Żegnamy wybitnego artystę - Jana Pamułę

27 czerwca 2022

Żegnamy wybitnego artystę - Jana Pamułę

Jagienka Parteka

 

Zmarł profesor Jan Pamuła – grafik, malarz, nauczyciel akademicki i dwukrotny rektor Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie.  Żegnamy wybitnego artystę i innowatora o wielkim wpływie na polskie środowisko artystyczne. W swoim dorobku miał kilkadziesiąt wystaw indywidualnych w Polsce i za granicą. 

 

Jan Pamuła urodził się w 1944 w Spytkowicach, niedaleko Oświęcimia. Jego kariera artystyczna to wachlarz międzynarodowych studiów, wystaw oraz zdobytych nagród. W młodzieńczych latach studiował malarstwo pod kierownictwem Hanny Rudzkiej-Cybisowej, litografię u Konrada Srzednickiego oraz wklęsłodruk w pracowni Mieczysława Wejmana. Wszystko miało miejsce w Akademii Sztuk Pięknych im. Jana Matejki w Krakowie, w której następnie pełnił rolę asystenta, rektora i profesora. 


W 1967 artysta wyjechał do Paryża, aby kształcić się w École Nationale des Beaux-Arts. Ponadto uczęszczał do Central School of Art and Design w Londynie. Bogate wykształcenie malarza z pewnością przyczyniło się do jego dalszych sukcesów. Za kluczowy moment uznaje się lata 70., kiedy Pamuła zwrócił się ku abstrakcji geometrycznej. Stworzył wtedy cykl litografii i wklęsłodruków "Systemy" oraz obrazy "Obiekty abstrakcyjne". Prace te skupiały się na formach prostokąta oraz trójkąta o płaskiej plamie barwnej. 
 

Lata 80. były czasem niezwykłym w karierze Pamuły – artysta sięga po komputer w celu wypracowania nowego środka artystycznego. Za jego prośbą, Philip Keller napisał program, który losowo dzielił powierzchnię obrazu. Algorytm zapoczątkował istotne w twórczości artysty rozmyślania i powstałe na ich podstawie serie malarskie, poprzez które artysta starał się ukazać uniwersalne prawdy. Obrazy wywodzące się z matematyki, rachunku prawdopodobieństwa, rzutu kostką czy tablicy liczb przypadkowych, stały się wyróżnikiem kariery Pamuły, a najsłynniejsze wówczas cykle to "Zbiory chromatyczne", w których rozpiętość między najmniejszym, a największym elementem była zmienna, definiowana przez artystę. Nowatorska metoda z użyciem programu przyczyniła się do zapoczątkowanych w 1980 cykli "Seria komputerowa I" i "Seria komputerowa II" powstałych podczas wyjazdu stypendialnego do Paryża - w Atelier de Recherches Techniques Avancees znajdującego się w Centre Georges Pompidou. Dwa lata później otrzymał również stypendium z Fundacji Kościuszkowskiej, dzięki której wyjechał do Nowego Jorku. Miasto ponownie odwiedził w latach 90., kiedy pracował w New York Institute of Technology jako stypendysta Fundacji Fullbright.  

 

Zajmujący się grafiką, w szczególności komputerową, artysta znany był z dwóch typów dzieł: wspomnianych już prac z nawiązaniem do wyliczeń matematycznych, oraz obrazów inspirowanych witrażami. Bogate w kolory, zgeometryzowane formy były porównywane do sztuki Pieta Mondriana - jednego z założycieli grupy artystycznej de Stijl. Wywodzący się z Holandii twórca kierował się jednak odmiennymi od Pamuły ideami, dlatego za malarza bliższego przesłankom teoretycznym uznano suprematystę Kazimierza Malewicza czy Paula Klee. Obrazy Pamuły to zestawione ze sobą dziesiątki, bądź setki prostokątów o zróżnicowanych wymiarach. Intensywny kolor oraz odmienny rozmiar sprawia, iż forma z jednej strony wydaje się być jedyna w swoim rodzaju, a z drugiej postrzegana jako zaledwie mała część integralnej całości kompozycyjnej. 

 

W latach 1996 - 2002 Pamuła pełnił rolę I zastępcy rektora na krakowskim ASP, a od 2002 samego rektora. W swojej karierze zorganizował ponad 50 wystaw krajowych i zagranicznych, a jego prace znajdują się w zbiorach m.in. Muzeum Narodowego w Warszawie, Krakowie, Muzeum Wiktorii i Alberta w Londynie czy Albertina we Wiedniu. Ponadto, był członkiem Związku Polskich Artystów Plastyków oraz wiceprezesem Stowarzyszenia Międzynarodowego Triennale Grafiki w Krakowie.