Kolekcja Polskich Monet Złotych 1535 - 1925
30 listopada 2020 godz. 19:00

Zygmunt III Waza, 50-dukatów koronnych
1621
Mennica Bydgoszcz, Samuel Ammon
Estymacja: 2 200 000 - 2 600 000 zł
Numer obiektu na aukcji
19
Zygmunt III Waza, 50-dukatów koronnych
1621
Mennica Bydgoszcz, Samuel Ammon

Estymacja: 2 200 000 - 2 600 000 zł

złoto, śr. 68,2 mm, 174,9 g; na powierzchni av. szereg drobnych rys, jedna większa i głębsza za popiersiem
Av.: Popiersie króla w prawo, w koronkowym kołnierzu i ozdobnej zbroi, ozdobionej na ramieniu maszkaronem w postaci głowy lwa. Na zbroi łańcuch z klejnotem orderu Złotego Runa oraz szarfa przez lewe ramię związana fantazyjnie w kokardę nad prawym ramieniem. Na kokardzie data 16-21. Na zbroi, u dołu, data: · 16 ·21 · i inicjały artysty ·S·A· oraz z lewej strony, za ramieniem, przy obwódce data: 1621.
Nad głową króla półkoliście napis: SIGISMVNDVS · III · D : G : POLONIAE · ET · SVECIAE · REX . Na początku napisu arabeska, na końcu napisu mała rozeta.
Rv.: Tarcza 9-polowa polsko-szwedzka, ozdobiona bogatymi ornamentami z papugami, głowami satyrów i festonami po bokach oraz głową anioła u dołu. Pomiędzy ornamentami litery i data: II-VE / 1[6]– [2]1 / S – A /. Tarcza otoczona łańcuchem orderu Złotego Runa i nakryta koroną, nad którą data: 16 – 21.
Korona i klejnot orderu dzielą u góry i u dołu napis rozpoczynający i kończący się rozetami: MAGNVS · DVX · LITVAN : RVSS : - : PRVSS : MAS : SAM : LIVON : ZC :
ID: 79226
Podatki i opłaty
- Do kwoty wylicytowanej doliczana jest opłata aukcyjna. Stanowi ona część końcowej ceny obiektu i wynosi 18%.
Pochodzenie
  • Monnaies…M.E.Bourgey, Paris 1974; Stack NY grudzień 1995, poz. 821; kolekcja Henryka Karolkiewicza, The Extraordinary Collection of Henry V. Karolkiewicz featuring Polish Coins from a thousand Years, presented by Karl Stephens, December 6. 2000, poz.2222; Stacks, The Alicia and Sid Belzberg Collection, select Polish Rarities, Rosemont, Illinois, April 24. 2008, poz. 1006; Antykwariat Numizmatyczny Paweł Niemczyk.
Literatura
  • Marian Gumowski, Medale Zygmunta III, Kraków 1924, s. 94-97, poz.79
  • Marian Gumowski, Samuel Ammon, medalier gdański XVII wieku, Studia Pomorskie, t.II, Wrocław 1957, s. 230-279
  • Marian Gumowski, Mennica bydgoska, Toruń 1955,s. 156, poz.949 przywołuje jedynie egzemplarze z kolekcji Czapskiego, bite jako 6 talarów i 100 dukatów
Więcej informacji
Studukatówka koronna z 1621 r. i wybite jej stemplami monety innych nominałów, w tym opisana powyżej 50-dukatówka, są najwybitniejszym dziełem Samuela Ammona, medaliera gdańskiego z czasów Zygmunta III. Jest to także jedno z najpiękniejszych i najważniejszych dzieł polskiej sztuki medalierskiej oraz najwspanialsza polska moneta. Została ona wybita stemplem przeznaczonym zarówno do złota, jak i srebra. Okazy wybite w złocie znane są o masie 30, 40, 50, 60, 70, 80, 90 i 100 dukatów. Ta ostania multiplikacja jest najwyższym złotym nominałem w mennictwie europejskim w XVII w., o masie 350 g. Niektóre egzemplarze odbite w złocie mają na rancie podaną wartość 60, 70, 100 (dukatów), puncowaną wgłębnie cyframi. Znany jest także egzemplarz, który miał nominał 60 (dukatów) wygrawerowany w tle, przy popiersiu. Wszystkie te okazy z dobitym nominałem są na pewno oryginalnego bicia. W srebrze wybito egzemplarze o masie 3 ½ talara, 4, 5, 6 oraz 10 talarów. Ogromna, jak na 1 ćwierć XVII w, średnica (70 mm) i masa monety, zarówno w odbiciach złotych, jak i srebrnych, a także bogato i wspaniale wykończone stemple świadczą, że jest to zupełnie niezwykłe dzieło w mennictwie polskim. Zdumiewa ono swoim bogactwem i rozmaitością detali. Prof. Marian Gumowski w cytowanej powyżej monografii Samuela Ammona tak pisał o tym dziele „Umieszczony na nim portret królewski jest pełen życia i charakteru, tak że śmiało uważać go można za najlepszy z pomiędzy rozmaitych portretów Zygmunta III, przewyższający nawet obrazy olejne Kobera czy Dolabelli ..… Portret Ammona daje królowi więcej powagi i majestatu, więcej energii …”. . Dzieło to olśniewające „ bogactwem dekoracji tak zbroi królewskiej, jak tarczy herbowej… mimo mnóstwa szczegółów posiada jeszcze rys monumentalności, jaki na tego typu wyrobach jest bardzo rzadki …. Jest to niewątpliwie najlepsza praca medalierska Samuela Ammona”. Tak wielka, piękna i wspaniała moneta – ewenement na skalę europejską - wywołała niewątpliwie zadowolenie monarchy, skoro Zygmunt III udzielił artyście audiencji na Zamku w Warszawie i obdarował go złotym łańcuchem. Nie wiemy niestety jaka była przyczyna wybicia tak wielkiej i efektownej sztuki w złocie – niewątpliwie bardzo ważna – stąd od wieków przypuszcza się, że uczczono w ten sposób polskie zwycięstwo w 1621 r. nad Turkami w bitwie pod Chocimiem, które szerokim echem odbiło się w Europie.

Samuel Ammon umarł w Gdańsku 30 marca 1622 r. w wieku zaledwie 31 lat pozostawiając po sobie dorobek medalierski, w postaci stempli do monet, donatyw i medali. Większość z nich należała do mennicy gdańskiej, kilka do mennicy bydgoskiej. Stemple były przechowywane i dalej sporadycznie użytkowane przez ponad 200 lat. Przed powtórnym użyciem stemple były mechanicznie czyszczone z korozji, której ulegały, tak że detale reliefu ulegały uszkodzeniu. W efekcie czyszczenia w „nowo bitych” monetach na pięknym tle wśród detali widoczne są ślady czyszczenia korozji stempli.

Do takich też późniejszych odbitek z oryginalnych, ale czyszczonych stempli należy oferowany na aukcji okaz. Ślady korozji stempla widoczne są w literach napisu na awersie. Oferowany okaz ma także niedobicia, tak na awersie (fragment napisu, centralny fragment łańcucha i klejnot orderu Złotego Runa), jak i na rewersie(detale w tarczy herbowej, jej ozdoby u dołu, jaki głowa anioła tamże oraz jedno z ogniw łańcucha orderu Złotego Runa). Te niedobicia także sugerują wtórne użycie stempli, na prasie o zbyt małym nacisku, co może być również przyczyną mniejszej niż powszechnie znana (70 mm) średnicy oferowanej monety. Mimo zapewne nieco „późniejszego bicia” oferowany okaz należy uznać za w pełni oryginalny i nadzwyczaj rzadki egzemplarz, zachwycający swoją urodą i efektownością.