Funkcjonalność i wygoda. Długie trwanie stylu biedermeier
Małgorzata Gonia
Styl biedermeier to jeden z najbardziej charakterystycznych nurtów w historii meblarstwa europejskiego, do dziś cieszący się wielkim powodzeniem wśród miłośników sztuki użytkowej. Wrześniowa aukcja "Retro nostalgia. Meble stylowe i antyki" to doskonała okazja do nabycia unikatowych mebli, które zachowując swoją ponadczasową funkcjonalność, mogą wnieść do współczesnych wnętrz biedermeierowskie ciepło, komfort i historyczny urok.
Zasadniczy okres stylu biedermeier, który wystąpił niemal w całej Europie, osadza się w czasie pomiędzy 1815 a 1848 rokiem. Swoją pełnię przeżył na terenie Niemiec i Austrii, choć jego korzenie sięgają raczej angielskiego meblarstwa mieszczańskiego około 1800, charakteryzującego się wówczas funkcjonalnością i taniością. Biedermeier był stylem głównie mieszczańskim, swoistą odpowiedzią na pompatyczność "arystokratycznego" stylu empire. Biedermeierowskie meble charakteryzują się wygodą, przytulnością i prostotą formy. Nacisk kładziono przede wszystkim na użyteczność. Choć kwestia ozdób zeszła na dalszy plan, wykorzystywano naturalną piękność drewna, wykorzystując przeważnie jego jasne odmiany, takie jak czereśnia, grusza, klon, jesion czy topola. O wartości mebla świadczyła szlachetna forma, dobrze dobrany materiał i wysoka jakość wykonania (G. Kaesz, 1990).
Choć przyjmuje się, że biedermeier kończy się wraz z Wiosną Ludów, jego tradycja długo oddziaływała na późniejszą sztuką meblarską. Na początku ubiegłego stulecia szczególny wyraz znalazła na terenach Austro-Węgier i Niemiec, gdzie ze względu na swoją prostotę i funkcjonalność, styl ten był wskazywany przez krytyków jako wzór dla współczesnych twórców. Wpływy biedermeieru objawiały się w różny sposób, często poprzez urządzanie współczesnych wnętrz replikami biedermeierowskich mebli z pierwszej połowy XIX wieku, jak w przypadku salonu w willi Polich w Lipsku projektu Antona Pössenbachera (Wójcik, 2019).
W Polsce meble biedermeierowskie cieszyły się ogromnym powodzeniem, wiele oryginalnych obiektów z pierwszej połowy XIX wieku przetrwało do wieku XX. Biedermeier postrzegano w Polsce jako ostatni moment oryginalności stylowej w meblarstwie, po którym przyszło jedynie powielanie form pochodzących z minionych epok. Co więcej, biedermeierowskie meble znajdowały się u nas nie tylko w domach mieszczańskich, ale także rezydencjach zamożniejszych obywateli. Niemal przez cały XIX wiek stanowiły nieodłączny element typowego wyposażenia szlacheckich dworków.
Już na początku XX wieku projektant mebli Edward Trojanowski dowodził, że:
"Najwięksi i najindywidualniejsi artyści wszystkich czasów nie gardzili i nie gardzą tradycją […]. Widzimy, że Anglicy, Niemcy,jak wreszcie artyści polscy w czasach ostatnich, powracać zaczęli szczególnie w sprzętarstwie do okazów sprzed roku 1840, to jest do tego okresu, w którym znakomicie wykorzystano zdobycze sztuki dawnej"
(Wójcik, 2019 za: Trojanowski, 1915).
Zainteresowanie stylem biedermeieru w różnych odsłonach utrzymywało się w Polsce w drugiej połowie wieku XX. W latach 80. i 90. styl ten stał się inspiracją dla projektantów mebli, którzy we współczesnych kreacjach nawiązywali do prostoty i elegancji jego form. Przykładem recepcji tradycji biedermeieru jest zestaw serwantek z oferty aukcyjnej. Są to oszklone szafki, przeznaczone do eksponowania szkieł, sreber, elementów zastawy stołowej czy drobnych przedmiotów. Powstały w nieistniejących już Zakładach Wytwórczych Mebli Artystycznych Henryków, które odegrały istotną rolę w wyposażaniu warszawskich pałaców i rezydencji w okresie powojennym.
Serwantki henrykowskie posiadają prostą formę o harmonijnych proporcjach. Są pozbawione zdobień, skromne, eleganckie i funkcjonalne. Wykonano je z drewna o jasnym i ciepłym odcieniu, eksponując naturalne piękno materiału. Ta XX-wieczna reinterpretacja biedermeieru jest doskonałym połączeniem tradycji i nowoczesności. Pokazuje, jak pomimo upływu lat dawny styl nie tylko przetrwał próbę czasu, ale został dostosowany do współczesnych trendów i potrzeb.