21 października 2021

Biżuteria art déco - ideał geometrycznego piękna

Monika Zabiełowicz
 

Art déco dominowało w Europie i Stanach Zjednoczonych aż do wybuchu II wojny światowej. Pierwsze przejawy tego stylu da się zauważyć już około 1910 roku, jednak jego największy rozkwit nastąpił tuż po zakończeniu I wojny światowej. Stylistyka art déco objęła różne formy sztuki, od malarstwa, po architekturę i sztukę użytkową. W pełni rozkwitła także w projektach biżuteryjnych.

Motywami przewodnimi stylu art déco stała się geometria, symetria i śmiałość w traktowaniu koloru. Wyrafinowana w swej prostocie elegancka biżuteria stanowiła odpowiedź na swobodne krzywizny, miękkie linie i pastelowe kolory czasów secesji, stylu dominującego na polu sztuki na przełomie stuleci. W latach 20. XX wieku pastele ustąpiły żywym barwom i odważnym zestawieniom kolorystycznym. Faliste linie zamieniono na surowe geometryczne formy, a asymetryczne projekty zastąpiono symetrycznymi motywami. Dzięki kubistycznym i geometrycznym kształtom biżuterii art déco, odkrywano oraz spopularyzowano nowe szlify diamentów: bagietki, gruszki, markizy. 

Wczesna stylistyka art déco wiele wzorów zapożyczyła z epoki edwardiańskiej: girlandy, kosze kwiatów, kokardy. Biżuteria edwardiańska wpłynęła na biżuterię art déco także w sferze doborów materiałów oraz technik. Podobnie jak projektanci epoki Edwarda VII, artyści tworzący w stylu art déco, także wyrabiali kolczyki, pierścionki i naszyjniki z drobnych diamentów, które ujmowali w platynową oprawę. Platynę wybierano z powodu jej dużej wytrzymałości oraz trwałego, wysokiego połysku. Odważna biel platyny w połączeniu z diamentem lub barwnym kamieniem to najpowszechniej stosowany schemat biżuterii tego okresu. Ulubioną kombinacją była zwłaszcza czerń i biel, nie unikano jednak barwnych połączeń kolorystycznych, umieszczając w jednym okazie diamenty, rubiny, szafiry, szmaragdy, czy onyksy.

Kolorowe kamienie stanowiły ważny element biżuterii tego okresu. Do najpopularniejszych można zaliczyć wymienione już szafiry, rubiny i szmaragdy, chociaż wykorzystano niemal wszystkie kolorowe kamienie, jak kwarc górski, jadeit, koral, masę perłową. Znaczącą rolę w biżuterii art déco odgrywały także perły, zarówno naturalne, jak i hodowlane. Perły hodowlane zostały po raz pierwszy wprowadzone na rynek na dużą skalę w latach 20. wieku i szybko stały się bardzo modne. Stanowiły uzupełnienie diamentów lub kontrastowały z barwnymi kamieniami.

W latach 20. kobiece stroje zaczęły eksponować zdecydowanie więcej ciała, niż miało to miejsce we wcześniejszych epokach. Repertuar form biżuterii zaczęto więc dostosowywać do panującej mody. Długie zawieszki o geometrycznych kształtach idealnie komponowały się z głębokimi dekoltami. Szczególnie modny stał się sautoir, długi naszyjnik złożony z licznych pasm pereł lub kolorowych kamieni, zakończony jednym lub dwoma chwostami. Modne wówczas krótkie fryzury odsłaniały uszy i zawieszone na nich kolczyki. Sukienki z krótkimi rękawami lub bez rękawów pozwalały prezentować ozdobne bransoletki, które noszono nawet na ramionach. Palce ozdabiano masywnymi pierścionkami.

Bogactwo motywów stosowanych w okresie panowania art déco stanowi jeden z charakterystycznych elementów tego stylu. Niekończącym się źródłem inspiracji dla ówczesnych artystów była sztuka orientalna, którą zafascynowano się na nowo tuż po otwarciu grobowca Tutenchamona w 1922 roku. Projektanci wplatali do swoich dzieł coraz więcej ornamentów i ozdobników nawiązujących do sztuki egipskiej, takich jak kwiat lotosu, skarabeusz, ziggurat czy oko Horusa.

Biżuteria okresu art déco wyróżnia się także nowymi, innowacyjnymi materiałami, których używano do jej wytwarzania. Największe domy jubilerskie w swych projektach wykorzystywały wysokiej jakości kruszce oraz szlachetne kamienie, egzemplarze te były jednak dostępne jedynie dla najbogatszych. Dzięki postępom technologicznym w dziedzinie tworzyw sztucznych, zaczęto tworzyć również biżuterię bardziej przystępną cenowo. Na szeroką skalę przez przemysł biżuteryjny wykorzystany został zwłaszcza bakelit, który doskonale imitował kamienie, kości, czy perły. 

Biżuteria. Dzieła Sztuki Jubilerskiej XIX- XX wieku
Zobacz ofertę aukcji
Katalog Aukcji Biżuterii
Zobacz więcej