Tańce i zabawy zbójników
Na początku XX wieku coraz chętniej eksponowany we wnętrzach mieszkalnych oraz wystawienniczych kilim urósł niemal do rangi sztuki narodowej. Uznanie, jakim cieszyły się tego typu tkaniny, przełożyło się na liczbę ich realizacji oraz zamówień. Polski kilim stał się bowiem reprezentacją stylu polskiej sztuki, symbolem rodzimości, wielokrotnie docenionym i nagradzanym na najważniejszych krajowych i międzynarodowych wystawach.
Stowarzyszenie Kilim w Zakopanem działające od 1910 i przekształcone kolejno w Warsztaty Kilimkarskie obrało za swój cel odnowę polskiego rzemiosła, skupiając wybitnych twórców i entuzjastów tej dziedziny. Dążyło do wprowadzenia polskich, ludowych motywów do sztuki użytkowej, w tym również tkactwa. Polscy artyści plastycy starali się wydobyć z tradycji te elementy lokalnego folkloru, które miały stanowić o narodowym charakterze sztuki. Na początku XX wieku kilimy zachwycały swoją secesyjną dekoracyjnością, mnogością stylizowanych kwiatów, ornamentami pisanek, wycinanek, parzenic zaczerpniętych z ludowej tradycji. Tkaniny powstałe w ramach stowarzyszenia były sygnowane zwykle w rogu, poniżej bordiury monogramem leżącej litery Z lub podwójnej litery H. Ornamentyka zakopiańskich kilimów to głównie stylizowane kompozycje kwiatowe ujęte w wąskiej bordiurze, ale także zgeometryzowane, ułożone naprzemiennie roślinne dekoracje oraz te opatrzone motywami zaczerpniętymi z góralskiego haftu.
Tkaniny powstałe w ramach zakopiańskiego Stowarzyszenia Kilim cechowała dbałość o wysoki poziom przede wszystkim artystyczny, ale także techniczny. Do grona artystów działających w stowarzyszeniu należeli między innymi Bogdan Treter, Karol Kłosowski, Jan Rembowski, Stanisław Gałek czy Władysław Skoczylas. Niezwykle ważną postacią dla zakopiańskiej tkaniny był Władysław Skoczylas – znany dziś jako mistrz polskiego drzeworytu, piewca góralszczyzny, a zwłaszcza historii Janosika. Legendy zbójnickie osiągnęły niesamowity sukces na pierwszej wystawie Stowarzyszenia Kilim we Lwowie w 1911, a ponadto artysta został wyróżniony dyplomem honorowym na Międzynarodowej Wystawie w Paryżu w 1925. Kilim "Taniec zbójników" według Skoczylasa został wykonany przez słynną wytwórnię – Stowarzyszenie Kilim. Projekt wzoru znajduje się w katalogu wzorów z 1910 roku. Tkanina emanuje rytmiczną dekoracyjnością, ludowym temperamentem oraz fascynacją żywiołowością – dynamicznym, sugestywnym przedstawieniem skoków przez ognisko, tańców, gry na instrumentach i zabaw zbójników.
Artysta na początku XX wieku pracował jako nauczyciel rzeźby figuralnej w Szkole Przemysłu Drzewnego w Zakopanem. Kompozycja przedstawiająca grupę zbójników tańczących dookoła ognia, z tradycyjnymi instrumentami, atrybutami i ornamentami podhalańskimi. To częsty motyw w twórczości Skoczylasa, ale głównie w grafice artystycznej w tekach: "Zbójnickiej", czy "Podhalańskiej". Trudno nie dostrzec podobieństwa prezentowanego kilimu "Taniec zbójników" do drzeworytniczych prac Władysława Skoczylasa – szczególnie do drzeworytu "Taniec" czy też "Taniec zbójników" z teki "Podhalańskiej". Kilimy wykonane według jego wzoru były bardzo popularne i doceniane w ówczesnych czasach. Do znanych kompozycji należały kilimy: "Zbójnicy", "Lasem idzie zbójnicek", "Ukrzyżowany", "Pieta", "Kwiat", "Wazonik", "Trzy wazony", "Parzenice". Kilimy projektu Władysława Skoczylasa to obiekty bardzo rzadko spotykane w kolekcjach muzealnych i na rynku aukcyjnym. Co ciekawe, analogiczne obiekty do kilima "Taniec zbójników" ale w nieco innej kolorystyce znajdują się w kolekcji Muzeum Narodowego w Warszawie oraz w Centralnym Muzeum Włókiennictwa w Łodzi.
