicommons

 

Z kolei w obrazie Diego Velázqueza  "Panny Dworskie" (w Muzeum Narodowym w Prado), które z obrazem van Eycka łączy ukryte w lustrze odbicie osób spoza głównej kompozycji, na pierwszym planie, przed infantką Małgorzatą, po prawej stronie znajduje się pies rasy mastyf. Pies ten był prezentem od Jakuba I Stuarta dla Filipa III Habsburga (dziadka młodej księżniczki). Co zabawne 300 lat później mastyf przeobraził się w… jamnika. I nie to byle czyjego. W serii 58 obrazów Pablo Picasso (w Muzeum Picassa w Barcelonie), odtwarzając dzieło swojego rodaka, uwiecznił swojego ulubieńca o imieniu Lump. Hiszpan posiadał wiele psów, m. in. charta afgańskiego, ale to waśnie jamnik całkowicie skradł  jego serce.

Pablo Picasso, Las Meninas, 1957, źródło: museupicasso.bcn.cat

W słowach artysty:

"Lump, on nie jest psem, nie jest małym człowiekiem, jest kimś innym.".

David Douglas Duncan, pierwotny właściwe psa stwierdził:

"To był romans. Picasso brał Lumpa w ramiona. Karmił go z ręki. Psia kość (sic!) ten mały pies przejął władzę. Sterował całym domem."

William Hogarth, Autoportret z psem, 1745, źródło: Wikicommons

 

Pug, mops Williama Hogartha, którego artysta uwiecznił m. in. na swoim autoportrecie ("Autoportre z mopsem" w Tate Gallery) doczekał się własnej strony na Wikipedii.

Gustave Courbet, Autoportret z czarnym psem, 1844, źródło: Wikicommons

 

21-letni Gustave Courbet w "Autoportrecie z czarnym psem" (Musée des Beaux-Arts de la Ville de Paris), przedstawił siebie jako modnie ubranego dandysa. Uwagę zwraca chociażby figlarna, źółta podszewka płaszcza, który został podwinięty specjalnie po to, aby ją wyeksponować. Artysta spogląda z obrazu buńczucznie wprost na widza, pewny swego talentu i kariery, u progu której stoi (siedzi). Lewą ręką Francuz obejmuje psa, który… go przypomina. Nic dziwnego. Od dawna mówi się przecież, że właściciele upodabniają się do swoich pupili (lub odwrotnie). W niektórych przypadkach granice tak dalece się zacierają, że z czasem nie wiadomo nawet, kto kogo wyprowadza na spacer. Na szczęście zwierzęta z obrazów "głosu nie dają".