Stanisław Masłowski

 

Stanisław Masłowski (1853 Włodawa - 1926 Warszawa), Widok na Plac Grzybowski w Warszawie ("Budowa kościoła Wszystkich Świętych"), przed 1892

"Opowiadał (…) o wędrówkach z Witkiewiczem, o odkrywczych wyprawach na przedmieścia, na targowiska, gdzie dużo rysowali. Odkrycia ich były nie tylko kategorii malarskiej, ale i ludzkiej. W twórczości Masłowskiego zjawia się nowy temat: miasto ówczesne, człowiek miejski, Warszawa, Ventre de Varsovie i związany z nim świat pracy i nędzy (...)". Maciej Masłowski, Stanisław Masłowski. Materiały do życiorysu i twórczości, Wrocław 1957, s. 106-108

 

Konrad Brandel, Budowa kościoła Wszystkich Świętych na placu Grzybowskim w Warszawie, 1867, za: Danuta Jackiewicz, Fotografowie Warszawy. Konrad Brandel 1838-1920, Warszawa 2015, s. 55, źródło: wikimedia commons

 

Plac Grzybowski w Warszawie, za: Dobrosław Kobielski, Warszawa na fotografiach z XIX wieku, Warszawa 1970, s. 134, źródło: wikimedia commons

"Podobnie jak Józef Chełmoński, Julian Fałat i Leon Wyczółkowski, koryfeuszem polskiego malarstwa pejzażowego był Stanisław Masłowski. Pojmował on krajobraz bardziej nowocześnie niż jego poprzednicy, odmienił warsztat i metodę pracy, wyszedł w plener, nadał właściwą rangę problemom światła i barwy" – stwierdza Aleksandra Melbechowska-Luty (Mali mistrzowie polskiego pejzażu XIX wieku, Warszawa 1997, s. 170). Malarz odebrał edukację w warszawskiej klasie rysunkowej w latach 1871-75. Przebywał pół roku w Monachium (1886), a na jego twórczość wpłynął kontakt z malarstwem polskich monachijczyków, przyswojony przede wszystkim w Warszawie. Odbywał podróże na Ukrainę, co zasadniczo ukształtowało tematykę jego wczesnej twórczości z lat 70. XIX stulecia.

Monografista i syn malarza, Maciej Masłowski, pisze o nowych impulsach, które wpływają na twórczość ojca w latach 80.: "Jak wiadomo – Gierymski, Witkiewicz, Sygietyński, 'Wędrowiec' w latach 1884-1887. Masłowski był integralnym uczestnikiem tego grona. Nie tylko ulegał rewolucji, ale i sam ją robił. (…) Opowiadał (…) o wędrówkach z Witkiewiczem, o odkrywczych wyprawach na przedmieścia, na targowiska, gdzie dużo rysowali. Odkrycia ich były nie tylko kategorii malarskiej, ale i ludzkiej. W twórczości Masłowskiego zjawia się nowy temat: miasto ówczesne, człowiek miejski, Warszawa, Ventre de Varsovie i związany z nim świat pracy i nędzy, rejestrowane nie tylko z mistrzostwem rysunku, światłocienia czy plamy barwnej, ale z gorącą bezwzględną prawdą społecznej solidarności i protestu" (Maciej Masłowski, Stanisław Masłowski. Materiały do życiorysu i twórczości, Wrocław 1957, s. 106-108).

Prezentowany "Widok na Plac Grzybowski w Warszawie" to unikalny dokument historyczny i wybitny pejzaż miejski związany z nurtem polskiego realizmu. Malarz na pierwszym planie przedstawił, co znamienne, kamienie bruku z kałużami połyskującymi w świetle pochmurnego poranka. Dalej, perspektywa wzorku widza otwiera się na wozy oraz kobiety i mężczyzn zgromadzonych wokół miejsc z towarami. Przy Placu Grzybowskim od 1861 budowano monumentalny kościół Wszystkich Świętych projektu Henryka Marconiego. Budowla zdominowała tę część miasta, związaną przecież ze społecznością żydowską, która w pobliżu miała dwie synagogi. Masłowski zdjął widok budowli jeszcze przed 1892, kiedy to rozpoczęto budowę wież. Praca powstała najpewniej jeszcze w latach 80. XIX stulecia. Podjęta tutaj tematyka bliska jest ideałom miejskiego realizmu kręgu "Wędrowca", a luministyczna formuła artystyczna jawnie koresponduje z widokami Warszawy Aleksandra Gierymskiego.