Forma, kolor i blask. Szkła Zbigniewa Horbowego

"Zrozumienie charakteru tworzywa, wyjątkowa umiejętność wykorzystania dwóch zasadniczych jego cech – przejrzystości i ciągliwości – otworzyły Horbowemu drogę do samodzielnych rozwiązań. Harmonijna zaś współpraca z technologiem i hutnikiem zapewniła wiele znakomitych realizacji".

Irena Hmul

Znakomite realizacje w obszarze szkła użytkowego dały Zbigniewowi Horbowemu miejsce w ścisłej czołówce najwybitniejszych polskich projektantów XX wieku. Horbowy to absolwent wrocławskiej PWSSP, uczeń Stanisława Dawskiego. Od ukończenia studiów w roku 1959 zawodowo związany z Hutą Szkła Gospodarczego "Sudety" w Szczytnej Śląskiej. Tam rozpoczął swoją karierą, tam też stworzył najważniejsze projekty: od subtelnego szkła jednobarwnego, poprzez ascetyczne, proste formy wpisujące się w nurt "szkoły wrocławskiej", po noszące cechy przedmiotów unikatowych szkła "antico". Był inicjatorem powstania Huty Szkła Artystycznego "Barbara" w Polanicy-Zdroju, gdzie wraz z powołanym przez siebie zespołem projektantów realizował krótkie serie szkieł użytkowych o charakterze bardziej artystycznym. Na wystawie "Szkło. Sztuka. Design" prezentowany jest cały przekrój najbardziej znanych i cenionych w twórczości projektanta form takich jak: butle, kieliszki, naczynia paraużytkowe i formy czysto dekoracyjne w całej gamie kolorów.

W drugiej połowie lat 60. powstają w "Sudetach" pierwsze wzory szkieł, które wkrótce stają się znakiem rozpoznawczym Horbowego. Mowa o różnego rodzaju butlach, m.in. typu "Chianti" z wysmukłą szyjką, jak również seriach butli w szkle dwuwarstwowym, barwionym w masie z gęstą zawiesiną pęcherzyków. "Antico stosował Z. Horbowy do szkieł o charakterze czysto dekoracyjnym lub paraużytkowym; przede wszystkim w licznych trawestacjach tematu butli, od skromnych walców z krótką szyjką po wysmukłe kilkudziesięciocentymetrowe, wyprowadzone z prostopadłościanu, z rozchylonym wylewem. Podobnie tworzy też zestawy kilku form opartych na wspólnej zasadzie kompozycyjnej – 'Alicja', 'Beata' i szereg innych. Gama kolorystyczna tych realizacji była nader zróżnicowana. Od przeważających odcieni czerwieni, oranżu i bursztynu po kobalty i zielenie" (Paweł Banaś, Polskie Współczesne Szkło Artystyczne, Wrocław 1982, s. 156).

Szkła ​​​​​​"antico"​ są wizytówką Zbigniewa Horbowego. Należą do jego najbardziej rozpoznawalnych projektów, jednak nie ze względu na formę, ale na strukturę masy szklanej – zatopione w niej ogromne ilości szklanych pęcherzy. Ten prosty zabieg, a właściwie reakcja chemiczna, polegająca na posypaniu jeszcze plastycznej, ale już uformowanej masy szklanej sodą, a następnie pokryciu jej drugą warstwą szkła, nadawała zwykłym szkłom unikatowy charakter. Technikę tę stosowano zarówno w szkłach stricte użytkowych, jak i w największych projektach Horbowego, jak Mag czy Chianti. Kwintesencją "antico" są jednak niewielkie formy dekoracyjne, wazony czy też butelki, jak się je najczęściej nazywa. Ich harmonijny, klasyczny kształt w połączeniu ze spienioną strukturą szkła sprawia, że każda forma jest jednostkowa. Początkowo wytwarzano je w kilku jednolitych kolorach: miodowym, rubinowym, turkusowym oraz szmaragdowym. W niedługim czasie zaczęto łączyć kolory oraz cieniować je, co dodatkowo zwiększyło walory estetyczne tych szkieł.

Zbigniew Horbowy dzielił swój czas między wspomniane wyżej huty, a macierzystą uczelnię. Zatrudniony w niej od roku 1965, przeszedł wszystkie szczeble kariery naukowej. W 1981 zostaje dziekanem Wydziału Szkła i Ceramiki, w 1989 otrzymuje tytuł profesorski. Ukoronowaniem jego pracy naukowej, a jednocześnie ogromnym ukłonem środowiska akademickiego w stronę dziedziny, jaką jest projektowanie przemysłowe, było wybranie go w 1999 na rektora wrocławskiej Akademii Sztuk Pięknych. Funkcję tę sprawował przez dwie kadencje. W 2006 roku został odznaczony srebrnym orderem Gloria Artis, trzy lata później – złotym. W ostatnich latach twórczość Zbigniewa Horbowego przeżywała prawdziwy renesans. Jego prace prezentowane były na wielu wystawach, w tym monograficznej ekspozycji w Muzeum Miasta Gdyni w 2014 roku. Zaryzykować można stwierdzenie, że to właśnie projekty Horbowego zapoczątkowały ponowne zainteresowanie kolekcjonerów polskim szkłem.