Ekspresja i nowa figuracja: kierunki rozwoju i potencjał inwestycyjny
Valeryia Kaliaha
Ekspresja jako język artystyczny istnieje już od ponad stu lat. W tym czasie kierunek ten wielokrotnie przechodził fazy wzrostu zainteresowania i reinterpretacji, jednak istota ekspresjonizmu pozostaje niezmienna. Nadal jest głośny, emocjonalnie naładowany i wyraźnie widoczny na tle innych tendencji artystycznych. Obecnie zauważalny jest nowy etap wzrostu zainteresowania malarstwem ekspresyjnym, a dynamika jego rozwoju szczególnie dobrze widoczna jest na polskiej scenie artystycznej.
Aukcja "Sztuka Współczesna. Ekspresja i Nowa Figuracja", którą prezentujemy w tym roku, to projekt młody, jednak szybko rozwijający się. Jego wyjątkowość opiera się przede wszystkim na dziełach twórców już uznanych, których działalność artystyczna na stałe wpisała się w polską historię sztuki. Jednak w celu podkreślenia wzrostu zainteresowania ekspresją we współczesnym malarstwie, w ofercie aukcyjnej znajdują się również obrazy twórców dopiero wchodzących na scenę artystyczną.
Kluczowi artyści i sygnały rynkowe
Istotną częścią oferty aukcyjnej są obrazy malarzy z lat 80. Za głównych przedstawicieli często uznaje się twórców z warszawskiego ugrupowania "GRUPPA", których działalność artystyczna wzbudza coraz większe zainteresowanie wśród historyków i krytyków sztuki, a ich pozycja rynkowa wzmacnia się z roku na rok. Od 2019 roku, kiedy DESA Unicum przeprowadziła pierwszą aukcję "Nowa Figuracja, Nowa Ekspresja", ceny ich prac wykazują systematyczny wzrost. W 2021 roku rekordowe wyniki osiągnęły prace Pawła Kowalewskiego "Dlaczego jest raczej coś niż nic" oraz Jarosława Modzelewskiego "Przed ołtarzem" (2000). W 2022 roku rekord ustanowił Marek Sobczyk pracą "Walka Josepha Conrada z Witoldem Gombrowiczem o swoją wybitność" (1986). Dzieła Pawła Kowalewskiego, Jarosława Modzelewskiego, Marka Sobczyka, Ryszarda Grzyba czy Ryszarda Woźniaka stanowią więc interesującą perspektywę inwestycyjną. Dodatkowo, tworzą pewnego rodzaju nowy segment rynku, która wybija się na tle polskiej sztuki powojennej.
Szczególnie wyrazistym przykładem ekspresjonizmu lat 80. jest malarstwo Zdzisława Nitki. Jego obrazy idealnie wpisują się w nurt sztuki, opartej na emocjonalnym komentowaniu rzeczywistości, a w dodatku popularność jego dzieł na aukcjach w ostatnich latach rośnie bardzo szybko. W minionym roku wartość jego prac zwiększyła się o prawie 289%. Jest to wynik rzadko spotykany nawet na dynamicznym rynku współczesnym i jeden z najmocniejszych sygnałów dla kolekcjonerów. Inwestowanie w twórczość Zdzisława Nitki oznacza wejście w segment w momencie, gdy artysta znajduje się w fazie intensywnego wzrostu swojej pozycji i wartości.
Istotnym elementem rozwijającego się projektu jest także obecność młodych twórców, których prace coraz częściej pojawiają się na rynku i przyciągają uwagę kolekcjonerów. Wśród nich wyróżnia się Natalia Bażowka, jedna z najmłodszych artystek prezentowanych na tegorocznej aukcji. Jej obraz "Most feel it. Few say it" z 2023 roku osiągnął w tym roku rekordową cenę, co potwierdza rosnące znaczenie jej twórczości. Bażowka reprezentuje nowe pokolenie ekspresyjnego malarstwa figuratywnego, które wnosi świeżą energię i wyraźnie umacnia swoją pozycję na polskiej scenie artystycznej.
Rzadkość jako wartość
Znaczące miejsce w ofercie aukcyjnej "Sztuka Współczesna. Ekspresja i Nowa Figuracja" zajmują prace Edwarda Dwurnika. Na licytację wystawionych zostało aż pięć obrazów, pochodzących z różnego okresu działalności artystycznej malarza. Wśród nich znajduje się "Chrystus na szubienicy" z cyklu "Krzyż" z 1979 roku. Prace z wspomnianego cyklu są rzadkością na polskim rynku sztuki. Dodatkowo, w ofercie aukcyjnej znalazły się dwie prace z cyklu "Sportowcy", który przyniósł Edwardowi Dwurnikowi szeroką rozpoznawalność. Obrazy z tego cyklu często właśnie charakteryzują się dosłownym komentowaniem rzeczywistości lat 80. i ekspresyjnym sposobem malowania.
Ważnym elementem oferty aukcyjnej są obrazy Łukasza Korolkiewicza. Dzieła artysty nieczęsto pojawiają się na licytacjach, co sprawia, że jego prace są obecnie szczególnie poszukiwane przez kolekcjonerów i miłośników sztuki.
Na aukcji prezentowana jest również praca Zbyluta Grzywacza "Opuszczona XI – wg Caravaggia" z 1981 roku. Poziom tego dzieła ma charakter muzealny. Analogiczna praca znajduje się w zbiorach Muzeum Narodowego w Krakowie. Obrazy Zbyluta Grzywacza rzadko pojawiają się na rynku aukcyjnym, ale z reguły wzbudzają duże zainteresowanie wśród miłośników sztuki. Twórczość Zbyluta Grzywacza zapisała się w polskiej historii sztuki jako ta komentująca dosłownie polską rzeczywistość czasów PRL.
Warto zwrócić uwagę na powrót Janusza Akermanna – artysty gdańskiego, wpisującego się właśnie w malarstwo polskiego ekspresjonizmu lat 80. Jego praca została sprzedana na aukcji "Art Outlet. Sztuka Współczesna" 28 października za 30 000 złotych przy cenie wywoławczej 3 800 złotych, co oznacza bardzo dobry wynik i ważny wskaźnik potencjalnego dalszego wzrostu wartości jego twórczości.
Dlaczego ekspresja jest jednym z najbardziej perspektywicznych kierunków sztuki
Rynek malarstwa ekspresyjnego rozwija się jednocześnie "od dołu" i "od góry", ze strony młodszych i aktywnie tworzących artystów oraz ze strony uznanych mistrzów, których pozycja jest już potwierdzona kulturowo i finansowo. Taka struktura rynku sprzyja stabilności i atrakcyjności inwestycyjnej.
Aukcja "Sztuka Współczesna. Ekspresja i Nowa Figuracja" 9 grudnia 2025 roku łączy te dwa poziomy: dojrzałość i potencjał, historię i przyszłość. Dla kolekcjonerów i inwestorów jest to rzadka możliwość wejścia w segment, który rozwija się, umacnia i z każdym rokiem zwiększa swoje znaczenie.