Sztuka Dawna: Prace na Papierze (wyniki)
3 grudnia 2019, godz. 19:00

Stanisław Ignacy Witkiewicz (Witkacy) (1885 Warszawa - 1939 Jeziory na Polesiu)
"Śmierć kochanka", 1920 r.
Cena wylicytowana: 190 000 zł
Numer obiektu na aukcji
4
Stanisław Ignacy Witkiewicz (Witkacy) (1885 Warszawa - 1939 Jeziory na Polesiu)
"Śmierć kochanka", 1920 r.

Cena wylicytowana: 190 000 zł

pastel/papier, 48 x 64,5 cm
sygnowany i datowany p.g.: 'Witkacy 1920 18/5'
na odwrociu papierowa nalepka Towarzystwa Przyjaciół Sztuk Pięknych w Warszawie z opisem obrazu
ID: 77853
Podatki i opłaty
- Do kwoty wylicytowanej doliczana jest opłata aukcyjna. Stanowi ona część końcowej ceny obiektu i wynosi 18%.
Pochodzenie
  • własność Władysławy Woytkiewiczowej w depozycie Muzeum Narodowym w Warszawie w latach 1938 1963
  • kolekcja prywatna, Trójmiasto
Literatura
  • Formiści. red. Irena Jakimowicz, Warszawa 1989, Muzeum Narodowe w Warszawie. Katalog wystawy, która odbyła się od kwietnia do czerwca 1985 w Muzeum Narodowym w Warszawie, poz. 1092
  • Stanisław Ignacy Witkiewicz 1885 1939. Katalog dzieł malarskich, oprac. Irena Jakimowicz, przy współpracy Anny Żakiewicz, Muzeum Narodowe w Warszawie, Warszawa 1990, poz. 376, s. 226 (il.)
Więcej informacji
Sobota 21 lutego 1914 roku. Ta data absolutnie odmieni losy Witkacego. Tego dnia narzeczona artysty – Jadwiga Janczewska strzeliła do siebie z browninga, który należał do dwudziestodziewięcioletniego Witkiewicza. O tragicznym wypadku doniósł już następnego dnia krakowski „Czas”: „Samobójstwo w Zakopanem. W dolinie Kościeliskiej odebrała sobie onegdaj życie wystrzałem z rewolweru panna Zofia (sic!) Janczewska, lat 22, rodem z Litwy. Zwłoki znaleźli przypadkowo w lesie przechodzący gajowi i wysłali zaraz wiadomość do Zakopanego. Nikt nie był świadkiem zamachu; nie pozostało też żadne pismo. Przyczyny samobójstwa są też dotychczas nieznane. W Zakopanem – jak nam stamtąd donoszą – przypuszczają, że powodem była nieuleczalna nerwowa choroba. Denatka mieszkała w pensjonacie pani Witkiewiczowej, gdzie miała bardzo troskliwą opiekę. Zwłoki sprowadzono do Zakopanego i złożono w kostnicy”. Jadwiga Janczewska urodziła się w 1889 roku jako córka ziemian osiadłych w dawnym województwie mińskim. Stanisław Ignacy Witkiewicz poznał ją w Krakowie w 1909 roku. „Była ładna, interesująca, inteligentna, oczytana i miała ‘niepośledni talent do malarstwa’. Odznaczała się stylem niezależnej panny z Kresów. W czasie narzeczeństwa ze Stanisławem Ignacym pracowała nad tekstami o bliżej nieokreślonej tematyce. W październiku 1912, zagrożona chorobą płucną, stawiła się na leczenie w Sanatorium Dłuskich w Zakopanem i zamieszkała w prowadzonym przez Marię Witkiewiczową pensjonacie ‘Nosal’” (cyt. za Stefan Okołowicz,„Winy moje okropne. Wokół samobójstwa Jadwigi Janczewskiej”, [w:] Witkacy: Bliski czy daleki?, Słupsk 2013, s. 423). W 1913 Witkacy oświadczył się Janczewskiej, ponieważ jak sam pisał, życie jego „zacznie przybierać formę potwornego nonsensu”. Niestałość emocjonalna daje się absolutnie we znaki, ponieważ już w następnym roku artysta zrywa zaręczyny, oznajmiając, że nie może nikogo kochać, bo „nie ma czym”. W późniejszych wspomnieniach Witkiewicz przytaczał, że z powodu nasilających się stanów nerwowych, Jadwiga miewała myśli samobójcze. Warto zauważyć, że artysta również często podejmował motyw swojej śmierci. We wspomnieniach jednej z osób z kręgu znajomych narzeczonych, zostały zawarte informacje o „zatruwaniu” wizją śmierci młodziutkiej Jadwigi. „Wielokrotnie obijały mi się o uszy rozmowy (…), z których dowiadywałam się, że ‘ten piękny Witkiewicz’, mając naturalnie wielki wpływ na swoją narzeczoną, z młodziutkiej, wesołej, niefrasobliwej dziewczyny – urabia jakiś zgorzkniały, posępny i zniechęcony typ istoty wykolejonej i rozczarowanej. Pani Witkiewiczowa podobno bardzo się gniewa, że Staś zatruwa ją swym pesymizmem, że mówi o życiu jako o nędznej i głupiej farsie lub dramacie, twierdząc, że właściwie każdy człowiek o głębokiej duszy, doszedłszy do pełnego pojęcia i zrozumienia życia – powinien skończyć samobójstwem. Śmierć… oto jedyny, cudowny balsam, lek na wszystko, ucieczka od tego, co tu, na świecie nęka, dławi, udręcza (…)” (cyt. za Helena Duninówna, Ci, których znałam, Warszawa 1957, s. 229-330). Jednak co stało się bezpośrednią przyczyną odebrania życia przez Jadwigę Janczewską? Sam Witkacy pisał, że „było między nami nieporozumienie, które stało się powodem tej strasznej katastrofy”. Przy braku materiałów bibliograficznych można oprzeć się na dziełach literackich Witkacego, który z drugiej strony negował założenia, że umieścił w „Pożegnaniu Jesieni” wątki biograficzne. „Trudno przecież zaprzeczyć, że historia Atanazego Bazakbala i Zosi Osłabędzkiej w ‘Pożegnaniu jesieni’, pozbawiona czy odarta z literackiej stylizacji, w wielu miejscach odnosi się do biografii Witkiewicza. Wydaje się wręcz z nią tożsama. Okazuje się niemal ścisłą kalką realnych wydarzeń. Aczkolwiek autor był temu przeciwny, jednak powieści mogą służyć badaczom jako materiał potwierdzający znane z innych źródeł fakty. A w razie ich nieobecności? Historia badań biograficznych dawno rozstrzygnęła tę kwestię. Motyw zdrady w ‘Pożegnaniu jesieni’ występuje jednocześnie z obsesyjnym problemem niechcianego potomka. Zosia Osłabędzka jest w ciąży podobnie jak – według wiarygodnej relacji Karola Ludwika Konińskiego – Jadwiga Janczewska. Atanazy nie chciał mieć syna i można podejrzewać, że Witkacy czerpał w tej mierze z własnej awersji (…). W świetle przedstawionych faktów ponad inne wysuwa się hipoteza, że mógł zażądać od niej usunięcia ciąży. Rzecz tym bardziej prawdopodobna, gdy się pamięta, że niewiele wcześniej wymusza na Helenie Czerniejewskiej przyrzeczenie, iż w razie czego będzie wiedziała, co ma robić. A takie, iż dziewięć lat później, w roku 1923 uzgodnił z Jadwigą Urung, że nie będzie miał dzieci, a gdy po dwóch latach zaszła w ciąże, wymógł jej usunięcie” (cyt. za Stefan Okołowicz, tamże, s. 437-445). Kolejnym motywem, który popchnął Jadwigę Janczewską do tak dramatycznego kroku, mógł być hipotetyczny romans z Karolem Szymanowskim, który według źródeł był homoseksualistą. Jadwiga Witkiewiczowa wspomina, że „Powodem tego rozpaczliwego kroku było posądzenie jej przez Stasia o romans z Karolem Szymanowskim. Staś, który był z natury zazdrosny, a kochał ją szalenie, postanowił z nią zerwać, a ona z rozpaczy pojechała do Doliny Kościeliskiej i tam wystrzałem z browninga odebrała sobie życie” (cyt. za. Jadwiga Witkiewiczowa, Wspomnienia o Stanisławie Ignacym Witkiewiczu, Jelenia Góra 1979, s. 72). Z innej relacji Jerzego Rytarda o zawiłych stosunkach wynika, iż trojka mieszkająca wówczas pod jednym dachem willi „Nosal” w dniu tragedii: „Karol oraz narzeczeni znajdowali się w gronie innych jeszcze osób w willi Witkiewiczow. Od pierwszej chwili wyczuł Karol między nimi dramatyczny nastrój. W pewnym momencie Staś podszedł do narzeczonej i ściszonym głosem zaczął nalegać, żeby wyszła z nim razem. Gdy po pewnym czasie wrócili, odniósł Szymanowski wrażenie, że ich nieobecność miała na celu wypróbowanie jej uczucia w tak typowych dla Witkacego demonicznych spięciach psychologicznych. Zakończenie wewnętrznego konfliktu młodej panny nastąpiło tak szybko i przybrało tak fatalny obrót, że wszyscy byli tym zaskoczeni, a najbardziej zdaje się sam Staś. Tego dnia bowiem, późnym wieczorem, a może w nocy (…) narzeczona Witkiewicza odebrała sobie życie” (cyt. za Jerzy Rytard, Wspomnienie o Karolu Szymanowskim, Kraków 1982, s. 41). „Samobójstwo Janczewskiej wprowadza Witkiewicza w świat mroku. Tragedia, za którą w dużej mierze obwiniał siebie, wstrząsnęła nim do głębi. Jak wiadomo, bliski był odebrania sobie życia. „Był to potężny wstrząs, który potargał jego równowagę duszy i umysłu na szereg lat”. Matka obawiała się, „by mu to nie przeszło w manię”. Pierwszy raz doświadczył śmierci bliskiej osoby. Śmierci tym bardziej zaskakującej, że – jak w rozpaczy przyznawał – mógł narzeczoną „zatrzymać nad brzegiem przepaści”, ale odepchnął ją brutalnie w „śmierć i zatracenie”. I może dlatego nigdy nikomu nie zdradził najbardziej istotnych przyczyn nieszczęścia. Nawet kilka miesięcy po tragedii, w czerwcu 1914, w listach do rodziców i Bronisława Malinowskiego zaznaczał, że „nikt tego nie będzie mógł zrozumieć, bo nikt nie wie, co było” i że niemożliwe jest opisanie tego wszystkiego, bo „zbyt to jest proste i w swej prostocie okropne. Pozornie małe rzeczy, które są najważniejsze”. Dlatego – jak pisał – „wiele tajemnic zostanie nie wyjaśnionych”. Nawet w gronie najbliższych powstały więc o tym różniące się wersje, na które miał wpływ osobisty stosunek do Stanisława Ignacego. Nie znając całej prawdy, jedni obwiniali go, a drudzy szukali usprawiedliwień, kierując główną uwagę na ponoć nieodporną psychicznie Janczewską. Jakby jej wrażliwość była przyczyną nieszczęścia” (cyt. za Stefan Okołowicz, s. 439).Po śmierci Jadwigi Janczewskiej Witkacy odbijał wielokrotnie w kolejnych wersjach portrety narzeczonej. Wielokrotnie próbował zmierzyć się z najpotężniejszą traumą w medium malarskim. Lecz widzowi nie łatwo wychwycić osobiste wątki w formistycznych kompozycjach skonstruowanych według zasad „Czystej Formy”. Prezentowane dzieło „Śmierć kochanka” również przysparza wielu trudności interpretacyjnych. Główną postacią przedstawienia jest bowiem tajemniczy martwy mężczyzna ubrany w krezę, znad zwłok którego wydaje się unosić demon zwrócony plecami do widza. Sylwetka kobiety od razu przywodzi na myśl Jadwigę Janczewską, z charakterystycznie upiętymi włosami, znanymi z fotografii portretowych wykonanych przez Witkacego. Otoczenie tajemniczych postaci, ukazujące górski pejzaż, również odnosi się do miejsca popełnienia samobójstwa pod Pisaną Skałą w Dolinie Kościeliskiej. Zdaje się, że w ironiczny dla siebie sposób Witkacy na nowo zinterpretował traumatyczne wspomnienie. Być może po śmierci narzeczonej, umarła w nim część jego duszy. Witkacy bowiem przez całe późniejsze życie był dręczony przez „demona” narzeczonej. Szargany obsesyjnymi wyrzutami sumienia, próbuje odwrócić kolej rzeczy, siebie samego umieszczając w roli martwego kochanka, przywołując tym samym do życia ukochaną Jadwigę. Również zagadkowym motywem jest girlanda egzotycznych owoców, która zdaje się być wizualną reminiscencją podroży na Cejlon z Bronisławem Malinowskim, która miała wyrwać artystę z potężnej depresji po śmierci narzeczonej.

Dodaj obiekt

1
Irmina Staś
002, 2010 r.
Cena wylicytowana: 1 800 zł
2
Agata Mocarska
Charlotta
Cena wylicytowana: 1 200 zł
3
Karolina Kosińska
Obsession I
Cena wylicytowana: 1 300 zł
4
Martwa natura żółta, 2010 r.
Cena wylicytowana: 500 zł
5
Katarzyna Skrobiszewska
Ostre, nieostre, z cyklu "Patrzcie" 2005 r.
Cena wylicytowana: 1 400 zł
6
Nic Ariadny, 2009 r.
Cena wylicytowana: 800 zł
7
Michał Korchowiec
Klisze A 3, 2010 r.
Cena wylicytowana: 2 400 zł
8
Grupa Twożywo
Pozór Dozór, 2008 r.
Cena wylicytowana: 1 700 zł
9
Bogna Palmowska
Bez tytułu
Cena wylicytowana: 550 zł
10
Rafał Wilk
Nie bójcie się, 2009 r.
Cena wylicytowana: 2 600 zł
11
Katarzyna Szeszycka
Hoolinags, 2011 r.
Cena wylicytowana: 4 000 zł
12
Marzena Ślusarczyk
Sweet winter - z cyklu "Funky", 2010 r.
Cena wylicytowana: 1 800 zł
13
Bartosz Kokosiński
Ludzie warzywa (Granat), 2009 r.
Cena wylicytowana: 650 zł
14
Maciej Mraczek
Pejzaż, 2010 r.
Cena wywoławcza: 500 zł
15
Tancerka, 2011 r.
Cena wylicytowana: 550 zł
16
Justyna Dybala
Bez tytułu
Cena wywoławcza: 500 zł
17
Małgosia Malinowska
Merylin
Cena wylicytowana: 500 zł
18
Krzysztof Bryła
Skrzynka pocztowa
Cena wylicytowana: 1 200 zł
19
Agnieszka Rokicka
Labirynt IV, 2009 r.
Cena wywoławcza: 500 zł
20
Dorota Wójcik
Rower, 2009 r.
Cena wylicytowana: 1 600 zł
21
Grzegorz Kozera
Owoce leśne, 2011 r.
Cena wylicytowana: 750 zł
22
Wojciech Koniuszek
Zagubiony, 2011 r
Cena wylicytowana: 950 zł
23
Tomasz Kołodziejczyk
Przystań III, 2011 r.
Cena wylicytowana: 2 600 zł
24
Tomasz Mistak
Justice Center, 2010 r.
Cena wylicytowana: 1 400 zł
25
Konfrontacje - z cyklu "Kynofobia"
Cena wylicytowana: 850 zł
26
Ilona Herc
Wera - z cyklu "Lato", 2011 r.
Cena wylicytowana: 1 500 zł
27
Marzena Turek-Gaś
MOOD, 2009 r.
Cena wywoławcza: 500 zł
28
Joanna Mlącka
Bez tytułu, 2010 r.
Cena wywoławcza: 500 zł
29
Magdalena Pankiewicz
Automat 1, 2010 r.
Cena wywoławcza: 500 zł
30
Jowita Żychniewicz-Toma
Deserki 1, 2010 r.
Cena wylicytowana: 750 zł
31
Paulina Siedlarz
Deski, 2011 r.
Cena wylicytowana: 550 zł
32
Magdalena Gryska
Tapeta III, 2006 r.
Cena wywoławcza: 500 zł
33
Katarzyna Plewa
Biały dom, 2008 r.
Cena wylicytowana: 500 zł
34
Wojciech Ćwiertniewicz
Bez tytułu (199), 2010 r.
Cena wylicytowana: 1 100 zł
35
Jakub Czyszczoń
Kim Gordon & Neo Rauch, 2008 r.
Cena wywoławcza: 500 zł
36
Agnieszka Prus
23, 2006/2011 r.
Cena wylicytowana: 700 zł
37
Kacper Bożek
Imperator, 2002 r.
Cena wylicytowana: 650 zł
38
Igor Rudziński
Bez tytułu
Cena wylicytowana: 850 zł
39
Bez tytułu
Cena wylicytowana: 1 400 zł
40
Andrzej Zujewicz
Pomostówka, 2008/2011 r.
Cena wylicytowana: 500 zł
41
Sylwester Stabryła
Za burtą, 2009 r.
Cena wylicytowana: 2 200 zł
42
Tomasz Daniec
Kolekcjoner, 1998 r.
Cena wylicytowana: 550 zł
43
Robert Motelski
Drzewa 22 stycznia 11:08, 2011 r.
Cena wylicytowana: 1 200 zł
44
Joanna Wowrzeczka
Z cyklu "Nowe pejzaże", 2007 r.na odwrociu naklejka autorska z opisem
Cena wylicytowana: 2 400 zł
45
Absent 7, 2011 r.
Cena wylicytowana: 800 zł
46
Bartłomiej Kownacki
Nagrobek, 2010 r.
Cena wylicytowana: 500 zł
47
Wojciech Szczęśniak
Zakupoholiczna, 2006 r.
Cena wylicytowana: 650 zł
48
Daniel Perełkiewicz
Bez tytułu
Cena wylicytowana: 550 zł
49
Maciej Kozłowski
Psy, 2007 r.
Cena wylicytowana: 2 800 zł
50
Aleksander Ryszka
Bez tytułu, 2008 r.
Cena wylicytowana: 1 300 zł
51
Jakub Jakubowski
Liść, 2010 r.
Cena wylicytowana: 1 000 zł
52
Małgorzata Kosiec
Bez tytułu
Cena wylicytowana: 1 100 zł
53
Iza Staręga
Syros, 2010 r.
Cena wylicytowana: 500 zł
54
To było w piątek, 2011 r.
Cena wylicytowana: 850 zł
55
Agata Sobczyk
Żółte miasteczko, 2005 r.
Cena wylicytowana: 1 000 zł
56
Krzysztof M. Bednarski
Malarstwo, 2007 r.
Cena wylicytowana: 1 900 zł
57
Bez tytułu
Cena wylicytowana: 600 zł
58
Tomasz Karabowicz
Portret mężczyzny, 2011 r.
Cena wylicytowana: 650 zł
59
Daria Rozmarynowicz
Dziewczyna w żółtym, 2011 r.
Cena wylicytowana: 1 200 zł
60
Agata Czeremuszkin-Chrut
Tyłem, 2011 r.
Cena wylicytowana: 1 400 zł
61
Bal maskowy, 2011 r.
Cena wylicytowana: 1 500 zł
62
Robert Jaworski
Kangur z parku Uemo z Tokyo, 2011 r.
Cena wylicytowana: 1 400 zł
63
Bartek Jarmoliński
Hi-born in PL, 2007 r.
Cena wylicytowana: 700 zł
64
I to że nie ma rąk. Wyobraża sobie, że w sumie to je miał
Cena wylicytowana: 750 zł
65
Michał Zawada
Nihil simile II, 2010 r.
Cena wylicytowana: 1 200 zł
66
Piotr Kossakowski
Antonioni, 2009 r.
Cena wylicytowana: 500 zł
67
Małgorzata Maćkowiak
Bez tytułu
Cena wylicytowana: 600 zł
68
Sławomir Toman
Barbie, 2002 r.
Cena wylicytowana: 2 200 zł
69
Ewa Doroszenko
Relacje na baterie, 2008 r.
Cena wylicytowana: 800 zł
70
Paweł Tkaczyk
Kompozycja nr 2, 2010 r.
Cena wywoławcza: 500 zł
71
Za siódmym wielościanem, 2007 r.
Cena wylicytowana: 550 zł
72
Sławomir Rumiak
Anita i życie płciowe ptaków, 2003 r.
Cena wylicytowana: 2 000 zł
73
Malwina Niespodziewana
Figura, 2003 r.
Cena wylicytowana: 750 zł
74
Anna Orbaczewska
Nie ma nic za darmo, 2010 r.
Cena wylicytowana: 900 zł
75
Filip Gruszczyński
Do wyboru, do koloru, 2010 r.
Cena wylicytowana: 1 700 zł
76
Kinga Nowak
Bez tytułu, 2009 r.
Cena wylicytowana: 550 zł
77
Trogloditum
Cena wylicytowana: 750 zł
78
One hundred dollars - Franklin
Cena wylicytowana: 1 100 zł
79
Ola Mróz
Spirit use, 2008 r.
Cena wylicytowana: 500 zł
80
Natalia Bażowska
Walka, 2009 r.
Cena wylicytowana: 1 200 zł
81
Joanna Gęsiorska
Molo
Cena wylicytowana: 1 100 zł
82
Malina Tomaszewska
Bez tytułu
Cena wylicytowana: 500 zł
83
Viola Tycz
Próżnia, 2011 r.
Cena wylicytowana: 4 200 zł
84
Mirella Rylewicz
Ochrona przyrody, 2010 r.
Cena wylicytowana: 3 200 zł
85
Maciej Nawrot
Malarz-ochroniarz nr 2, 2009 r.
Cena wywoławcza: 500 zł
86
Dominika Kowynia
Chyba, 2006 r.
Cena wylicytowana: 2 400 zł
87
Łukasz Stokłosa
Święty Sebastian, 2010 r.
Cena wylicytowana: 1 300 zł
88
Marek Sułek
Z serii "Stories"
Cena wylicytowana: 850 zł
89
Marcin Bober
Czwartek, godzina 13:21 - z cyklu "Haylife", 2009 r.
Cena wylicytowana: 3 200 zł
90
Artur (Artór) Trojanowski
Ciepły deszcz, 2008 r.
Cena wylicytowana: 3 400 zł
91
Ewa Goral
Win the game, 2010 r.
Cena wywoławcza: 500 zł
92
Reklama, 2008 r.
Cena wylicytowana: 3 200 zł
93
Marcin Charków
Pianki, 2009 r
Cena wywoławcza: 500 zł
94
Stefan Hanćkowiak
Psia mać, 2008 r.
Cena wylicytowana: 650 zł
95
Gossia Zielaskowska
Obecność, 2008 r.
Cena wylicytowana: 3 800 zł
96
Agata Rościecha
Z cyklu "Gorsety", 2010 r
Cena wylicytowana: 1 100 zł
97
Ulica, 2005 r.
Cena wylicytowana: 2 200 zł
98
Stanisław Andrzej Winiarski
Waga, 2003 r.
Cena wylicytowana: 500 zł
99
Joanna Karpowicz
Samochód i księżyc, 2010 r.
Cena wylicytowana: 650 zł
100
Marta Frej
Marlena, 2006 r.
Cena wylicytowana: 3 400 zł
101
Zdzisław Nitka
Muzeum. Beuys, 2010 r.
Cena wylicytowana: 550 zł
102
Monika Dętkoś
X Dance, 2011 r.
Cena wylicytowana: 1 300 zł
103
The Krasnals
Tanie Sasnale z Chin / Fabryka, 2008 r.
Cena wylicytowana: 4 200 zł
104
Królowa z pupilem
Cena wylicytowana: 1 700 zł

Twoje wybrane obiekty

Rodzaj wydruku