Olga Boznańska "Kościół Inwalidów w Paryżu"

Olga Boznańska (1865 Kraków - 1940 Paryż) Kościół Inwalidów w Paryżu, 1906

 

"(…) Maluję, maluję, i ledwie widać że pracuję przy portretach, tak leniwie postępują one. Tyle, tyle pracy w każdym z nich! (…)" – opisywała malarka ferwor swojej pracy w liście do przyjaciółki i głównej powierniczki, Julii Gradomskiej 24 lutego 1906 roku. Boznańska po przybyciu do Paryża w 1898 roku była, w szczególności do I wojny światowej, uznaną portrecistką paryskiej elity i międzynarodowej kolonii istniejącej nad Sekwaną. Niejako na uboczu głównego nurtu jej malarstwa powstawały intymne pejzaże, malowane "dla siebie". Pierwszego tego rodzaju dzieło zostało wykonane już w okresie krakowskim ("Zabudowania miejskie", 1885, Muzeum Narodowe w Krakowie).

 

Jak twierdziła Boznańska "krajobrazu nie można posadzić na kanapie i kazać mu przychodzić kilkanaście razy do pracowni", podkreślając trudność tego gatunku. Krajobrazy artystki to najczęściej pejzaże miejskie malowane z okna pracowni czy to w Krakowie, czy to w Paryżu. Obserwacja miasta z okien studia i jego wyludnienie w dziełach Boznańskiej bywało niekiedy odczytywane jako "oddalenie" samej artystki od życia, ekspresja "zamknięcia się" we własnej przestrzeni tworzenia. Niewielkie formaty jej pejzaży i szkicowy sposób potraktowania materii malarskiej tworzył z jej krajobrazowych dzieł "impresyjne notatki", jak nazywała je Anna Król.

 

Datowany przez Boznańską na licu na luty 1906 roku (w literaturze podaje się, że sygnatura Boznańskiej jest nieczytelna) widok na kościół Inwalidów w Paryżu powstał w okresie, gdy artystka zamieszkiwała w pracowni przy 114 Rue Vaugirard. Malowała więc budowlę oddaloną od swojego atelier o około 2 kilometry. Kościół św. Ludwika (kościół Inwalidów) ufundowany został przez Ludwika XIV dla weteranów wojennych. Projekt autorstwa Julesa Hardouina-Mansarta został ukończony na początku XVIII stulecia. "Kościół Inwalidów w Paryżu" Boznańskiej w literaturze zwyczajowo był datowany na 1899 rok.

 

Ewa Bobrowska przy okazji monograficznej wystawy artystki w Muzeum Narodowym w Krakowie zmieniła datę powstania na około 1906 rok, odwołując się do "spłowiałej" barwy kopuły, pozłoconej ostatni raz 30 lat wcześniej, w 1869 roku. Badaczka odnotowuje: "Widoczna na jej obrazie szara kopuła kościoła Inwalidów nie jest więc artystyczną wizją malarki, ale realistycznym widokiem, który miała ona przed oczami" (Olga Boznańska 1865-1940, katalog wystawy, Muzeum Narodowe w Krakowie, Kraków 2014, s. 293). Malarka stworzyła mgławicową mozaikę barwną, posługując się bielą, szarościami czy ugrem i dodając śmiałe akcenty zieleni, żółcieni czy błękitu.

 

Praca Boznańskiej otwarta jest na symboliczne odczytanie pejzażu jako obrazu psychiki samej artystki. Malarka w okresie paryskim dużo pracuje, co sprawia jej przyjemność, lecz jej stan ducha bywa nieco nadwątlony: "Nie mogę być inną niż jestem, jak podkład smutny, to wszystko, co na nim wyrośnie, smutnym być musi" (list do Julii Gradomskiej, wiosna 1908). W 1906 roku zmarł podczas pobytu w Paryżu ojciec artystki, Adam Nowina Boznański (8 stycznia 1906). Na Boznańską negatywnie wpływa również choroba psychiczna i alkoholowa jej siostry, Izy. "Szare" widoki z okna pracowni widziane mogą być jako popisowe, pełne wigoru malarskie notatki, ale również, w świetle biograficznych faktów i epistolografii malarki, ekrany jej duszy.

Édouard Baldus, Hôtel des Invalides, fotografia 1858, The New York Public Library, źródło: wikimedia commons
Olga Boznańska, Motyw z Paryża, 1903, Muzeum Narodowe w Krakowie, źródło: wikimedia commons