École de Paris (results)
14 May 2019 7 PM CET

Hammer price: 380,000 PLN
LOT number
10

Hammer price: 380,000 PLN

oil/canvas, 63 x 44.5 cm
signed lower left: 'Eug. Zak'
on the reverse paper label with description of artwork and label with deposit number of National Museum in Warszawie: 'p752/03/9'
ID: 68472
Taxes and fees
- In addition to the hammer price, the successful bidder agrees to pay us a buyer's premium on the hammer price of each lot sold. On all lots we charge 18 % of the hammer price.
Provenance
  • collection of Zbigniew Legutko, New Jersey
  • collection of Barbara Piasecka-Johnson, Princeton
  • collection of Ewa and Wojciech Fibak
  • auction house Polswiss Art, Warsaw, December 2008
  • private collection, Poland
Literature
  • Eugeniusz Zak 1884-1926, catalogue ed. by Barbara Brus-Malinowska, National Museum in Warsaw, Warsaw 2004, ill. 230, p. 165
  • Artur Tanikowski, Eugeniusz Zak, Sejny 2003, p.144
  • Polski Paryż, Ecole de Paris: kolekcja Wojciecha Fibaka: wystawa artystów polsko-żydowskich XIX i XX w. związanych z Paryżem, od Piotra Michałowskiego do Jana Lebensteina, National Museum in Szczecin, Szczecin 2000, p. 172,
  • Ecole de Paris, Artyści Żydowscy z Polski w kolekcji Wojciecha Fibaka, Regional Museum in Leszno, Leszno 2000, p. 60
  • Ecole de Paris. Artyści żydowscy z Polski w kolekcji Wojciecha Fibaka, Palace of Art in Kraków, Kraków 1998, p. 291, cat. pos. 134
  • Malarstwo polskie w kolekcji Ewy i Wojciecha Fibaków, exhibition catalogue, National Museum in Warsaw, Warszawa 1992, p.162,
  • M. Rola [Michael Legutko], Eugeniusz Zak, „Pro arte”, Summer 1987, p. 14
  • Jerzy Sandel, Eugeniusz Zak, „Fołks Sztyme” 1958, supp. no. 2/27, p. 5,
  • Stefania Zahorska, Eugeniusz Zak, Warszawa 1927, ill. 26
Exhibited
  • Eugeniusz Zak 1884-1926, National Museum in Warsaw, 18 December 2003 28 February 2004
  • Ecole de Paris, Artyści Żydowscy z Polski w kolekcji Wojciecha Fibaka, Regional Museum in Leszno, May July 2000
  • Polski Paryż, Ecole de Paris: kolekcja Wojciecha Fibaka: wystawa artystów polsko-żydowskich XIX i XX w. związanych z Paryżem, od Piotra Michałowskiego do Jana Lebensteina, National Museum in Szczecin, December 1999 March 2000
  • Malarstwo polskie w kolekcji Ewy i Wojciecha Fibaków, National Museum in Poznan, 22 August – 25 October 1992
  • Malarstwo polskie w kolekcji Ewy i Wojciecha Fibaków, National Museum in Warsaw, 23 May – 9 August 1992
  • Posthumous exhibition of Eugeniusz Zak, Salon des Tuileries, Palais de Bois, Paris, June 1926
More information
Namalowany w 1925 roku „Marzyciel” należy do najważniejszego cyklu w twórczości Eugeniusza Zaka, zespołu obrazów wyobrażających melancholijnych cyrkowców, zadumanych włóczęgów i muzyków. Na ich tle zajmuje jednak szczególne miejsce. Po pierwsze „Marzyciel” wyróżnia się kolorystyką, utrzymany jest w rzadkich dla malarza ciepłych brązowo-złotych barwach. Po drugie jest jednym z ostatnich obrazów artysty. Zak zmarł bowiem w zaledwie kilka miesięcy po ukończeniu obrazu, w styczniu 1926 roku.



„Marzyciela” można traktować jako summę artystycznych poszukiwań Zaka z lat 20. XX wieku. Ich źródeł należy szukać około roku 1917, kiedy to artysta wziął za przedmiot swojej sztuki zamyślone czy rozmarzone postaci, przedstawiając je w „pudełkowych”, kubistycznych, pustych wnętrzach. Ikonograficzną ewolucję jego malarstwa da się wytłumaczyć kilkoma czynnikami: kontaktem z malarstwem Picassa z okresu błękitnego i różowego, znajomością rzeźb zaprzyjaźnionego z Zakiem i tworzącego w Paryżu Elie Nadelmana, znajomością obrazów Leopolda Gottlieba, Jerzego Merkela, Maurice Denisa, Paula Cézanne’a, Paula Serusiera czy wreszcie szerszym prądem obecnym w paryskim środowisku artystycznym: neohumanizmem (w ten ostatni mógł Zaka wprowadzić krytyk polskiego pochodzenia Waldemar Georges). O obrazach Zaka z lat 20. w tym kontekście pisała m.in. Stefania Zahorska: „[kompozycje Zaka] posiadają (...) jakiś cień smutku głębszy i szerszy, aniżeli smętny sentyment sielanek. Jakby równocześnie ze zbliżeniem się do rzeczywistości wydobyto na jaw szersze dla niej współczucie” (Stefania Zahorska, Eugeniusz Zak, Warszawa 1927, s. 15). Według Barbary Brus-Malinowskiej, autorki monografii artysty i rozumowanego katalogu jego dzieł, cykl cyrkowców, wędrowców, żebraków czy alkoholików zamkniętych w ciasnych, miejskich zaułkach można rozpatrywać również w kontekście tradycji tego motywu w malarstwie europejskim (podobne tematy podejmowali Callot, Gillot, Watteau, a nawet Toulouse-Lautrec), a także... krakowskich formistów. Zak zainteresowany był jednak bardziej sztuką Paryża i działał przede wszystkim we Francji i w Niemczech – trudno w związku z tym udowodnić, które formistyczne prace mógł oglądać oraz dzięki czyjemu pośrednictwu mógłby poznać krakowskie nowinki. Być może związki między malarstwem Zaka, a formistów wynikają nie tyle z bezpośredniej styczności, ile odnoszenia się do wspólnych źródeł.



Potwierdzeniem intelektualnej przynależności Zaka raczej do kosmopolitycznego, paryskiego niż polskiego środowiska artystycznego są losy jego obrazów. Większość prac artysty w latach 20. kupowano w Niemczech, we Francji i w Stanach Zjednoczonych. Choć polska krytyka szeroko pisała o artyście, tylko kilka jego prac znalazło się w kraju za jego życia. Również „Marzyciel” późno zawitał do Polski. O obrazie wiadomo, że po śmierci artysty nadal znajdował się w jego pracowni. Wdowa po Zaku, Jadwiga, wystawiła obraz na pośmiertnej ekspozycji Zaka w Salon des Tuileries. Być może „Marzyciel” został sprzedany w prowadzonej przez Jadwigę Kohn-Zak galerii? Wiadomo, że w Galerie Zak, mającej już pod koniec lat 20. opinię jednej z najbardziej awangardowych w Paryżu (w lutym 1929 galeria pokazała pierwszą w Paryżu wystawę Wassilego Kandinskiego!), chętnie kupowali Amerykanie. Tłumaczyło by to późniejsze pojawienie się obrazu na rynku amerykańskim. W latach 90. obraz był własnością wybitnej polskiej kolekcjonerki, Barbary Piaseckiej-Johnson.