Sztuka Dawna. XIX w., Modernizm, Międzywojnie. (wyniki)
12 grudnia 2019 godz. 19:00

Jan Zamoyski (1901 Kazimierza Wielka - 1986 Warszawa)
"Wygnańcy 1915" ("Pogorzelcy"), 1925-1929
Cena wylicytowana: 320 000 zł
Numer obiektu na aukcji
37
Jan Zamoyski (1901 Kazimierza Wielka - 1986 Warszawa)
"Wygnańcy 1915" ("Pogorzelcy"), 1925-1929

Cena wylicytowana: 320 000 zł

olej/płótno, 215 x 320 cm
sygnowany i datowany l.d.: 'JAN ZAMOYSKI | 1925-1929'
na krośnie malarskim nalepka przyjęcia oraz nalepka wystawowa Towarzystwa Zachęty Sztuk Pięknych w Warszawie, nalepka transportowa: 'JUL. HERMAN & Co. | DOM HANDLOWO-EKSPEDYCYJNY | Warszawa Ś-to Krzyska 32' oraz nalepka z napisem: 'Genève'; na odwrociu ramy trudno czytelne nalepki wystawowe i transportowe
ID: 77107
Podatki i opłaty
- Do kwoty wylicytowanej doliczana jest opłata aukcyjna. Stanowi ona część końcowej ceny obiektu i wynosi 18%.
- Do kwoty wylicytowanej doliczona zostanie opłata z tytułu "droit de suite". Dla ceny wylicytowanej o równowartości do 50 000 EUR stawka opłaty wynosi 5%. Opłata ustalana jest przy zastosowaniu średniego kursu euro ogłoszonego przez NBP w dniu poprzedzającym dzień aukcji.
Pochodzenie
  • Galerie Lacroix, Genewa (zakup 1931)
  • kolekcja prywatna, Szwajcaria
Stan zachowania
  • Praca wymaga konserwacji oraz ponownego naciągnięcia na krosno. Jeden ubytek w warstwie malarskiej szerokości ok. 1 cm w dolnej partii obrazu.
Literatura
  • Jan Zamoyski, Łukaszowcy. Malarze i malarstwo Bractwa św. Łukasza, Warszawa 1989, s. 43, 88-89, 137, il. 5
  • fotografia archiwalna dzieła, okres międzywojenny, wyk. Jan Ryś, Koncern Ilustrowany Kurier Codzienny Archiwum Ilustracji, Biblioteka Narodowa w Warszawie, sygn. 1-K-5922
  • fotografia archiwalna: Uczestnicy otwarcia wystawy zbiorowej w Zachęcie oraz wystawy "Bractwa św. Łukasza" i stowarzyszenia "Wyzwolonych" (26 października 1929, dzieło w tle na ścianie), Koncern Ilustrowany Kurier Codzienny Archiwum Ilustracji, Biblioteka Narodowa w Warszawie, sygn. 1-K-6148
  • Wystawa zbiorowa prac grupy "Bractwo św. Łukasza". Wystawa zbiorowa akwarel Aleksandra Augustynowicza. Kolekcje prac: Wiktora Stępskiego, Marjana Trzebińskiego, Stanisława Turbia-Krzyształowicza, Antoniego Wippela i Konstantego Wróblewskiego. Wystawa ogólna. Przewodnik Nr. 48, Towarzystwo Zachęty Sztuk Pięknych w Warszawie, Warszawa 1929, s. 6, poz. 95. [jako "Wygnańcy (1915 r.)"]
  • Mieczysław Treter, Katalog Działu Sztuka. Powszechna Wystawa Krajowa, Poznań 1929, poz. 1107
  • fotografia archiwalna z I Wystawy Bractwa Św. Łukasza, luty 1928, Zbiory Specjalne, IS PAN
Wystawiany
  • Confrèrie de St. Luc, École de Varsovie. Exposition des tableaux de jeunes peintres polonais, Musée Rath, Genewa, 1931
  • II Wystawa Bractwa Św. Łukasza, Towarzystwo Zachęty Sztuk Pięknych w Warszawie, 26 października listopad 1929
  • Powszechna Wystawa Krajowa, Poznań, 16 maja 30 września 1929
  • I Wystawa Bractwa Św. Łukasza, Towarzystwo Zachęty Sztuk Pięknych w Warszawie, luty 1928 (nieujęty w katalogu)
Więcej informacji
Fabularny pretekst do roztoczenia potężnej wizji, jaką są „Wygnańcy”, stanowią wydarzenia 1915 roku, kiedy Kazimierz Dolny ucierpiał od ognia artyleryjskiego. Walki I wojny światowej znacząco wpłynęły na życie mieszkańców i architektoniczną tkankę miasta. To, co roztacza się przed oczami patrzących, dotyczy kondycji zwykłych ludzi, dotkniętych przez wojnę. Obraz można rozłożyć na dwa lub trzy podstawowe plany. Pierwszy – wydarzenia przed domem, który spłonął. W tle, niczym na starożytnym reliefie, suną ludzie, tytułowi wygnańcy, którzy niosą na plecach dobytek. Ludzie suną w tej specyficznie „ściśniętej” przestrzeni i, przechodząc, oglądają się w stronę pierwszego planu oraz w stronę widza. Z boku w oddali widnieją zabytki identyfikujące miasto.

W centrum kompozycji kobieta rozpacza po utracie dobytku, opierając się o ślepca, który jakby wstawia się za cierpiącymi bądź szuka w ich imieniu odpowiedzi na pytanie: „Dlaczego?”. Ów niewidomy mężczyzna to tzw. Ślepy Kozdroń – co znamienne nie jest pewne, jak się nazywał, pojawiają się dwa imiona: Józef lub Aleksander. Postać, która znana była w międzywojennym Kazimierzu, portretowana i wykorzystywana w kompozycjach innych malarzy związanych z miastem. Występuje niejednokrotnie w obrazach Antoniego Michalaka, któremu był szczególnie bliski. Jest głównym bohaterem jego monumentalnego obrazu pt.: „Bajka o szczęśliwym człowieku”. On również „obsadził” go dwukrotnie na Ukrzyżowaniu z Marią Magdaleną i św. Janem z 1924 roku – jako Chrystusa i jako św. Jana. Ze zdjęć, jakie się zachowały (m.in. zrobione przez Edwarda Hartwiga), wynika, że wyglądał tak jak przedstawił go Zamoyski. Z relacji osób mu współczesnych (źródło: wkazimierzudolnym.pl) wynika, że stracił wzrok w pewnym momencie życia. Był żonaty, ale jego żona wcześnie zmarła. Jego zajęciem, najpewniej ze względu na kondycję, było żebranie. Nie wiadomo, czemu zawdzięczał tę specyficzną karierę, którą zrobił w kręgach artystycznych. Z relacji wynika, że był człowiekiem głęboko wierzącym i temu zapewne zawdzięczał rolę „św. Franciszka” w międzywojennym malarstwie polskim.

Obraz występował od swego powstania pod dwoma tytułami „Wygnańcy, 1915” bądź „Pogorzelcy”. Był obecny od początku wystawienniczej kariery Bractwa św. Łukasza, na II wystawie, a potem pokazany w Genewie w 1931 roku. W swoich wspomnieniach Zamoyski pisał: „Pierwszą prezentacją naszych obrazów za granicą była wystawa bractwa św. Łukasza i Szkoły Warszawskiej (…) zorganizowana przez Towarzystwo Szerzenia Sztuki Polskiej Wśród Obcych w Musée Rath w Genewie w 1931 r. (…) Spotkała się [wystawa] z niekłamanym zainteresowaniem, a entuzjastyczne wprost krytyki ukazały się nie tylko w genewskiej, ale i całej szwajcarskiej prasie. (…) Ogólne zainteresowanie wystawą znalazło dobitny wyraz w wyjątkowo dużej frekwencji zwiedzających oraz licznych zakupach do galerii i domów prywatnych. Ogółem zakupiono obrazów za 8.000.- franków szwajcarskich, w tym moich Pogorzelców za 3.500.- franków” (Jan Zamoyski, Łukaszowcy, Warszawa 1989, s. 88-9).