14 listopada 2020

Skandalizujące dzieło na aukcji w DESA Unicum

Najgłośniejsze polskie dzieło współczesne, na które Daniel Olbrychski, na oczach całej Polski, rzucił się z szablą. ,,Naziści" autorstwa Piotra Uklańskiego to jedna z najbardziej skandalizujących prac ostatnich lat. Już 19 listopada będzie licytowana na aukcji ,,Sztuka Współczesna. Nowe Pokolenie po 1989". 

 

O tym wydarzeniu słyszała prawie cała Polska. W roku 2000 Daniel Olbrychski w warszawskiej galerii "Zachęta" zniszczył szablą kilka wiszących na wystawie fotografii. Prace były częścią wystawianego dzieła Piotra Uklańskiego "Naziści". Skandal związany z kompozycją Uklańskiego spotęgował kontrowersje związane z dziełem. 

 

"Naziści" zostali po raz pierwszy pokazani w Londynie w 1998 w Photographers Gallery, słynnej galerii specjalizującej się w wystawach fotografii. Uklański zaprezentował wybór kolorowych i czarno-białych fotograficznych wizerunków aktorów wcielających się w role nazistów amerykańskich i europejskich filmach. Uklański opisując swoją pracę mówił: 

"Portret nazisty w kulturze masowej jest najbardziej wyrazistym okazem przekłamania prawdy o historii, o ludziach. Jest to dla mnie tym bardziej ważne, że to główne źródło informacji o tamtych czasach, dla wielu jedyne".

 

Stach Szabłowski postrzegał pracę Uklańskiego jako przykład sztuki czysto postmodernistycznej – z jednej strony artysta w oczywisty sposób sięga po obrazy szczególnie prowokujące, ale istota jego prowokacji nie sprowadza się do wykorzystania kontrowersyjnego wizerunku, ale do obnażenia wszechobecności tych obrazów w popkulturze. W swojej twórczości Uklański nie usiłuje walczyć z tradycyjnym podejściem do historii. Chce jedynie eksponować pewien rozdźwięk pomiędzy rozumieniem historii jako dziedzictwa narodowego, a jej powierzchownym traktowaniem w kulturze masowej.


Wystawa w "Zachęcie" i zamach Olbrychskiego nadały jej nowe znaczenia. Dla Szabłowskiego atak Olbrychskiego, pokazuje faktyczne niezrozumienie zamiarów artysty, który za cel obiera machinę masowej kultury, a nie obrazę uczuć indywidualnego widza. Zdaniem Szabłowskiego swoją postawą Olbrychski "nieświadomie skonstruował nośną metaforę – wprowadził na scenę figurę tradycyjnej polskości, postać sarmaty, który narodowym a zarazem archaicznym orężem walczy z obrazami nowej kultury" (Stach Szabłowski, "Sarmata kontra ‘Naziści'. Zniszczenie wystawy Piotra Uklańskiego ‘Naziści' przez Daniela Olbrychskiego", Narodowe Centrum Kultury).
 

W polskim kontekście, dzieła Uklańskiego zdają się stać w opozycji do wieloletniej i ugruntowanej tradycji upamiętniania ofiar zagłady i prywatnych przeżyć Holocaustu, do której zaliczają się prace takich artystów, jak chociażby Alina Szapocznikow i Józef Szajna. W rzeczywistości, Uklański nie usiłuje walczyć z tradycją moralnego podejścia do historii, a jedynie eksponować pewien dysonans pomiędzy rozumieniem historii jako moralnie obciążonego dziedzictwa narodowego, a jej powierzchownym traktowaniem w kulturze masowej.

 

Jedna z edycji "Nazistów" znajduje się w prestiżowej kolekcji Metropolitan Museum w Nowym Jorku.  Inny egzemplarz tego dzieła został sprzedany w 2006 roku w domu aukcyjnym Phillips de Pury & Company w Londynie za kwotę 568 tys. funtów (ponad milion złotych). Wówczas było to najdroższe polskie dzieło sztuki współczesnej.

 

 

 

 

 

 

Partnerem Mediowym Aukcji jest