Jan Lebenstein

Jan Lebenstein (1930 Brześć Litewski - 1999 Kraków) Bez tytułu, 1963

 

Prezentowana praca powstała w 1963 roku i należy do jednego z najbardziej rozpoznawalnych i ciekawych w twórczości Jana Lebensteina cykli "Figur Osiowych" – emblematu malarstwa artysty. Lebenstein komponował swoje prace, zarówno obrazy, jak i rysunki wedle ściśle przemyślanego schematu. "Figury" charakteryzuje zatem wertykalny, osiowy podział, wzdłuż którego rozlewają się płaszczyzny barw utrzymane z pozoru w nieefektownej, ziemistej, beżowo-brązowej tonacji. Lebenstein w swojej twórczości częstokroć nawiązywał do tekstów kultury, starożytnej mitologii oraz biblii, w których to upatrywał drogę ku nowoczesnemu myśleniu o sztuce, kształtując przy tym jej apokaliptyczną wizję.  

 

 "Ja wcale nie uważam, że sztuka jest jakąś świątynią ponad, wznoszącą się w obłokach ponad masami. Sztuka jest śladem człowieka, przynajmniej w naszej aktualnej cywilizacji, to jest tylko ślad człowieka. Człowieka, który nie jest anonimem, który chce być sobą. Być sobą – to wymaga dużego wysiłku". 

 – JAN LEBENSTEIN 

 

Z tych nieoczywistych na pierwszy rzut oka przedstawień wyłaniają się transpozycje ludzkich figur, szkieletów dzikich zwierząt, czy wizerunki przeskalowanych owadów, w których można dostrzec echa fascynacji artysty archaicznymi kulturami, a które przywodzą na myśl totemy powiązane z religijnym kultem. Figury rozpościerające się wzdłuż tytułowej osi zarysowane są wyraźnym, czarnym konturem, na który nachodzą połacie płynnego tła. "Figury osiowe" Lebensteina powstawały zarówno w technice olejnej na płótnie, ale również – jak prezentowana tu praca – malowane były gwaszem na papierze. Wartości tym emblematycznym dla twórczości Lebensteina kompozycjom dodaje bogactwo malarskiej materii. Charakterystyczną chropowatość i ziarnistość faktury artysta osiągał nie tylko na pracach olejnych, ale również na tych gdzie podłożem, tak jak tu, był papier.  

 

Niniejsza kompozycja przedstawia odwróconą tyłem figurę zwierzęcą o mocno zarysowanym przez artystę masywnym korpusie, który zdobi harmonijnie rozpostarte poroże. Utrzymana w typowej dla Lebensteina palecie kolorystycznej kompozycja jest kwintesencją twórczych poszukiwań artysty w latach 60., czasie powszechnie uznanym przez krytykę i kolekcjonerów za najważniejszy okres w twórczości malarza. Warto zwrócić uwagę na ekspresyjność prezentowanej pracy. Podkreślona przez zamaszyste, przecinające przestrzeń ostre pociągnięcia pędzla kompozycja na tle innych gwaszy z tego okresu zdaje się być niezwykle ekspresyjna i dynamiczna.  

 

Jesienią 1959 roku prace z cyklu "Figur osiowych" zostały zaprezentowane podczas I Biennale de Paris, gdzie Lebenstein otrzymał Grand Prix, co zaowocowało wielką monograficzną wystawą artysty w Musée d'Art Moderne de la Ville de Paris w 1961 roku. Od 1960 roku artysta na stałe zamieszkał w Paryżu, gdzie związał się ze środowiskiem polskiej emigracji. Prace Lebensteina znajdują swoje miejsce w najważniejszych światowych instytucjach kultury oraz w wielu prestiżowych prywatnych kolekcjach, jak zbiory Muzeum Narodowego w Warszawie, Krakowie, Poznaniu, czy Museum of Modern Art w Nowym Jorku oraz paryskim Nationale d'Art Moderne.