4 listopada 2020

Malarz Matejko z Krynicy

Nikifor - związany z Krynicą Łemko z pochodzenia, samouk, na wpół analfabeta, malarz-amator, jeden z najwybitniejszych twórców "sztuki naiwnej" w Europie. Wiedza na temat pochodzenia i młodości artysty jest skąpa i niepewna. Zapamiętany jako "od zawsze" fragment folkloru Krynicy. 

 

Nie miał żadnego wykształcenia, chodź ponoć przez krótki okres uczęszczał do szkoły powszechnej, a ułomność psychiczna i fizyczna utrudniała mu kontakt z otoczeniem. Łącznikiem ze światem zewnętrznym było dla niego malowanie. Mimo tego, że był samoukiem, ale niewątpliwie przez naturę został obdarzony nadzwyczajnym talentem malarskim.

Nikifor, Fotografia portretowa, ok 1957, źródło: Wikimedia Commons
Nikifor, Fotografia portretowa, ok 1957, źródło: Wikimedia Commons

Krytycy zajmujący się jego twórczością pisali o jego "fenomenalnej intuicji malarskiej", pozwalającej na bezbłędne opanowanie perspektywy i idealne wyczucie koloru. Jego obrazki powstawały na niedużych formatach zdobytego papieru, kartonikach, opakowaniach, drukach urzędowych, kartkach zeszytowych - niekiedy zapisanych po jednej stronie. Rysował ołówkiem, kredką, malował przede wszystkim akwarelą otaczający go świat, wzbogacony osobistą fantazją i przeżyciami. Malował głównie pejzaże architektoniczne trudnych do rozpoznania miasteczek z akcentami w postaci wież kościelnych lub ratuszowych. W ofercie aukcji prezentujemy przekrój emblematycznych dla Nikifora prac pejzażowych podejmujących zarówno motywy wystawnych willi, ryneczków, kamienic i kościołów. Fascynował go dworce, wiadukty i pociągi; tworzył także portrety i sceny religijne. Tematem, który pojawia się we wszystkich etapach twórczości malarza jest autoportret. 

Tadeusz Rolke, Portret Nikifora 1963, źródło: Wikimedia Commons

 

"W całej historii sztuki chyba nikt inny nie podniósł tak wysoko rangi artysty w społeczeństwie, jak uczynił to Nikifor. Artysta (czytaj malarz) to człowiek wyjątkowy, pełni w społeczeństwie bardzo ważną rolę, dlatego należy mu się miejsce szczególne. W hierarchii społeczne, ustanowionej przez Nikifora plasuje się gdzieś tuż obok duchownych, i to tych wyższych, co najmniej biskupów! Nikifor na swoich autoportretach jest zawsze młody i elegancki. Jako artysta nosi czarną pelerynę i kapelusz, białą koszulę i krawat, może nawet przywdziać szaty liturgiczne. Dysponuje władzą, wzbudza podziw, uznanie i szacunek W malarstwie rekompensował sobie z nawiązką to, czego nie dane mu było zaznać w życiu"

(cyt. za Zbigniew Wolanin, [w:] Nikifor, Olszanica 2000, s. 17)

 

Autoportret, który otwiera ofertę aukcji on-line pochodzi z lat 30. XX wieku – okresu uznawanego za najlepszy etap twórczości Matejki z Krynicy i należy do jednego z nielicznych autoportretów nawiązujących do tematyki wielkanocnej. Charakterystyczna dla pracy jest hieratyczna poza artysty w odświętnym ubraniu i wykończenie "złotkami" – charakterystycznymi dla okresu międzywojennego, pewnych elementów kompozycyjnych. 

 

Wariacją tematu autoportretu jest również cykl przedstawiający drogę artysty do pracy. W przypadku prezentowanego dzieła mamy do czynienia z niezwykłą rzadkością – autoportretem w zimowym anturażu. Nikifor – schorowany i często cierpiący niedostatek – przeważnie nie malował zimową porą. 

 

W latach pięćdziesiątych i sześćdziesiątych Nikifor rysował kredkowe portrety kuracjuszy czy protektorów, które tworzył podczas stałych pobytów na krynickim deptaku.