9 kwietnia 2020

Mariaż wizjonerskiego projektu z masową produkcją

Joseph Maria Olbrich | Komplet do herbaty i kawy w stylu secesji wiedeńskiej, około 1904
Joseph Maria Olbrich, jako wychowanek Ottona Wagnera, ojca stylu secesji wiedeńskiej był jedną z najważniejszych postaci artystycznego Wiednia przełomu wieków. Stał się współzałożycielem stowarzyszenia artystów Secesji Wiedeńskiej, wraz z Gustawem Klimtem, Kolomanem Moserem, Josefem Hoffmannem, Maxem Kurzweilem, Josefem Engelhartem, Ernstem Stöhrem i Wilhelmem Listem. Zaprojektował świątynię tego nurtu, Pawilon Secesji Wiedeńskiej, zrealizował kilka projektów  monumentalnych, oraz pokaźną ilość secesyjnych willi. W dojrzałej fazie kariery projektował kuchnie, sypialnie, czy pokoje dzienne, meble, zastawy stołowe, instrumenty muzyczne i oprawy książek. Projektowanie traktował, zgodnie z ogólnym postulatem wiedeńskiego nurtu, jako artystyczną działalność totalną.
 
Jego koncepcje estetyczne nie kończyły się na wyglądzie zewnętrznym budynku, lecz wnikały unisonem w wystrój wnętrza oraz w detal każdego przedmiotu użytkowego. Wyrazem tej artystycznej strategii stała się kolonia artystyczna Mathildenhöhe w Darmstadt, w której Olbrich był najważniejszą figurą. Pierwsza wystawa kolonii, Internationale Bauausstellung, w 1901 roku, była jedną z wielu ówczesnych konkretyzacji postulatów secesjonistów. Ujmując w programie całe domy jako części składowe ekspozycji, dobitnie pokazywała, że dzieło sztuki zaczyna się od bryły budynku po intarsję mebli w jego wyposażeniu.


Zgodnie z tą doktryną, prezentowany serwis cynowy jest elementem większego założenia projektanta. Rys zarówno dzbanka, jak i całego serwisu powraca w dokumentacji projektów Olbricha. Geneza wzoru sięga zapewne 1901 roku i przygotowań artysty do pierwszej wystawy kolonii Mathildenhöhe. W drugim wydaniu albumu "Ideen von Olbrich" z 1904 roku, reprodukowana praca zatytułowana jako "studium dzbanka cynowego" ("Zinnkanne Studie") jest istotną dokumentacją naświetlającą znaczenie przedmiotu w oeuvre artysty. W tym samym albumie powraca motyw serwisu, już kompletnego, czteroczęściowego, jako ukończonej realizacji, na fotografii zamykającej rozdział książki.

 

Fotografia pokoju jadalnego w Szarym Domu (Graues Haus) w kolonii artystycznej Mathildenhöhe w Darmstadt, podczas drugiej wystawy w 1904 roku. Na kredensie po prawej widoczny serwis projektu Olbricha. / Źródło: Bildarchiv Foto Marburg

Możliwe jest, że serwis znalazł się na ekspozycji kolonii w Darmstadt w 1904 roku. Podobny serwis można dostrzec na archiwalnych zdjęciach sali jadalnej w tak zwanym Szarym Domu ("Graue Haus", znany także jako "Predigerhaus") z grupy Dreihäusergruppe. W tym samym roku model serwisu cynowego znalazł się w prestiżowym wyborze projektów eksponowanych podczas wielkiej wystawy światowej w Saint Louis w Stanach Zjednoczonych. Niemiecki i amerykański katalog wystawy, w zaprojektowanym przez Olbricha "pokoju herbacianym" ("Tea Room"), ogółem odnotowuje eksponowane wyroby cynowe firmy Eduard Hueck w Lüdenscheid, wśród których, jak można się domyślać, musiał znaleźć się także znany już serwis cynowy.


Projekt Olbricha, w swoim kształcie i historii, wyraża specyfikę pracy środowiska kolonii artystycznej w Darmstadt i secesjonistów wiedeńskich zmierzających do nobilitacji wzornictwa użytkowego. To projekt unikatowy, skrojony pod uniformistyczną wizję artysty, a jednocześnie wyrób powtarzalny; jest finalnym efektem mariażu wizjonerskiego, ekskluzywnego projektu z masową produkcją.

 

Egzemplarze tego modelu znajdują się w kolekcjach muzealnych w Europie (Museum Künstlerkolonie Darmstadt – Mathildenhöhe, Darmstadt, Niemcy) i Stanach Zjednoczonych (Virginia Museum of Fine Arts, Richmond, Virginia).

Studium cynowego dzbanka oraz fotografia całego serwisu z albumu 'Ideen von Olbrich' Josepha Marii Olbricha, s. 121, oraz strona nienumerowana.