2 kwietnia 2021

Dekada Buntu. Polska Sztuka lat 80.

Głos przyrody na 'Solidarność', akcja Gruppy przed siedzibą 'Solidarności' na Placu Konstytucji w Warszawie, 1989, źródło: fortepan.hu/fm

 

Lata 80. to w historii Polski trudny czas. Dekada rozpoczęła się sierpniowymi strajkami na Wybrzeżu w 1980, zakończyła natomiast wolnymi wyborami 4 czerwca 1989. To moment nasilonych napięć politycznych i ostrych odpowiedzi komunistycznego państwa na próby odzyskania wolności. Koniec 1981 naznaczyło ogłoszenie stanu wojennego, zawieszonego dopiero po roku, a zniesionego w 1983. Decyzja generała Jaruzelskiego pociągnęła na sobą falę prześladowań, internowania i więzienia obywateli. W wyniku działalności rządzących z kraju wyjechało wielu, nie licząc nawet na powrót do ojczyzny. Kolejnym aspektem wpływającym na tragiczną jakość życia Polaków był fatalny stan gospodarki i codzienna walka o godne przetrwanie. To w końcu czas ogromnego przygnębienia i braku perspektyw na jakiekolwiek polepszenie sytuacji.

 

W obliczu tych tragicznych wydarzeń niesamowitym wręcz zjawiskiem okazała się rodzima scena artystyczna i mnogość działań polskich artystów. Nastąpiła ogromna mobilizacja środowiska. Ze względu na rozwiązanie niektórych instytucji artystycznych, jak np. ZPAP, artyści zaczęli szukać innych metod działania. Wystawy odbywały się w mieszkaniach prywatnych i kościołach. Lata 80. to pierwszy od wielu lat czas, w którym środowisko artystyczne zaczęło żywo reagować na bieżące wydarzenia i się w nie angażować. Po latach tworzenia sztuki abstrakcyjnej i neoawangardowej polscy artyści pierwszy raz na tak dużą skalę w swoich działaniach zaczęli uwzględniać odniesienia polityczne.

 

Na scenie artystycznej można zaobserwować działania w określonych ośrodkach Polski. Najstarsze pokolenie, skupione wokół malarstwa symbolicznego, osadzonego jednocześnie w realizmie, działało w Krakowie jako ugrupowanie o nazwie "Wprost". Absolwenci Akademii Warszawskiej z lat 80., zrzeszeni pod sztandarem Gruppy, zaczęli tworzyć w estetyce neoekspresji. Innym, ważnym punktem na mapie okazała się Łódź, w której działało ugrupowanie Łódź Kaliska, wydające nowoczesny zin o tytule "Tango". Obok nich warto też wspomnieć o działaniach twórców wrocławskich, a przede wszystkim o znanej z ulicznych performansów "Pomarańczowej Alternatywie" z Majorem na czele. Reprezentacje prawie wszystkich najważniejszych kierunków tego okresu znalazły się w katalogu aukcji „Dekada buntu. Polska sztuka lat 80.”.