Dawni Mistrzowie
6 października 2020 godz. 19:00

Nicolas Régnier, przypisywany (1591 Maubeuge - 1667 Wenecja)
Św. Jan Chrzciciel
Estymacja: 150 000 - 200 000 zł
Numer obiektu na aukcji
28
Nicolas Régnier, przypisywany (1591 Maubeuge - 1667 Wenecja)
Św. Jan Chrzciciel

Estymacja: 150 000 - 200 000 zł

olej/płótno, 109 x 88,5 cm
atrybucji dokonał dr Hauke Hansen z Hamburga; do obrazu dołączona jest analiza pigmentów wykonana przez prof. Dariusza Markowskiego z Torunia
ID: 89174
Podatki i opłaty
- Do kwoty wylicytowanej doliczana jest opłata aukcyjna. Stanowi ona część końcowej ceny obiektu i wynosi 18%.
Pochodzenie
  • kolekcja prywatna, Polska
Więcej informacji
Obraz przedstawiający świętego Jana Chrzciciela jest niezwykle cenną reprezentacją rodzącej się w renesansie ikonografii tego świętego ukazywanego jako młodzieńca z atrybutami jego pustelniczego życia. Artyści nowego stylu odeszli od typowego dla wieków średnich wyobrażenia głowy świętego na misie jako symbolu jego męczeństwa na rzecz złożonej interpretacji postaci, uwzględniającej człowieczy wymiar świętości. Święty Jan Chrzciciel należał i należy do grona najbardziej rozpoznawalnych postaci biblijnych. Był synem kapłana Zachariasza i Elżbiety, krewnej Maryi. Jego przyjście na świat oznajmił Zachariaszowi anioł Gabriel, który wybrał dla mającego się narodzić dziecka imię Jan. W trakcie spotkania Maryi i Elżbiety w czasie, gdy obie kobiety były w ciąży, Jan miał poruszyć się w łonie swojej matki, która została napełniona Duchem Świętym. Miał on przyjść na świat na sześć miesięcy przed narodzeniem Jezusa. Św. Łukasz zapisał w Ewangelii: „Dziecię rosło i umacniało się w duchu i przebywało na miejscach pustynnych aż do czasu ukazania się swego w Izraelu” (Łk 1, 80). Po wczesnej śmierci rodziców, będących w wieku podeszłym, Jan wybrał żywot anachorety – pustelnika, podczas którego nosił ubranie z sierści wielbłąda i pas skórzany około bioder, a jego pokarmem była szarańcza i miód leśny. W ten sposób zaznaczał potrzebę nawrócenia i powrotu do życia zgodnego z przykazaniami Bożymi. Działalność publiczną rozpoczął w wieku trzydziestu lat; udzielał chrztu w rzece Jordan, głosił nadejście Mesjasza. Do spotkania Jana i Jezusa doszło nad Jordanem, gdzie Chrystus przyjął chrzest z rąk świętego Jana. Działalność publiczna ściągnęła jednak na osobę Jana Chrzciciela zainteresowanie Heroda II Antypasa. Władca rozgniewany otwartą krytyką jego poczynań nakazał Jana aresztować. W dniu swoich urodzin wydał ucztę, w czasie której, pijany, pod przysięgą zobowiązał się dać córce Herodiady, Salome, wszystko, czegokolwiek zażąda. Ta, po naradzeniu się z matką, zażądała głowy Jana. Herod nakazał katowi wykonać wyrok śmierci na Janie i jego głowę przynieść na misie dla Salome. W oparciu o bogaty żywot Jana Chrzciciela ukształtowała się jego ikonografia – św. Jan przedstawiany jest jako dziecko, młodzieniec lub mąż ascetyczny, ubrany w skórę zwierzęcą albo płaszcz z sierści wielbłąda. Jego atrybutami są m.in., odzienie z skóry oraz krzyż. Dzieło prezentowane w katalogu jest sumą wielu wątków biograficznych i informacji o Janie Chrzcicielu. Malarz zespolił kilka przekazów, które odnoszą się zarówno do pustelniczego życia świętego, jego działalności publicznej i udzielania chrztu w rzece Jordan oraz syntezy Starego i Nowego Testamentu, a wszystko to w stylistycznej obudowie barokowego luminizmu, zdobyczy północnego malarstwa pejzażowego oraz humanistycznej interpretacji ludzkiego ciała. Święty Jan Chrzciciel w omawianym ujęciu staje ucieleśnieniem przepowiedni; jego gest palca skierowanego w stronę nieba sugeruje, że już wkrótce wypełni się proroctwo o przybyciu Mesjasza, a On jest jedynie paralelą żywota Chrystusa. Historia i ikonografia świętego Jana Chrzciciela ugruntowuje doktrynę mówiącą, iż Nowy Testament jest ukryty w Starym, natomiast Stary znajduje wyjaśnienie w Nowym. Przekłuwający uwagę jest również sposób opracowania ciała młodego Jana Chrzciciela, które stanowi nie tylko reprezentację doskonałości ducha, ale posiada subtelnie ujęty wydźwięk erotyczny. Owo przedstawienie religijne traktować można nie tylko jako próbę interpretacji hagiografii świętego, ale także jako traktat filozoficzny, tłumaczący złożoność ludzkiej natury, która składa się zarówno ze sfery sacrum i profanum, materii duchowej i cielesnej. Obraz nie tylko pod względem treściowym jest bogatym dokumentem epoki, ale również jego warstwa malarska, stylistyczna naprowadza na ciekawe rozważania. Dzieło przypisywane jest malarzowi Nicolasowi Régnierowi, francuskiemu twórcy związanemu z kręgiem silnego oddziaływania sztuki Caravaggia. Na pierwszy plan bez wątpienia wysuwają się wysublimowane zabiegi światłocieniowe oraz kolorystyczne, które kombinacją brązów i czerni tworzą głębię kompozycji. Przenikanie się doświadczeń antwerpskich widocznych w partiach krajobrazu, a także weneckiego tenebryzmu, buduje niepowtarzalną atmosferę dzieła. Nie można nie wspomnieć, iż kompozycja ma w sobie wiele ze stylistycznych zabiegów wypracowanych przez samego Leonarda da Vinci, szczególnie w zakresie trójkątnej kompozycji oraz zmysłowego oddania ciała młodzieńca. Przedstawienie świętego Jana Chrzciciela jest zatem dziełem-pryzmatem, poprzez który dostrzegalne są najważniejsze zdobycze wczesnego malarstwa nowożytnego.