Poznaj klasyków polskiej ilustracji – Zbigniew Lengren
Judyta Majkowska
Zbigniew Lengren był jednym z najwybitniejszych polskich rysowników, karykaturzystów i ilustratorów XX wieku, znanym przede wszystkim jako twórca kultowego Profesora Filutka. Jego twórczość, pełna subtelnego humoru i ciepłej ironii, na trwałe wpisała się w historię polskiej kultury wizualnej.
Lengren urodził się w Tule w Rosji, jednak dzieciństwo i młodość spędził w Toruniu, gdzie ukończył liceum. W 1938 rozpoczął studia na Wydziale Architektury Politechniki Warszawskiej, które przerwał wybuch II wojny światowej. Walczył w kampanii wrześniowej, a następnie trafił do niemieckiej niewoli, spędzając resztę wojny w obozach jenieckich i więzieniach. Po jej zakończeniu kontynuował naukę na Wydziale Sztuk Pięknych Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu.
Swoją karierę artystyczną rozpoczął w 1944, debiutując jako karykaturzysta w piśmie "Stańczyk". Wkrótce potem nawiązał współpracę z wieloma czasopismami, takimi jak "Szpilki", "Świat", "Trybuna Robotnicza" czy "Playboy". Jednak największą sławę przyniosła mu seria rysunkowa "Profesor Filutek", publikowana od 1948 do 2003 na łamach tygodnika "Przekrój". Profesor Filutek, elegancki starszy pan w meloniku, wraz ze swoim pieskiem Filusiem, stał się ikoną polskiego komiksu prasowego.
Lengren był artystą wszechstronnym. Sam nazywał siebie "humorystą" i nie chciał być kojarzony tylko z działalnością rysunkową. Oprócz rysunków satyrycznych tworzył ilustracje do książek dla dzieci i dorosłych, plakaty, scenografie teatralne oraz teksty literackie, w tym wiersze, fraszki i aforyzmy. Współpracował z warszawskimi teatrami satyrycznymi, takimi jak m.in. Teatr Satyryków. Jego twórczość była doceniana nie tylko w Polsce, lecz także za granicą. W Niemczech wydano m.in. "Das dicke Buch Lengren" (1974), zawierającą rysunki oraz żartobliwe artykuły prasowe o charakterze poradnikowym. Przygody Profesora Filutka opublikowano także w Chinach.
Lengren był również twórcą "fotorysunków" – żartów fotograficznych, które stanowiły połączenie fotografii i rysunku. Za swoją działalność artystyczną otrzymał wiele nagród i odznaczeń, w tym Order Uśmiechu oraz Złotą Szpilkę z Wawrzynem w 1988. Zmarł w 2003 w Warszawie, pozostawiając po sobie bogaty dorobek artystyczny, który nadal cieszy się popularnością i uznaniem.
Dziś jego prace można oglądać m.in. w Lengrenówce – jego dawnej pracowni i mieszkaniu przy ul. Brzozowej 6/8a na warszawskim Starym Mieście. Po śmierci artysty miejsce to zostało przekształcone w filię Muzeum Karykatury im. Eryka Lipińskiego. Lengrenówka pełni dziś funkcję kameralnej przestrzeni wystawienniczej i edukacyjnej, gdzie prezentowane są zarówno prace Lengrena, jak i innych polskich rysowników oraz satyryków. Organizowane są tam spotkania autorskie, warsztaty i pokazy, a sam lokal zachował wiele elementów oryginalnego wystroju oddających klimat pracowni artysty.
Dzięki temu odwiedzający mogą poczuć ducha twórczości Lengrena i zobaczyć, jak wyglądało miejsce narodzin kultowego Profesora Filutka.