Dawni Mistrzowie
6 października 2020 godz. 19:00

Estymacja: 20 000 - 26 000 zł
Numer obiektu na aukcji
18

Estymacja: 20 000 - 26 000 zł

olej/deska, 49,5 x 34,5 cm
ID: 80867
Podatki i opłaty
- Do kwoty wylicytowanej doliczana jest opłata aukcyjna. Stanowi ona część końcowej ceny obiektu i wynosi 18%.
Pochodzenie
  • kolekcja prywatna, Wrocław
Więcej informacji
Obraz „Pokłon pasterzy” ilustruje jeden z ważniejszych epizodów z historii dzieciństwa Chrystusa. Tematy związane z narodzeniem Jezusa i towarzyszącym mu wydarzeniom należą do najistotniejszych w ikonografii chrześcijańskiej, ponieważ ilustrują wcielenie Zbawiciela – jedną z kluczowych prawd wiary. Z tego powodu wynika ich niezwykła popularność w sztuce dawnej. Omawiany obraz ukazuje znany z Ewangelii św. Łukasza (Łk 2, 8-20) epizod, kiedy to pasterze, po zwiastowaniu im przez aniołów narodzin Chrystusa, poszli do Betlejem, aby go uczcić. Najważniejsze postaci obrazu umieszczono blisko widza, znajdują się one na kamiennej posadzce, która stanowi dla nich rodzaj postumentu. Grupę tę tworzy nagie, ujęte w skrócie perspektywicznym Dzieciatko, po lewej stronie klęczy Maria, która została ukazana w momencie adoracji Chrystusa. Za nią widać przedstawioną z profilu postać św. Józefa. Za nowonarodzonym Chrystusem artysta umieścił dwa anioły, ten z prawej klęczy i, podobnie jak Maria, czci Jezusa. Oryginalną pozę nadano drugiemu z aniołów, który wznosi twarz i ręce ku niebu. Prawą stronę grupy zamykają dwie postaci pasterzy. Ten na pierwszym planie klęczy i nachyla się w stronę Jezusa, tak jakby chciał go objąć. Drugi pasterz, także klęcząc, wpatruje się w Dzieciątko. Dalszy plan obrazu zbudowano za pomocą architektury, która pogłębia przestrzeń ukazaną w dziele. Budowle reprezentują, popularne w renesansowej ikonografii, sceny z nowonarodzonym Chrystusem, antyczne ruiny. Można je interpretować jako symbol nastania wraz z narodzeniem Zbawiciela nowej epoki w dziejach – to, co było dawniej, ulega w związku z przyjściem na świat Jezusa rozpadowi. Pod zniszczonym łukiem widoczna jest para pasterzy idących do miejsca narodzin Chrystusa. Za nimi rozpościera się krajobraz z polami, który może być nawiązaniem do miejsca, gdzie pasterze zostali wezwani przez anioła, aby udać się do Betlejem. Przy murze z łukiem umieszczono także bardzo popularne w ikonografii związanej z Bożym Narodzeniem zwierzęta – woła i osła. W górnej partii i ręce ku niebu. Prawą stronę grupy zamykają dwie postaci pasterzy. Ten na pierwszym planie klęczy i nachyla się w stronę Jezusa, tak jakby chciał go objąć. Drugi pasterz, także klęcząc, wpatruje się w Dzieciątko. Dalszy plan obrazu zbudowano za pomocą architektury, która pogłębia przestrzeń ukazaną w dziele. Budowle reprezentują, popularne w renesansowej ikonografii, sceny z nowonarodzonym Chrystusem, antyczne ruiny. Można je interpretować jako symbol nastania wraz z narodzeniem Zbawiciela nowej epoki w dziejach – to, co było dawniej, ulega w związku z przyjściem na świat Jezusa rozpadowi. Pod zniszczonym łukiem widoczna jest para pasterzy idących do miejsca narodzin Chrystusa. Za nimi rozpościera się krajobraz z polami, który może być nawiązaniem do miejsca, gdzie pasterze zostali wezwani przez anioła, aby udać się do Betlejem. Przy murze z łukiem umieszczono także bardzo popularne w ikonografii związanej z Bożym Narodzeniem zwierzęta – woła i osła. W górnej partii obrazu artysta dodał zatrzymanego w locie anioła w rozwianych szatach, który trzyma filakterię bez napisu.

Obraz łączy wiele wątków dobrze znanych z ikonografii scen Adoracji Dzieciątka i Pokłonu pasterzy. Na pierwszy plan wysuwa się motyw klęczącej, młodzieńczej Marii, która w geście czci zwraca się w kierunku Chrystusa. Taki sposób prezentacji tej postaci był niezwykle popularny od późnego średniowiecza. Wiązać go należy z rozpowszechnieniem wizji mistycznych św. Brygidy, która przedstawiła Narodzenie Chrystusa jako cudowne wydarzenie – Maria od razu po por odzie uczciła swojego Syna. Z ikonografii późnego średniowiecza znany jest też motyw odzianego w czerwony strój św. Józefa, który w przeważającej liczbie dzieł ukazywany był jako postać drugoplanowa. W omawianym obrazie zwraca także uwagę sama postać Dzieciątka, które dla podkreślenia prawdziwości wcielenia ukazano jako nagie. Uniżenie się Chrystusa uzmysławia także to, że leży on jedynie na kawałku tkaniny umieszczonym na kamiennej posadzce. Same postacie pasterzy, zgodnie z tradycją, wyposażono w elementy świadczące o ich profesji – skromne stroje, kij pasterski. Para pasterzy na pierwszym planie w niezwykle intymny i osobisty sposób adoruje Dzieciątko, co można rozumieć jako naśladowanie postawy Marii. Do istotnych bohaterów przedstawienia należą aniołowie, którzy często występują w scenach z nowonarodzonym Chrystusem. Są oni reprezentantami sfery niebiańskiej, która razem z Marią i pasterzami uczestniczy w adoracji Chrystusa. Niejasną funkcję pełni anioł unoszący się ponad sceną, być może nawiązuje on do tego, który ogłosił pasterzom narodzenie Zbawiciela, lub też miał on za zadanie informować o znaczeniu narodzenia Chrystusa. Trudno to jednak ustalić ze względu na brak napisu na filakterii. Całe dzieło stanowi inspirację do medytacji na temat wcielenia Chrystusa. Odbiorca zachęcany jest do naśladowania postaw Marii i pasterzy, którzy oddają cześć Zbawicielowi ukazanemu jako prawdziwy człowiek. W ten sposób dzieło wpisuje się w popularną w sztuce dawnej funkcję religijnych przedstawień jako przedmiotów pomagających w modlitwie i kontemplacji prawd wiary. Obraz łączy w sobie tradycję późnogotycką – rozwiane szaty lecącego anioła układające się w charakterystyczne dla gotyku ostre, łamane fałdy, z elementami renesansowymi. Do tych ostatnich należy przede wszystkim zainteresowanie perspektywą – przedstawienie przestrzeni, skrótowe ujęcie ciała Dzieciątka i twarzy anioła w żółtej szacie. Dzieło reprezentuje sztukę północnej Europy, być może Niderlandów. Można je datować na pierwszą połowę XVI wieku.