„NAD BRZEGIEM ZIELONEJ FALI” – MARIA BALOWA I JACEK MALCZEWSKI

Obiekt: Jacek Malczewski, "Uskrzydlona" (Portret Marii Balowej), 1907 r.

 

„Nad brzegiem zielonej fali

Stoisz różowa i cicha

Za Tobą Lido w słońcu się pali

Przed Tobą morze oddycha.

A pod Twe stopy, które w piasku toną

Na Hadrii brzegu

Zielone fale wodę swoją słoną

Wiodą w szeregu.

W darze ci niosą porosty zielone

Muszelek drobne istoty

Cofają się same wielce wzruszone

Z takiej ochoty.

I znowu wracają i znowu Ci kładą

Swych skarbów krocie.

I znów się perlą spienione kaskady w swoim odwrocie.

I ja podobnie pod Twe stopy białe

Przeczyste, święte,

Składam mych natchnień czerwone korale

W sztukę zaklęte (…)”.

– JACEK MALCZEWSKI, NAD BRZEGIEM ZIELONEJ FALI, 1906

Pierwszy monografista i krewny Jacka Malczewskiego, Adam Heydel, zauważa, iż okres pomiędzy 1906 a 1910 był czasem nowych odkryć malarskich oraz przełamania „zbyt skrystalizowanego schematu kompozycyjnego” w twórczości malarza (Adam Heydel, Jacek Malczewski. Człowiek i artysta, Kraków 1933, s. 198). Zmiana przejawia się również w rozjaśnieniu kolorytu prac – na obrazach Malczewskiego pojawiają się ciepłe fiolety, karminy oraz niebieskawe zielenie. Owa łagodna kolorystyka obecna jest również w prezentowanej kompozycji. Kształtuje ona aurę spokoju i radości, która w pełni oddawała ówczesny stan ducha Malczewskiego. Był to czas, w którym malarz jedyny raz wyjechał w podróż ze swoją muzą.

Portretowaną jest Maria Balowa, ukochana i pierwsza muza artysty. Twarz kobiety jest młoda i radosna, przyozdobiona wysoko upiętą fryzurą. Ukazana jest w półpostaci i przyodziana w zwiewną suknię z dużym dekoltem. Postać byłaby łagodnym aniołem, gdyby nie obecność dwóch par skrzydeł oraz dwóch wznoszących się nad głową wężów, co zbliża ją bardziej do kobiety-chimery uosabianej w twórczości Malczewskiego z wybuchem zmysłowości. Kobieta nosi rysy Marii Balowej. Ową hipotezę potwierdza datowanie umieszczone pod sygnaturą oraz niezwykły pejzaż znajdujący się w wąskim przesmyku skrzydeł portretowanej. Morze jest niezwykle rzadkim motywem w twórczości Jacka Malczewskiego. Zbieżność okresu powstania pracy oraz wspomnianego już wyjazdu Balowej i Malczewskiego do Neapolu potwierdza hipotezę, iż portretowaną jest Maria z Tuligłów. Malczewski włoskiej podróży poświęcił wiersz „Nad brzegiem zielonej fali”, którego świat wyobrażony jest bardzo bliski ikonografii prezentowanego dzieła. Artysta, wracając z majątku Balów, miał w zwyczaju powracanie myślami do ukochanej Balowej i nadawanie jej rysów bohaterom licznych kompozycji. Jej rysy, prawdopodobnie wspominane po pewnym czasie rozłąki ulegały niewielkiej przemianie, jednakże pozostawały na tyle rozpoznawalne, iż Maria mogła powiedzieć: „prawie wszystkie panie do mnie podobne ogromnie”.

W opinii do prezentowanej pracy Agnieszka Ławniczakowa łączy „Uskrzydloną” z podobną, większą kompozycją przechowywaną w zbiorach Muzeum Narodowego w Poznaniu. Prezentowana na aukcji praca według Ławniczakowej ma „świeżość i lekkość spontanicznego, szybkiego studium, zaś druga ‘muzealna’ wersja tematu z 1908 jest dziełem o charakterze w pełni skończonym” (Agnieszka Ławniczakowa, opinia o obrazie „Uskrzydlona”). Pierwsza wersja uskrzydlonej posiada finezyjność, lekkość i swobodę powstającej pod wpływem barwnych wspomnień pracy.

Zapraszamy do zapoznania się z pracami innych wybitnych artystów w katalogu aukcji:
https://desa.pl/pl/auctions/577/muzy-artysta-model-inspiracja-26-wrzesnia-2019-godz-19

Zapraszamy na wystawę przedaukcyjną do 15 września 2019 r.
poniedziałek - piątek w godzinach od 11 do 19
sobota w godzinach od 11 do 16
 

Używamy informacji zapisanych za pomocą plików cookies w celu zapewnienia maksymalnej wygody w korzystaniu z serwisu. Mogą też korzystać z nich współpracujące z nami firmy badawcze oraz reklamowe. Jeśli nie wyrażasz zgody, ustawienia dotyczące plików cookies możesz zmienić w swojej przeglądarce. Tak, rozumiem