MONTE GEWONTO. NARTY, DANCING, BRYDŻ

Wbrew pozorom wybuch I wojny światowej nie wstrzymał napływu przybyszów. Do Zakopanego zjechało się towarzystwo artystycznointelektualne w obawie przed działaniami wojennymi. Część z owych osób w Zakopanem pozostała, sprawiając, że owa niewielka mieścina, wcześniej nie odkryta, dzięki ich działaniom mogła na stałe zapisać się w kartach historii. Po wojnie nadal działało Towarzystwo Tatrzańskie (dzięki którego staraniom powstała m.in. kolej liniowa na Kasprowy Wierch oraz Muzeum Tatrzańskie), Szkoła Przemysłu Drzewnego oraz Krajowa Szkoła Koronkarska, myślano również o powołaniu Wolnej Szkoły Sztuk Pięknych, w której wykładać mieli m.in. Władysław Skoczylas, August Zamoyski oraz Tymon Niesiołowski (Hubner-Wojciechowska, s. 28).

ULICA KRUPÓWKI W ZAKOPANEM. WIDOCZNY SKLEP SPORTOWY FRANCISZKA BUJAKA ORAZ SZKOŁA TAŃCÓW IGNACEGO WILCZKA, 1933, ŹRÓDŁO: NAC ONLINE

W sposób oczywisty Zakopane, w czasach po I wojnie światowej, zaczęło zmieniać swój charakter. Miasto nadal przyciągało lecznictwem, lecz coraz częściej zwracano uwagę na jego rolę jako miejsca idealnego do uprawiania sportu i turystyki oraz wymieniano jego liczne walory kulturalne i rozrywkowe. Zakopane zyskało status zimowej stolicy polski dzięki rychłemu rozbudowaniu infrastruktury sportowej (m.in. budowy skoczni Wielka Krokiew oraz kolei liniowej na Kasprowy Wierch), sieci szlaków turystycznych oraz zwiększeniu liczby górskich schronisk.

Uczestnik II Międzynarodowego Wyścigu Tatrzańskiego podczas jazdy w samochodzie Bugatti, 1929, źródło: NAC Online

Pod koniec lat 20. XX wieku Zakopane stanowiło ośrodek na sportowym poziomie. Napływ turystów miał obosieczne skutki – był to czas dobrej koniunktury dla miasta, ale również niezaplanowanej przebudowy w celu wygospodarowania nowego miejsca dla stale napływających letników. Co ważniejsze, już od blisko dwóch dekad obawiano się o utratę tożsamości górali w konfrontacji ze zbyt dużą dynamiką zmian, nieposzanowania dla tradycji oraz nowinkami przynoszonymi przez osiedlających się z zewnątrz. W sposób oczywisty liczba spragnionych wypoczynku letników przewyższała grono lokalnych mieszkańców. Ów stan rzeczy nie przeszkodził w kształtowaniu się zakopiańskiego środowiska artystycznego.

LEON CHWISTEK W OGRODZIE SWOJEGO DOMU W ZAKOPANEM WRAZ Z ŻONĄ, ZOFIĄ STRYJEŃSKĄ I RAFAŁEM MALCZEWSKIM, OKRES MIĘDZYWOJENNY, ŹRÓDŁO: NAC ONLINE

 

To w Zakopanem działał Witkacy, tworzył Karol Szymanowski, swój manifest ogłosiła grupa Formistów, a Państwowa Szkoła Przemysłu Drzewnego rozwijała się prężnie pod kierunkiem Karola Stryjeńskiego. To właśnie do Zakopanego przyjechał z Paryża na rowerze rzeźbiarz August Zamoyski, to w tym mieście szkołę tańca prowadziła jego żona i znana tancerka Rita Sacchetto, malarz Tadeusz Koniewicz wyprawiał karnawał w Klubie Zakopiańskim, a Stanisław Karpowicz raczył lokalną bohemę frykasami z restauracji "Morskie Oko". W lutym 1939 Zakopane było gospodarzem legendarnych Narciarskich Mistrzostw Świata FIS. Okres międzywojenny zamyka w sposób szczególny śmierć dwóch wybitnych postaci: Karola Szymanowskiego oraz Stanisława Ignacego Witkiewicza. 1 września na teren Zakopanego wkroczyły wojska niemieckie oraz słowackie rozpoczynając okres pięcioletniej okupacji. "Jeśli chodzi o Zakopane, z tamtych czasów zazwyczaj pamięta się Goralenvolk i, na osłodę, epopeję tatrzańskich kurierów. (…) A przecież Zakopane jest miastem, które w latach hitlerowskiej niewoli poniosło (w stosunku do liczby ludności stałej) ogromne ofiary. (…) Większość reprezentacyjnych budynków została przejęta przez okupantów, a ich mieszkańców zmuszono do przeprowadzki lub wyrzucono na bruk (…)" (Maciej Pinkwart, Przedwojenne Tatry, Zakopane i Podhale. Najpiękniejsze fotografie, Warszawa 2011, s. 24).

RESTAURACJA STANISŁAWA KARPOWICZA W ZAKOPANEM, 1932, ŹRÓDŁO: NAC ONLINE
CUKIERNIA I RESTAURACJA FRANCISZKA TRZASKI W ZAKOPANEM. DANCING W LOKALU, 1933, ŹRÓDŁO: NAC ONLINE
„TORPEDA PODHALAŃSKA” (LUXTORPEDA) NA DWORCU KOLEJOWYM W ZAKOPANEM, 1936-1938, ŹRÓDŁO: WIKIMMEDIA COMMONS

"W 1963 r. zakopiańscy artyści i pedagodzy liceum plastycznego, m.in.: Tadeusz i Barbara Brzozowscy, Kazimierz i Ewa Fajkoszowie, Władysław Hasior, Antoni Rząsa, Arkadiusz Waloch i Urszula Kenar, utworzyli galerię Pegaz przy siedzibie Klubu Międzynarodowej Prasy i Książki w zakopiańskim Domu Turysty. W uzasadnieniu jej powołania pisali: ‘Zakopane, silny ośrodek plastyczny o wieloletniej tradycji, musi mieć możliwość eksponowania swojego artystycznego dorobku. Nie tylko czysto lokalnego. Nawiązanie kontaktu z twórcami z całej Polski wytworzy atmosferę zdrowego fermentu, da możliwość konfrontacji najrozmaitszych poszukiwań i rozwiązań. Wyzwoli Zakopane z groźby prowincjonalizmu i źle pojętego tradycjonalizmu'". Joanna Hübner-Wojciechowska, Sztuka Skalnego Podhala. Przewodnik dla kolekcjonerów, Warszawa 2019, s. 88