Upiory i zmory

Jan Lebenstein (1930 Brześć Litewski - 1999 Kraków), Świadectwo Zdrowia ("Bill of Health"), 1973 r.
Jan Lebenstein (1930 Brześć Litewski - 1999 Kraków), Radiogram - portret II (Radiografie - portrait II), 1973 r.

 

"Jest w nim jakiś fatalizm, jakieś na zawsze utwierdzone trwanie: na tym właśnie polega tajemnicza racja istnienia twórczości, która dziś już jest i jutro będzie jedną z najuporczywiej oryginalnych i najsilniej dramatycznych twórczości naszego czasu". JEAN CASSOU, 1962

 

Wybitny artysta, Jan Lebenstein, zadebiutował w 1955 podczas wystawy w warszawskim Arsenale "Przeciw wojnie, przeciw faszyzmowi". Już wtedy jego wczesna twórczość zaprezentowana – i nagrodzona – w Arsenale zwiastowała późniejsze poszukiwanie natchnienia dla wyobraźni w wielkich tekstach kultury, będących impulsem do stworzenia jego apokaliptycznej wizji świata.

 

Niespotykana formuła twórczości została doceniona w roku 1959, gdy krytycy francuscy przyznali Janowi Lebensteinowi Grand Prix na 1. Międzynarodowym Biennale Młodych w Paryżu. Umożliwiło to młodemu artyście zamieszkanie we Francji i rozwój kariery, która wkrótce pozwoliła mu zaistnieć za oceanem. Niewątpliwie udział w rozwoju twórcy miały podziemia Luwru, dzięki którym zainteresował się mitologiami, między innymi: asyryjską, babilońską, egipską i grecką. Szczególną fascynacją obdarzył relikty archaicznych cywilizacji: babilońskiej i sumeryjskiej.

 

Odczytując kulturowe archetypy, Lebenstein zwracał szczególną uwagę na wątki erotyczne, takie jak motyw Wielkiej Matki i Wielkiej Nierządnicy oraz tanatologiczne, między innymi motyw Wyspy Umarłych. To właśnie stąd pochodzą poddane deformacji formy ludzkie i zwierzęce, karykaturalne stwory o ludzkiej proweniencji, które obserwujemy w dziełach stworzonych jego ręką. Na przestrzeni kilku dekad twórczości Lebensteina powstało niezwykłe barokowe bestiarium, zarówno pieczołowicie malowane, jak i utrwalane w technice litografii.

 

W przeciwieństwie do artystów swojego pokolenia, Jan Lebenstein nie tylko nie unikał anegdoty w swojej twórczości, ale nawet bywał ilustratorem dzieł literackich. Prace graficzne stanowią ważną część artystycznego dorobku Lebensteina. Warto zaznaczyć, że litografie artysty wystawiała m.in. Galerie Lambert w 1973 roku. Oprócz "Folwarku zwierzęcego" George'a Orwella, "Księgi Hioba", "Apokalipsy" i "Księgi Rodzaju" zilustrował bibliofilskie wydanie poezji Eugenio Montale "Cinquante ans de poésie", które zostały zaprezentowane w niniejszym katalogu.