Sztuka Rosyjska. Ikony, Rzemiosło, Malarstwo.
8 kwietnia 2020 godz. 19:00

Rosja
Ikona kalendarzowa - miesiąc kwiecień, 1 poł. XIX w.
Estymacja: 6 000 - 8 000 zł
Numer obiektu na aukcji
29
Rosja
Ikona kalendarzowa - miesiąc kwiecień, 1 poł. XIX w.

Estymacja: 6 000 - 8 000 zł

tempera/deska, 53,7 x 43,3 cm
ID: 83204
Podatki i opłaty
- Do kwoty wylicytowanej doliczana jest opłata aukcyjna. Stanowi ona część końcowej ceny obiektu i wynosi 18%.
Więcej informacji
Ikony kalendarzowe ukazywały świętych patronów kolejnych dni danego miesiąca oraz przypadające wtedy święta. Były odpowiednikami ksiąg liturgicznych – menologionów, które zawierały zbiór krótkich opisów żywotów świętych w układzie kalendarza kościelnego, odczytywanych podczas nabożeństwa. Tego rodzaju przedstawienia przybierały formę prostokątnej tablicy, podzielonej na maleńkie kwatery, ukazane w horyzontalnych pasach. „Cechą bizantyńskiego życia było uporządkowanie. (…) Zasada porządku obejmowała wszystkie sfery życia, dotyczyła też w szczególności bizantyńskiej sztuki. Takie pojmowanie wszechrzeczy sprzyjało myśleniu o sztuce w kategoriach katalogu. Wszystkie dziedziny sztuki stanowiące pewne określone zbiory porządkowano według przyjętych zasad, z których najważniejszą była zasada kompletności. (…) Wypracowane w tradycji katalogi uporządkowanych zbiorów stały się wzorcem, kanonem, który obowiązywał w świecie bizantyńskim i postbizantyńskim” (Grażyna Kobrzeniecka-Sikorska, Ikony kalendarzowe – katalog wszystkich świętych jako zbiorowy obraz Kościoła, Humanistyka i Przyrodoznawstwo 19, 2013, s. 388). Ikony kalendarzowe były jednym z przejawów dążenia do uporządkowana w sztuce bizantyńskiej. Przedstawiano na nich wyobrażenia świętych i świąt w porządku roku liturgicznego. Postacie umieszczane były w poziomych pasach, które należało odczytywać jak księgę, począwszy od górnego, lewego narożnika. O kolejności ukazywania poszczególnych świętych decydował konkretny dzień, w którym oddawano mu cześć. Ikony kalendarzowe były przeznaczone do użytku prywatnego, korzystali z nich mnisi i osoby świeckie. Stanowiły symboliczny obraz Kościoła w mikroskali. W świątyniach zastępowały je malowidła ścienne oraz ikony z poszczególnymi przedstawieniami uroczystości i świętych, które wystawiano i gloryfikowano w konkretnym dniu roku. Ikony kalendarzowe zaczęto malować po okresie ikonoklazmu, czyli ruchu skierowanego przeciwko kultowi ikon. Czas jego trwania w cesarstwie bizantyńskim jest datowany na lata 730 – 843. Najwcześniejsze ikony kalendarzowe zachowały się w klasztorze św. Katarzyny na Synaju, pochodziły z XII w. Na Rusi tego typu przedstawienia zaczęły powstawać dopiero w XVI stuleciu. Uważa się, że w tym czasie nastąpił pierwszy wielki przełom w dziejach malarstwa ikonowego. Po okresie ikonoklazmu dokonano podsumowania i uporządkowania dotychczasowej tradycji. Największą popularnością ikony kalendarzowe cieszyły się na Rusi w XVIII i XIX w., często wzbogacano je wówczas wizerunkami maryjnymi. Na ikonie prezentowanej w katalogu, przedstawiano świętych i uroczystości przypadające w poszczególnych dniach miesiąca kwietnia. Na pięciu poziomych rejestrach namalowano kilkadziesiąt klejm ze świętymi. Kiedy na dany dzień przypada kilku świętych, są oni umieszczani razem, rzadziej pokazywany jest tylko pierwszy święty z tego dnia. Ikony kalendarzowe stanowią bardzo ważny dokument przemian i rozwoju kultu świętych w kościołach ortodoksyjnych.