Bolesław Cybis "Głowa manekina w zawoju"

Bolesław Cybis (1895 Folwark Massandra na Krymie - 1957 Trenton, New Jersey, USA) Głowa manekina w zawoju, 1925

 

Dwudziestowieczna awangarda zasadniczo zmieniła podejście artystów do człowieka i otaczającej ich rzeczywistości. Krąg dadaistów dokonał znamiennej w skutkach transformacji. Świat natury stał się światem mechaniki, a człowiek maszyną. Wszystko zostało sprowadzone do prostych, a jednocześnie skomplikowanych mechanizmów. Manekin, do tej pory wyposażenie pracowni i przedmiot czysto funkcjonalny, nabrał w postępowym świecie futurystów, surrealistów i ekspresjonistów nowego znaczenia. Implikował w sobie zarówno cząstkę realnego człowieka, jak i tajemniczą, niezbadaną sferę sztucznie wykreowanej istoty. W postapokaliptycznym świecie naznaczonym piętnem I wojny światowej to właśnie manekin stał się symbolem nowej epoki, który jak widmo zawisł nad Europą pytającą o sens egzystencji i dalszej działalności artystycznej. Przytoczyć wystarczy tylko przerażającą kukłę niemieckiego żołnierza, która dosłownie wisiała nad odwiedzającymi I Międzynarodowe Targi Dada (Erste Internationale Dada-Messe) zorganizowane w 1920 w Berlinie. Podobny charakter posiadają wizerunki manekinów Bolesław Cybisa tworzone około 1925. Głowa manekina w zawoju przywodzi na myśl klasyczne portretowe ujęcia. Zasadniczą różnicę stanowi jednak puste spojrzenie i powtarzalność rysów ukazywanej postaci. Ekspresyjnie potraktowana draperia zawoju stanowi pewnego rodzaju zapowiedź egzotycznych wizerunków, które powstaną w przyszłości w wyniku zamorskiej podróży artysty.