DAMA PIKOWA: WITKACY I JEGO ZAKOPIAŃSKA MUZA

Przechowywany w rodzinie od momentu powstania, nigdy nie pokazywany na publicznej wystawie – „Portret Bogumiły Trzaskowskiej” z 1938 roku to niecodzienne odkrycie dla historii sztuki oraz wybitny przykład sztuki portretowej Stanisława Ignacego Witkiewicza. Kryje w sobie tajemnicze piękno modelki, jak również jej nietuzinkową biografię.



Zdjęcie: Stanisław Ignacy Witkiewicz, Portret Bogumiły Trzaskowskiej, 1938 r. 

Bogumiła Trzaskowska, urodzona w 1911 roku w Warszawie, należała do pokolenia, które swoją młodość przeżywało w odrodzonej II Rzeczpospolitej. Choć interesowała się sztukami plastycznymi i zdawała na warszawską Akademię Sztuk Pięknych, to ostatecznie wybrała karierę lekarską. Uczyła się stomatologii w Akademii Stomatologicznej, której patronował Wydział Lekarski Uniwersytetu Warszawskiego. Do Zakopanego przyjechała w styczniu 1938 roku, aby pozostać tam do końca życia. Wówczas miała zastępować doktor Mieczysławę Skąpską, jedną z trzech dentystek w mieście, która wyjeżdżała zagranicę. Skąpska posiadała gabinet przy Krupówkach, blisko skrzyżowania z ulicą Piłsudskiego, gdzie pracowała także młoda Trzaskowska. Tam też poznała Witkacego, który był stałym bywalcem tej praktyki stomatologicznej. Artysta, zafascynowany postacią nieznajomej z Warszawy, został jej pacjentem (miał powiedzieć, że „i tak patrzy ciągle na nową smarkulę”), a wkrótce obydwoje poznali się lepiej na gruncie towarzyskim.

 


Zdjęcia: Fotograficzne portrety Bogumiły Trzaskowskiej, okres przedwojenny, zbiory rodziny sportretowanej

Trzaskowska była gościem Ottona Fedorowicza, dyrektora gospodarczego sanatorium Czerwonego Krzyża położonego przy Chramcówkach w Zakopanem, brata meteorologa Józefa Fedorowicza zwanego Pimkiem. Na przyjęciu, które opisuje Joanna Siedlecka w książce „Mahatma Witkac”, bazując na wspomnieniach Trzaskowskiej, Witkacy kazał usadzić się obok stomatolożki, tłumacząc, że „i tak będzie się jej przyglądał”. Tego wieczoru powstał pierwszy portret Trzaskowskiej. „Dali mu szybko kawałek węgla, którym naszkicował ją – czarną, złą, wściekłą. I tak pewnie wyglądała – namawiał ją na seans w 'Witkiewiczówce', ale bała się – uważała go trochę za wariata”. Mimo początkowej niechęci kobiety, „Wariat z Krupówek” wykonał jeszcze sześć portretów Trzaskowskiej. Zapraszał ją do „Witkiewiczówki”, willi położonej na Antałówce, gdzie w latach 30. XX wieku mieszkał i tworzył Witkacy. „Poszła (…) z duszą na ramieniu i przez moment żałowała – zaraz wyszedł, zostawił samą wśród portretów o niesamowitych twarzach, szalonych, dzikich oczach”. Po powrocie namalował niczym w transie cztery portrety: jako grzeczną i niegrzeczną dziewczynkę, całą na niebiesko i jeden z dużymi zielonymi oczami. Podczas kolejnego seansu powstały dwa wizerunki Trzaskowskiej. Nie jest pewne, kiedy dokładnie autor stworzył prezentowany portret. Być może należy go wiązać z drugą wizytą w „Witkiewiczówce” 20 sierpnia 1938 roku.


Zdjęcie: Bogumiła Trzaskowska na nartach w Tatrach, okres przedwojenny, zbiory rodziny sportretowanej

Trzaskowska prowadziła praktykę stomatologiczną w Zakopanem do lat 70. XX stulecia. Zmarła tamże w 2006 roku. Krótko przed wybuchem wojny, w lecie 1939 roku, wyszła za mąż za inżyniera Kazimierza Kępę z Warszawy, miłośnika taternictwa. W rodzinie Trzaskowskiej przechowywane jest wspomnienie o mężu ratującym Bogumiłę, która prawie spadłaby podczas wspinaczki na północnej ścianie Giewontu. Kępa został aresztowany podczas dużej łapanki w Zakopanem we wrześniu 1939 roku i zastrzelony przez nazistów w Kuźnicach. W 1942 roku Trzaskowska poznała w sanatorium na Gładkim malarza Tatr, Tadeusza Kurka, i wkrótce wyszła za niego za mąż. Nawet w późnych latach ulegała swojej pasji z młodości i malowała niewielkie pejzaże i inne kompozycje.



Zdjęcie: Bogumiła Trzaskowska na tle własnych portretów autorstwa Witkacego, okres powojenny, zbiory rodziny sportretowanej

Pięć portretów wykonanych przez Witkacego wywiozła przed wybuchem wojny do domu rodziców przy ulicy Czerniakowskiej w Warszawie. Prace te nie zachowały się i zostały zniszczone w powstaniu warszawskim. Dwa portrety Trzaskowska zachowała w Zakopanem. Szczęśliwie przetrwały w doskonałym stanie przez kolejne dziesięciolecia w jej mieszkaniu przy Krupówkach. Historię relacji Bogumiły Trzaskowskiej opisała w 1992 roku Joanna Siedlecka, poświęcając modelce podrozdział książki „Mahatma Witkac”, zatytułowany „Dama Pikowa”.

Zapraszamy do zapoznania się z wybitnymi dziełami w katalogu aukcji:
https://desa.pl/pl/auctions/501/prace-na-papierze-sztuka-dawna-13-listopada-2018-godz-19#objects


Zapraszamy na wystawę przedaukcyjną:

3 – 13 listopada 2018 r.
poniedziałek - piątek w godzinach od 11 do 19
sobota w godzinach od 11 do 16

Używamy informacji zapisanych za pomocą plików cookies w celu zapewnienia maksymalnej wygody w korzystaniu z serwisu. Mogą też korzystać z nich współpracujące z nami firmy badawcze oraz reklamowe. Jeśli nie wyrażasz zgody, ustawienia dotyczące plików cookies możesz zmienić w swojej przeglądarce. Tak, rozumiem